Geen snelle oplossing stikstofprobleem

Het Rijk moet verouderde veebedrijven die veel stikstof uitstoten in de omgeving van Natura 2000-gebieden opkopen. Liefst op basis van vrijwilligheid, luidt het advies van de commissie-Remkes.In het kort:Geen generieke krimp van de veestapelBedrijfsspecifieke reductie op 2 tot 4 km van Natura 2000-gebiedenStructureel afroming ammoniak bij salderingOnteigening als optie om bedrijven weg te krijgenSubsidie voor vervroegde afschrijvingGeen generieke korting van de veestapel en regionaal maatwerk. Afgezet tegen de verwachtingen zijn de maatregelen die het Adviescollege Stikstofproblematiek (de commissie-Remkes) voorstelt om uit de stikstofimpasse te komen, gematigd. Krimp is wél nodig, maar alleen in de buurt van natuurgebieden en gericht op ‘verouderde’ bedrijven. Op heel korte termijn zal van zo’n warme sanering nog weinig te merken zijn. Tegelijk is een aantal knellende, concrete problemen nog niet opgelost. De reacties uit de sector zijn dan ook erg kritisch.Warme saneringIn het advies ’Niet alles kan’ adviseert voorzitter van de commissie Johan Remkes een warme sanering van verouderde veehouderijen in of in de directe omgeving van Natura 2000-gebieden. Het gaat om een selectieve, gebiedsspecifieke en doelgerichte reductie van de ammoniakuitstoot. De commissie adviseert geen algehele krimp van de veehouderij omdat er grote verschillen bestaan in ammoniakemissies tussen bedrijven, sectoren en regio’s.Een generieke korting zal daarom te weinig effectief zijn voor de reductie van stikstofuitstoot naar Natura 2000-gebieden, aldus de commissie. “Met generieke maatregelen dreig je boeren die goed presteren af te straffen en ondernemers die het minder goed doen te belonen”, legt Remkes uit.
_{Lees verder onder de foto‘s}Johan Remkes overhandigt het advies aan Carola Schouten. - Foto: ANPVoor het plan moeten provincies snel in kaart brengen welke veebedrijven verouderde stalsystemen hebben en relatief veel ammoniak uitstoten bij stikstofgevoelige natuurgebieden, waarna een gerichte sanering of opkoop kan plaatsvinden. Het Rijk moet de spelregels bepalen en zorgen voor het geld. Remkes sluit onteigening hierbij niet uit, al heeft opkoop van bedrijven op basis van vrijwilligheid de voorkeur.
Over de wijze waarop de provincies moeten bepalen of een bedrijf vervuilend is, doet Remkes geen keiharde uitspraken. Wel denkt hij dat er in de toekomst meer gemeten moet worden. “Al zul je nooit helemaal onder berekeningen uit komen. Het zou ook een interessante mengvorm kunnen zijn.”Sneller innoverenRemkes benadrukt bij de presentatie van zijn advies dat ingrijpen in de natuur geen optie is om de stikstofproblematiek aan te pakken. “De tijd van juridische trucs en listen is echt voorbij. Natuur moet worden hersteld en de uitstoot van stikstof moet omlaag.”Om ontwikkeling mogelijk te houden, adviseert hij wel om experimenteerruimte voor emissie-reducerende innovaties uit te breiden en de toepassing van innovaties te versnellen. Financiële steun hierbij is volgens het advies nodig.De depositie van stikstof in Nederland verdeeld naar herkomst. De grootste ‘bronnen’ van de stikstof die in Nederland neerkomt zijn landbouw en buitenland. Sector kritischMarc Calon, voorzitter van LTO Nederland, toonde zich in eerste instantie niet ontevreden over het plan. “95% van het voorstel komt overeen met onze voorstellen van onder andere gebiedsgerichte aanpak. De overige 5% is shit”, zei hij na de presentatie op woensdagavond 25 september. Maar hij is wel kritisch dat er mogelijk onteigeningen zullen plaatsvinden om de stikstofproblematiek op te lossen.95% van onze plannen is overgenomen, die andere 5% is shit^{Marc Calon, voorzitter LTO Nederland}Ook is hij niet tevreden dat meldingen niet zijn omgezet in vergunningen. “Duizenden boeren van wie de vergunning of melding is ingetrokken verkeren daardoor nog steeds in grote onzekerheid over de toekomst van hun bedrijf.” In een meer uitgebreide, geschreven reactie van LTO was de toon kritischer. Ook andere sectorpartijen reageren bezorgd en kritisch op het voorstel.Salderen mogelijkDe commissie vindt dat intern en extern salderen van stikstof moet kunnen om ontwikkeling mogelijk te maken. Met andere woorden: handel in stikstofruimte zou weer moeten kunnen. Als opties noemt Remkes handel rechtstreeks tussen bedrijven of via de overheid. In alle gevallen moet wel afroming plaatsvinden, vindt Remkes. Hij heeft het onder meer over afroming van ‘latente ruimte’, ofwel het (deels) schrappen van onbenutte emissieruimte.Remkes adviseert om bij intern salderen minder af te romen dan bij externe saldering. Percentages noemt het adviescollege echter niet. Wel