Fermentatie biedt varkenshouder mogelijkheden

Langzaam maar zeker krijgt fermentatie vaste voet aan de grond in Nederland. Bedrijven die er geschikt voor zijn, kunnen er extra rendement uit halen.Fermentatie van grondstoffen is populair onder Duitse varkenshouders. In Nederland groeit de interesse voor fermentatie na een wat mindere periode. Volgens voerleveranciers komt dat door de betere varkensprijzen en doordat meer bedrijven die ermee beginnen nu betere resultaten halen dan in de beginjaren. Fermentatie is interessant. Het verbetert de darmgezondheid en maakt het mogelijk om andere grondstoffen in te zetten.Een varkenshouder meet de pH in de fermentatietank. Fermentatie verhoogt de verteerbaarheid van grondstoffen en verbetert de darmgezondheid. - Foto: Henk RiswickRonald Scholten, zelfstandig fermentatiespecialist exclusief werkend voor ForFarmers vraagt zich af of de mindere ervaringen uit het begin aan het fermentatieproces liggen of aan iets anders. “Er kunnen verschillende oorzaken zijn. Hygiëne en temperatuur zijn de belangrijkste basisvoorwaarden voor een geslaagde fermentatie. Als die twee dingen goed voor elkaar zijn, kan het fermentatieproces an sich niet meer misgaan”, zegt Scholten.AgruniekRijnvallei: granen met eiwitgrondstoffen fermenteren
AgruniekRijvallei levert sinds eind 2015 de bacteriecultuur Schaumalac Feed Protect. Fermentatie met deze bacteriecultuur verbetert niet alleen de benutting van koolhydraten maar ook van eiwitten in grondstoffen. Daarnaast levert de voerleverancier twee grondstofmixen aan die geschikt zijn voor fermentatie: één met tarwe en raap en één met tarwe, gerst en soja. De droge bacteriecultuur is los verkrijgbaar en kan direct in de fermentatietank gemengd worden.

Brijvoerspecialist Rob Schurink vertelt dat AgruniekRijnvallei momenteel twee klanten heeft die grondstoffen fermenteren. Hij constateert dat de interesse in fermenteren onder varkenshouders toeneemt. “De fermentatie levert een voordeel op van € 1,50 tot € 2 per big en € 3 tot € 5 per afgeleverd vleesvarken”, vertelt Schurink. Bij de zeugen en de vleesvarkens komen beduidend minder darmgerelateerde problemen voor. “Door grondstoffen te fermenteren verbetert de benutting van voedingsstoffen. Dat maakt de inzet van goedkopere grondstoffen, zoals rogge, raapzaadschroot en veldbonen bij vleesvarkens, mogelijk”, legt hij uit.Praktijk is weerbarstigToch loopt het op praktijkbedrijven niet altijd even soepel. Dat is de ervaring die adviseur Willem Buiter heeft opgedaan in de twee jaar dat hij een ‘fermentatiestudieclub’ begeleidt. Buiter kwam in contact met de studieclub via een aanvraag voor het benutten van restwarmte uit het centraal afzuigkanaal voor de fermentatie. De studieclub telt 15 varkenshouders. Het grootste deel fermenteert grondstoffen, een klein aantal overweegt dit te gaan doen en twee zijn ermee gestopt omdat ze onvoldoende voordeel haalden.ForFarmers: energie, eiwit en vezels beter benutten
ForFarmers heeft 10 jaar ervaring met het Ferm4Farm-concept. Basis is de vloeibare bacteriecultuur die allerlei grondstoffen fermenteert. Hij verbetert de benutting van energie, eiwit en vezels. De cultuur is los van grondstofmengsels leverbaar.

Voor klanten die niet meteen willen investeren in een installatie levert het bedrijf af fabriek vloeibare gefermenteerde grondstofmengsels. “Dit wordt het meest ingezet op brijbedrijven bij de biggen rond spenen. Ongeveer 10 tot 15 klanten maken hier gebruik van”, vertelt nutritionist Bram van den Oever. Daarnaast heeft ForFarmers tussen de 35 en 40 klanten die zelf grondstoffen fermenteren. Op basis van eigen onderzoek claimt het bedrijf een voordeel van minimaal € 10 per varkensplaats, € 12 per biggenplaats en € 30 per zeugenplaats.

