Geen onderscheid met duurzaamheid

‘Massa is kassa’ loopt dood. Maar als we niet oppassen, gaan we duurzaam naar de haaien. Dé oplossing is er niet. Wel lijkt het erop dat boeren samen aan producten moeten werken die verschil maken door openheid.In het persbericht van LTO Noord-Friesland over de jaardag in Leeuwarden lees ik dat het allemaal wel goed komt met de Nederlandse boer. Het bericht is vol vertrouwen. We zijn de beste van de klas met duurzaamheid en daarom gaan we het redden. Wij boeren moeten er alleen nog even voor zorgen dat ons product gekocht wordt. En we mogen uiteraard niet vergeten transparant te zijn of te worden. Maar al met al zitten we op de goede weg.Duurzame bulk blijft bulkOp Foodlog.nl lees ik een bericht over diezelfde dag. Het zegt dat we duurzaam naar de haaien gaan. Dat klinkt heel anders. Dat wekt geen vertrouwen. Nee, ik moet me juist zorgen maken, zo is hier de boodschap. Duurzaamheid lost niets op. Duurzame bulk is en blijft namelijk bulk, en dus eenheidsworst. Je blijft inwisselbaar en moet nog steeds concurreren op prijs. Duurzaamheid zorgt niet voor onderscheid. De massa-is-kassa-strategie gaat rustig verder, ook bij duurzaam produceren. Dát lees ik op foodlog.nl. Ik voel en zie die worsteling ook bij mezelf. Hoe voorkomen we dat we opgegeten worden door de haaien?Boeren zitten in de tangAls boeren worstelen we met deze problematiek. Daarbij zitten we in de tang van de structuur en de bank. Geld voor nieuwe dingen ontbreekt. We proberen voorzichtig om uit deze klem te komen. De een doet mee aan het nieuwe marktconcept voor de varkenshouderij, de Good Farming Star. Nu een niche, een tussensegment, maar straks mogelijk al weer inwisselbaar. De ander experimenteert met biologisch, omdat gangbaar hem in het verleden niets heeft opgeleverd. Biologisch laat hem even ontsnappen uit de massa-is-kassa-strategie. Maar voor hoe lang?Duurzaamheid zonder onderscheid alleen duurderDuurzaamheid zonder onderscheid leidt alleen tot extra kosten voor de boer. Daardoor wordt de boer gedwongen zijn kosten te verdunnen door schaalvergroting.
Mijn overtuiging is dat het massa-is-kassa-principe vast gaat lopen en het gezinsbedrijf daarvan dupe van gaat worden. Willen we dat voorkomen, dan moeten we op zoek naar een nieuwe balans voor de toekomst.Niet wachten op ‘sterke man’ die het oplostIn tijden van nood roepen we om de ‘grote’ visie en de man die het allemaal voor ons zal gaan regelen. Maar beste boer en tuinder, dat gaat niet werken. Je moet het heft in eigen handen nemen en ZELF bedenken wat je WILT zijn en KUNT doen.
Ieder voor zich en God voor ons allen dus? Nee, dat werkt ook niet. Boeren kunnen niet in hun eentje de markt veranderen. Ze weten wat het is om koeien te houden, graan te laten groeien, aardbeien en tomaten te telen en varkens verantwoord en lekker te mesten. Ze kunnen wél samenwerken aan een range van producten die een verschil maken. Niet alleen omdat ze anders zijn, maar ook omdat consumenten de gezichten van de producenten en bedrijven erachter vertrouwen. Gezichten zijn niet uitwisselbaar.Nieuwe dimensies voor boeren en burgersVanuit LTO wil ik aan zo’n project werken. Ik noem het nieuwe dimensies voor boeren en burgers. Als ik nu al precies kon voorspellen wat eruit gaat komen, zou het er al geweest zijn. Ik zou zeggen: we moeten het avontuur aangaan.Boeren niet in slaap sussenLTO moet de boeren en tuinders wakker maken en niet in slaap sussen. Massa-is-kassa moeten we loslaten, maar we moeten ook niet blind achter alle duurzaamheidsinitiatieven aanlopen die onderling inwisselbaar en zijn en daardoor de boer niets extra’s opleveren en wel extra geld kosten. We moeten dus niet alleen kortetermijnbelangen behartigen, maar ook de basis leggen voor sterke ondernemersstructuren, die producten maken die consumenten niet langer koud laten. Die ze kiezen, omdat ze ons vertrouwen, omdat we precies laten zien wie we zijn, wat we doen en waarom. Duurzaamheid met een gezicht, dáár moeten we op inzetten.