Geld goede drijfveer voor kringlooplandbouw

Kringlooplandbouw staat centraal in de toekomstvisie van landbouwminister Carola Schouten. Melkveehouders in Midden-Delfland doen al meer dan 10 jaar aan kringlooplandbouw. En met succes. Steeds meer boeren haken aan omdat het niet alleen beter is voor natuur en milieu, het levert ook euro’s op.Waar je ook kijkt in Midden-Delfland, in de verte zie je altijd flats, kantoren, fabrieken of kassen. Het groene gebied tussen Den Haag en Rotterdam is 1 van de laatste groene gebieden in de regio. Melkveehouders werken er in het gebied waar de stedeling recreëert. Dat heeft effect op de bedrijfsvoering, zegt een van de kringloopboeren in dit gebied, Gertjan Hooijmans.“De mensen kijken met je mee en dat is wel eens lastig. Maar we hebben niks te verbergen. We doen onze stinkende best om alles zo goed mogelijk te doen.” Openheid is heel belangrijk. “Je moet laten zien wat je doet en waar de melk vandaan komt. Wij moeten het hebben van de toegevoegde waarde, want grootschalige melkveehouderij past niet in dit gebied.”_{Lees verder onder de foto.}Waar je ook kijkt in Midden-Delfland, overal zie je flats en stedelijke bebouwing. - Foto: Roel DijkstraStudiegroep kringlooplandbouwEind jaren ’90 is een start gemaakt met de gebiedsontwikkeling IODS. (Integrale Ontwikkeling Delft Schiedam) waarbij alle maatschappelijke organisaties en gemeenten betrokken waren. Daarbij kwam ook geld beschikbaar voor het gebied. In 2009 werd begonnen met de aanleg van het stuk snelweg A4 tussen Delft en Schiedam. Met een deel van het beschikbaar gestelde geld is een studiegroep opgericht voor kringlooplandbouw. Inmiddels zijn er 35 deelnemers.“In het begin was niet iedereen enthousiast. Het had een beetje en geitenwollensokken imago. Maar later bleek dat het sluiten van kringlopen ook geld op te leveren, en dan worden meer mensen enthousiast. Er zijn mensen in de studieclub die veel minder krachtvoer zijn gaan voeren, maar nog wel dezelfde melkproductie hebben. De dieren bleken te ruim te worden gevoerd. De voeradviseur wil immers zoveel mogelijk biks verkopen!”, vertelt Hooijmans.KringloopcertificatenDe gemeente Midden-Delfland is nauw betrokken bij de kringloopboeren. “De gemeente heeft als zeer belangrijke taak het gebied open en groen houden. We werken heel goed samen”, aldus Hooijmans, die ook duovoorzitter is van de LTO-afdeling Delflands Groen. Zo geeft de gemeente kringloopcertificaten uit aan de boeren in het gebied, waarbij een score wordt gegeven aan het percentage eiwit van eigen land, het N en P-overschot van de bodem, het aandeel blijvend grasland en natuurland op het bedrijf en de ammoniak-uitstoot. Boeren die goed scoren krijgen per onderdeel een vergoeding van € 200 per punt. “Dat motiveert wel. Verder zijn we bezig om Friesland-Campina en de Rabobank aan te laten haken om de beloning te stapelen. In de toekomst denken we ook nog aan bijvoorbeeld het waterschap om een betere waterkwaliteit te bewerkstelligen.”Je leert ook van boeren waar het minder goed gaatProeven bovengronds uitrijden mestDe kringloopboeren in Midden-Delfland werken vooral in studieclubs, waarbij ieder jaar nieuwe thema’s worden benoemd, die boeren zelf mogen aandragen. “Je kan heel veel van elkaar leren. Niet alleen van boeren waar het goed gaat, ook van boeren waar het minder goed gaat”, zegt Hooijmans. Er worden bijvoorbeeld proeven gedaan met bovengronds uitrijden van mest, inzaaien van kruidenrijk grasland in combinatie met minder kunstmest. Ook komt er een pilot met peilgestuurde onderwaterdrainage, om de CO₂-stoot te verlagen. De kosten van deze drainage moeten betaald worden via de CO₂-rechten.Achterlopers meenemen, dat blijft lastigBedrijfsopvolgingHoewel de groep deelnemers aan het project gaandeweg is gegroeid, zijn er nog altijd boeren die sceptisch blijven. “Je hebt voorlopers, een middengroep en mensen die niet willen. Met het project willen we proberen de middengroep op te laten schuiven naar de koplopers. Maar de achterlopers meenemen, dat blijft lastig.”Een van de aandachtspunten voor het gebied is bedrijfsopvolging. Er is een pilot over alternatieve financiering voor