Van den Oever ziet dat fermentatie een groeimarkt is. Ook zeugenbedrijven met droogvoer hebben interesse. Zij willen de darmgezondheid van de biggen verbeteren rond spenen door ze ferment te voeren. Daarvoor heeft het bedrijf een fermentatieconcept op kleine schaal: een minifermentor van 125 liter om de grondstoffenmix te fermenteren.“Het is moeilijk om het precieze effect van fermentatie in cijfers uit te drukken”, vindt Buiter. Hij onderschrijft dat hygiëne en temperatuur de basis zijn. Met de studieclub bezochten ze onder meer Friesland Campina en Yakult om het fermentatieproces te bekijken. Daar vindt fermentatie plaats onder strikte hygiënische omstandigheden om het proces onder controle te houden.Dat is ook voor varkenshouders belangrijk. Het bedrijf dat het secuurst werkt, haalt de beste resultaten, ziet Buiter in de studieclub. “Maar in de praktijk is het niet zo zwart-wit. Ook varkenshouders die minder steriel werken, kunnen goede resultaten halen”, voegt hij er aan toe. “En andersom komt ook voor.” Het proces lijkt niet helemaal grijpbaar. Mogelijk spelen bacteriofagen een rol. Dat zijn micro-organismen die de goede bacteriën beïnvloeden.Voer is meer dan fermentScholten geeft aan dat een geslaagd fermentatieproces alleen niet voldoende is. Het ferment is maar een deel van het totale rantsoen. De grote hoeveelheid zuren stelt eisen aan de rest van de grondstoffen. “Ferment heeft een pH van rond de 3,5 en bevat veel melkzuur. De pH van het bloed van het varken mag variëren tussen 6,9 en 7,1. Daarom moet een varken het zuur bufferen. Aan die capaciteit zit een grens. Wanneer de overige grondstoffen in de brij ook veel zuren bevatten, zoals bij vleesvarkensrantsoenen vaak het geval is, is de buffercapaciteit te klein. Dan daalt de voeropname”, legt de specialist uit.De Heus: grondstoffen en bacteriemengsel in één concept
De Heus ontwikkelde Combiferm voor bedrijven die grondstoffen willen fermenteren. Het is sinds eind 2014 op de markt en omvat een zelf ontwikkelde bacteriecultuur, Optistart, en een mix van geschoonde granen, Optimix. De bacteriecultuur is niet zonder het granenmengsel verkrijgbaar en wordt droog aangeleverd. Varkenshouders kweken en vermeerderen de bacteriecultuur in een aparte menger in vijf uur op. Daarna wordt hij bij het ingeweekte granenmengsel gevoegd. “De combinatie zorgt voor een stabiel fermentatieresultaat”, zegt Ruud Bens, productmanager varkens.

De Heus heeft momenteel drie klanten in Nederland heeft die fermenteren en één in Duitsland. Bens merkt dat de belangstelling voor fermenteren toeneemt, mede door de betere varkens- en biggenprijzen. “De grootste winst is te halen bij gespeende biggen door een betere darmgezondheid en pH-daling van de brij. Bij zeugen en vleesvarkens zit de winst naast een betere darmgezondheid in de voerbenutting. Ik schat dat een voordeel van € 3-5 per varken haalbaar is”, besluit hij.Verder is de algemene hygiëne van de voerkeuken en het voersysteem is erg belangrijk. Daarom is Scholten voorstander van batch-fermentatie. “Door de tank na elke batch te reinigen met water van 70 graden, begin je met een schone lei”, vertelt hij. Bijkomend voordeel is dat de tank helemaal leeg is voor een nieuw mengsel wordt gefermenteerd. Dat sluit de risico’s uit die ‘doorenten’ met zich meebrengt.Een ander aandachtspunt is de kwaliteit van het water. Dat geldt zeker voor eigen water. Een behandeling met waterstofperoxide doodt kiemen af. Omwille van de waterkwaliteit is het belangrijk om warm water van 70 graden te mengen met koud water om de gewenste temperatuur van 38 graden te bereiken. “Water opslaan bij een temperatuur van 38 graden is vragen om ongewenste bacteriegroei”, zegt Scholten beslist.Een schone brijvoerkeuken op een varkensbedrijf. Het succes van fermenteren hangt voor een groot deel af van de algemene hygiëne van de brijvoerinstallatie. - Foto: Hans BanusBelangstelling groeitOndanks een aantal mindere ervaringen, groeit de interesse voor fermentatie. Dat merken de voerleveranciers die er actief mee bezig zijn. De voordelen van een betere benutting van voedingsstoffen en een hogere darmgezondheid blijven lonken. Daarmee is het meeste rendement te halen bij biggen en zeugen.Scholten en Buiter delen die mening. Door fermenteren komen meer voedingsstoffen beschikbaar zodat goedkopere grondstoffen kunnen worden ingezet. Dat geeft direct een financieel voordeel. Aan de andere kant kunnen de zeugen met minder voer toe vanwege de betere benutting. Een besparing van 50 kilo voer per zeug op jaarbasis is mogelijk.Fransen Gerrits: elke klant krijgt voeradvies op maat
Fransen Gerrits is sinds 2012 actief op het gebied van fermentatie. Elke klant krijgt een specifiek advies. De basis is een grondstoffenmengsel met een bacteriecultuur om te fermenteren. Op verzoek kan de bacteriecultuur ook los geleverd worden, naast grondstofmengsels en losse grondstoffen. Het bedrijf werkt aan een bacteriecultuur om eiwitrijke grondstoffen te fermenteren.