wordt de optie genoemd om een depositiebank in het leven te roepen, mede omdat verdeling van de stikstofruimte een taak van de overheid is.Apart advies over beweiden en bemestenRemkes wil voorlopig geen vergunningplicht voor beweiden en bemesten. Over beide onderwerpen komt hij voor eind dit jaar met een apart advies. Tot die tijd zou de huidige gedoogstatus gehandhaafd moeten worden.Volgens hem is het onwerkbaar en te bureaucratisch als boeren voor bemesten een vergunning moeten aanvragen. Bemesting is essentieel voor de voedselproductie en weidegang is maatschappelijk gewenst en bovendien onlosmakelijk verbonden met de bedrijfsvoering. Daarnaast levert weidegang een lagere ammoniakemissie op dan mest in de stal.Het vergunningvrij beweiden en bemesten wil Remkes voorlopig gedogen. Voor eind 2019 komt hier een tussentijds advies over. - Foto: Ronald HissinkKabinetsbesluit uitgesteldOf het kabinet het advies van Remkes overneemt, zou begin oktober duidelijk worden. Echter, het kabinet heeft dinsdag 1 oktober gezegd dat het meer tijd nodig heeft. Dan moet blijken hoeveel geld er beschikbaar is voor de opkoop van bedrijven.De politiek onderschrijft de urgentie van de problematiek en wil snel ingrijpen. Coalitiepartijen D66 en ChristenUnie zijn positief over de voorstellen, CDA en VVD zijn wat gematigder. Ze spreken van ‘goede bouwstenen’. Het kabinetsplan komt in oktober in de Tweede Kamer, waarna met de uitvoering begonnen kan worden.Het opstellen van opkoopregelingen en de inventarisatie van bedrijven zal echter wel vele maanden in beslag nemen. Aan de warme sanering varkenshouderij wordt al twee jaar gewerkt en de regeling is nog niet in werking.Na deze noodmaatregelen zal de Adviescommissie in mei een vervolgadvies uitbrengen hoe de stikstofproblematiek op de lange termijn moet worden aangepakt. Een reconstructie van het PAS is hier onderdeel van.Lees ook: Mesdagfonds doet versneld onderzoek naar stikstofuitstoot en Mesdagfonds daagt RIVM voor rechter ‘Generieke aanpak zou goed presterende bedrijven bestraffen’Voorzitter Johan Remkes wil geen generieke kortingen in de veehouderij. Maar wel drastische gebiedsspecifieke maatregelen om reductie van ammoniakemissie te realiseren.Welke veehouderijen krijgen met deze maatregelen te maken?“Het moet gaan om bedrijven in de buurt van of in Natura 2000-gebieden. Het ligt voor de hand om de meest vervuilende bedrijven als eerste te bekijken. We kiezen bewust niet voor een generieke aanpak. Dan zouden op milieugebied goed presterende bedrijven bestraft kunnen worden en slecht presterende bedrijven beloond.”Wat is ‘in de buurt’ van Natura 2000-gebieden?“Dat kun je niet voor ieder gebied precies zeggen. Maar het zal gaan om 2 tot 4 kilometer van zo’n natuurgebied.”Om het doel te bereiken stelt u een zwaar ‘wapen’ voor: onteigening?“Ik zeg niet dat dat het eerste instrument is waar je voor moet kiezen. Maar ik heb altijd geleerd ook de meest onwenselijke maatregelen boven de markt te houden. Maar als iets vrijwillig kan, heeft dat verreweg de voorkeur.”De gebiedsgerichte aanpak die Remkes adviseert zal er toe leiden dat verouderde stallen en bedrijven met relatief hoge emissies bij Natura 2000-gebieden bij voorrang gesaneerd zullen worden. - Foto: Jan Willem SchoutenDe meest vervuilende bedrijven moeten eerst. Wat is een vies bedrijf? Meten of berekenen?“Daarvoor moet je kijken naar de stikstofuitstoot. We maken in ons rapport wel een opmerking over meten. Ik denk dat er in de toekomst meer gemeten moet worden. Maar je zult nooit helemaal zonder berekenen kunnen.”Uw commissie adviseert niet om meldingen te legaliseren. Dat wil de landbouwsector wel graag.“Dat is geen keuze maar de consequentie van de RvS-uitspraak. Daar kunnen wij niet onderuit. Maar als er ruimte is gecreëerd, kunnen als eerste die kleine gevallen, zoals meldingen, worden opgepakt. Ik zie het probleem van die melders wel, maar de ruimte is er nu niet.”U wilt om structureel emissies te reduceren in alle gevallen afromen. Dus niet alle gerealiseerde reductie komt beschikbaar. Hoe hoog moet die afroming zijn?“Dat is gebiedsafhankelijk.”Er zijn al verschillende saneringsregelingen. Moet daar nog meer bij komen?“Ik heb aangegeven wat het kabinet zou moeten doen. Als het past in bestaande regelingen, prima. Maar als het kader van bestaande regelingen tekortschiet, dan moeten er wellicht aanvullende regelingen komen.”Hoeveel geld is er nodig voor het uitkopen van veehouderijen?“Dat is nu echt een kabinetsvraag. Er staan geen bedragen in ons rapport. Het zal de optelsom moeten zijn van datgene dat per gebied nodig is. Maar het gaat in ieder geval niet om kleine bedragen.”Medeauteur: Eric Beukema