de bedrijven. “Als we het landschap open willen houden, zullen we daar met elkaar toch een oplossing voor moeten vinden. Dan zou een derde partij bijvoorbeeld grond moeten kopen en verpachten aan een agrariër. Want als je als (jonge) boer geen geld kan verdienen, houdt het op.”Koeien gemiddeld ruim zeven jaar oud, ‘ze verdienen tweede kans’Melkveehouder Gertjan Hooijmans melkt 80 koeien op 40 hectare grond, hoofdzakelijk veen, en 5 hectare natuurland. Op een perceel kleigrond teelt hij mais. Zo’n tien jaar geleden schakelde Hooijmans over naar kringlooplandbouw. Het had toen nogal een geitenwollensokken-imago. “Maar dat is er inmiddels wel vanaf. Als je zoveel mogelijk van je eigen bedrijf voert, hoef je dat voer niet te kopen en niet te betalen. Dat scheelt geld en geld is een goede drijfveer”, zegt de ondernemer.Onder aan de streep staan toch betere cijfersMelkproductie omlaagMet de kringloopgedachte ging Hooijmans aanzienlijk minder krachtvoer voeren. Hij is kritisch over eiwitrijke bijproducten. “Het is op zich goed voer, maar een koe is een herkauwer, die moet je niet als een varken voeren”, zegt hij. De melkproductie daalde door het sluiten van de kringloop geleidelijk, van gemiddeld 11.000 liter naar 9.000 liter nu. “Maar onder aan de streep staan toch betere cijfers. De krachtvoerkosten zijn ook aanzienlijk gedaald”, zegt hij. “Het is wel leuk, die volle melkglazen bij het melken, maar als je er financieel niets mee opschiet, heb je er niets aan.” Hooijmans voert nu nog zo’n 1.800 kilo krachtvoer per koe per jaar. Hij merkt dat zijn bedrijf beter in balans is. De koeien zijn gezonder._{Lees verder onder de foto.}Melkveehouder Gertjan Hooijmans. - Foto: Roel DijkstraJongveeDe veestapel van Hooijmans gaat lang mee. De gemiddelde leeftijd van zijn Holstein-Friesians is ruim 7 jaar, de oudste koe die hij ooit had is 21. “Ik heb altijd robuuste koeien gehad. En bij mij krijgen zieke koeien een tweede kans. Het kost wel tijd, maar ze leveren daarna wel weer wat op. De jongveestapel en droge koeien kosten geld, die afdeling moet je zo klein mogelijk houden”, zegt hij. De melkveehouder heeft zo’n 14 stuks jongvee, jaarlijks houdt hij 5 tot 7 vaarskalveren aan. “Dat is genoeg.”Leuk dat Schouten positief over kringlooplandbouw praat, maar ondertussen gebeurt er nietsAfvoer fosfaat groter dan aanvoerNu hij 12 jaar bezig is met het sluiten van de kringloop, ontstaat de situatie dat er meer fosfaat wordt afgevoerd dan aangevoerd. Omdat hij minder mag bemesten dan hij via het gras en de mais van het land haalt is de fosfaatbalans van de grond negatief. “We zouden meer moeten kunnen bemesten, want nu verschraalt de bodem. We oogsten nu veel gras, maar we hebben straks niet genoeg koeien om het op te eten. Dat komt mede door het fosfaatrechtenstelsel, waardoor we 10 koeien moesten afvoeren. Het is leuk dat minister Schouten positief over kringlooplandbouw praat, maar ondertussen gebeurt er niets. We hebben ontwikkelruimte nodig om de onbalans uit de kringloop te krijgen, bijvoorbeeld door hogere mestnormen voor de aanvoer van digestaat of het toestaan van kunstmestvervangers en bovengronds uitrijden”, vindt Hooijmans.Eigen zuivelcoöperatieVijf melkveehouders in Midden-Delfland hebben een eigen zuivelcoöperatie opgericht: Delflandshof. Onder de naam ‘Échte Delflandse boerenZuivel’ verkoopt de coöperatie zo’n 3.000 liter melk per week. De melk, karnemelk en 3 yoghurtvarianten worden lokaal geproduceerd en verpakt, waarna ze in winkels met streekproducten, maar ook in de gewone supermarkten in de regio te koop zijn. “We zijn klein begonnen, maar rollen het nu uit, onder andere naar de stad Delft. Via een groothandel proberen we de afzet nog te vergroten. Met 2 miljoen potentiële klanten in de directe omgeving, moet het wel lukken. Als het hier niet lukt, lukt het nergens”, zegt Hooijmans. Zeker als straks de CO₂-footprint op producten komt, dan winnen we met glans, omdat we zulke korte lijnen hebben en allemaal kringloopboeren zijn. Met de coöperatie is ook 9 hectare natuurland gekocht in het gebied, dat nu door de boeren wordt beheerd als weidevogelgebied.Lees meer over kringloopboeren.