Gerrits heeft een tiental klanten die grondstoffen fermenteren. Volgens nutritionist Ronald van den Heuvel is het grootste voordeel te halen bij biggen, jonge vleesvarkens en lacterende zeugen. Voor alle diergroepen geldt dat de darmgezondheid verbetert. Gerrits stuurt op een hoog aandeel effectief melkzuur in het ferment. Dat kunnen jonge dieren beter benutten.

Onder de klanten zijn zeugenbedrijven met droogvoer die de biggen rond spenen gefermenteerd voer geven. Zij fermenteren de kleine charges in een kalvermelkmenger. Van den Heuvel merkt dat de belangstelling voor fermenteren toeneemt nu de opbrengstprijzen stijgen. “Fermenteren heeft toekomst want je maakt grondstoffen hoogwaardiger”, besluit hij. Vanwege de positieve effecten op darmgezondheid is er interesse van zeugenhouders met droogvoer die ferment willen voeren aan biggen rond het spenen. Dit vermindert Coli-problemen.Betere darmgezondheidBij vleesvarkens zit het grootste voordeel in verbetering van de darmgezondheid. Bedrijven die een deel ferment voeren zien duidelijk minder PIA. Ook vermindert het aantal Salmonella besmettingen. Bijkomend effect is dat de brij beter verpompbaar wordt zodat het drogestofpercentage omhoog kan naar 27 tot 28 procent in plaats van 24 tot 25 procent.Scholten verwacht dat fermentatie van grondstoffen toeneemt in de toekomst. Darmgezondheid wordt steeds belangrijker vanwege vermindering van het antibioticagebruik. De combinatie van melkzuurbacteriën met enzymen maakt meer voedingsstoffen beschikbaar. Daardoor wordt het gebruik van eiwitbronnen als akkerbonen en erwten en laagwaardige vezelbronnen mogelijk.Voergroep Zuid: grootste voordeel bij biggen en zeugen
Voergroep Zuid heeft drie jaar ervaring met het fermenteren van grondstoffen. Het bedrijf levert een bacteriecultuur met de naam ‘MyFerment’, grondstoffenmengsels, enkelvoudige grondstoffen en concentraten. Voergroep Zuid heeft meerdere klanten die fermenteren op hun bedrijf.

Volgens Twan van de Moosdijk, specialist grondstoffen en concentraten, is fermenteren het interessantst voor jonge dieren. Voor vleesvarkens zijn voldoende natte bijproducten verkrijgbaar. De effecten van fermenteren vindt hij onvoldoende meetbaar. De darmgezondheid van de varkens verbetert wel. Bijkomend effect is een lagere ammoniakuitstoot en minder mestproductie doordat er meer droge stof in het rantsoen kan.

Van de Moosdijk is voorzichtig met het noemen van positieve effecten om zaken niet mooier voor te stellen dan ze zijn. “1 punt betere voerconversie klinkt mooi, maar ik heb geen significante bewijzen. Varkenshouders die het keurig doen, hebben er zeker voordeel van. Het voerproces wordt stabieler, waardoor je toch zure brij kunt voeren zonder de aankoop van instabiele natte bijproducten. Dit is het interessantst bij zeugen en biggen”, vertelt hij.