‘Groei moet een optie blijven’

‘Onze boeren inderdaad, want op de een of andere manier eten en drinken we nog altijd van datgene wat de boeren met hun werk in eerste instantie bij ons op tafel brengen. Het is dat wat wij in onze sterk verstedelijkte en ver-industrialiseerde maatschappij wel eens uit het oog verliezen.’Met deze woorden begon een krantenartikel in 1957 (Nieuwsblad van het Noorden). Maar het had ook in de krant van deze week kunnen staan. Sinds mensenheugenis bleek het nodig om de mensen te herinneren aan hoe belangrijk de voedselproductie en de boeren zijn. De koers van de overheid wat betreft het landbouwbeleid veranderde echter geregeld. Door de tijd heen wisselde gedwongen krimp en groei elkaar af. Gedwongen krimpGedwongen krimp blijkt echter vaak het hardst de groep te raken die je niet wil raken. In 1933 was er sprake van gedwongen krimp in de pluimveehouderij. In De Telegraaf werd uitgelegd dat de kippenhouders die investeringen ten bate van innovatie hadden gedaan de dupe werden van de ‘slechte’ kippenhouders. ‘Zoo zal een landbouwer met veel bosch en weiland, die zijn kippen ver genoeg van zijn bouwland kan houden en met matige eierproductie van zijn kippen toch zijn kippen houden. Hij zal niet veel verdienen maar de verliezen zullen hem niet dwingen tot inkrimping. Er zijn nog teveel van dit soort kippenhouders.’ De ‘goede’ (innovatieve) pluimveehouders hadden nu zulke hoge kosten dat er geen winstmarge meer overbleef.KringlooplandbouwSinds anderhalf jaar is krimp van de veestapel ook weer onderwerp van gesprek geworden. Warme sanering van de varkenshouderij is zelfs besproken aan de klimaattafel. Kringlooplandbouw en beperking van kunstmestgebruik zijn ineens realistische opties geworden. 80 jaar geleden waren de omstandigheden dusdanig dat export en kunstmestgebruik minder belangrijk waren. Maar het is terugverlangen naar een tijd die nooit bestaan heeft. Krimp of stilstand mogen niet het doel zijn, hoogstens een middel om een doel te behalen. Bijvoorbeeld terugdringen van de broeikas CO₂-uitstoot. Alleen aan de klimaattafel voor de landbouw lijkt het woord groei als vloeken in de kerkEr zijn echter talloze andere middelen om dit doel te behalen. De sector industrie geeft bijvoorbeeld aan dat ze inzetten op een bloeiende maar emissiearme industrie. Alleen aan de klimaattafel voor de landbouw lijkt het woord groei als vloeken in de kerk. Zoals krimp het laatste middel moet zijn in een discussie over voedsel, zo moet groei gewoon een optie blijven. De discussie gaat namelijk niet om krimp of groei, de discussie gaat over de manier waarop. Het verleden leert ons namelijk dat er na (gedwongen) krimp weer een tijd van (gedwongen) groei volgt. In alle gevallen bleek het middel vaak erger dan de kwaal.