Farmaceuten investeren in preventie

Vier multinationals bepalen het beeld van de farmaceutische industrie. De focus ligt steeds meer op preventie, ondersteuning en toepassing.Fabrikanten van diergeneesmiddelen zijn nauw betrokken bij de gezondheid op varkensbedrijven. Globaal produceren deze bedrijven vaccins, antibiotica, hormonen en antiparasitaire middelen. Ook vallen bepaalde voeradditieven onder hun werkgebied. Wereldwijd behoren multinationals als Zoetis, Merck/MSD, Elanco en Merial tot en met 2016 tot de grootste veterinaire bedrijven. Na de overname van Merial door Boehringer Ingelheim neemt dat laatste bedrijf wereldwijd de tweede plaats in. Momenteel is er een overgangssituatie. De farmaceutische wereld kenmerkt zich de laatste jaren door afsplitsingen, overnames en fusies. Over de positie in de Nederlandse varkenshouderij zijn geen openbare cijfers bekend, maar deskundigen schatten dat MSD de grootste omzet heeft. Daarna volgen qua omzet Boehringer Ingelheim, Zoetis, Elanco en Merial. Productinnovatie en generische geneesmiddelenNaast deze multinationals zijn er een aantal bedrijven met een kleinere omzet, maar binnen een productgroep een redelijk aandeel. Dat zijn Dopharma, Hipra, Alfasan, Ceva, ASTfarma, Virbac en IDT Biologika. Een deel van de farmaceuten doet aan productinnovatie; anderen brengen middelen waarvan de registratie is verlopen op de markt, de zogenoemde generische geneesmiddelen.Ondanks de sterke positie van multinationals en een krimpende afzetmarkt, zien nieuwe bedrijven toch afzetmogelijkheden in Nederland. Zo is IDT Biologika, een Duits familiebedrijf, pas sinds 2014 op de Nederlandse markt met een aantal specifieke vaccins. Het Spaanse Hipra is hier vijf jaar actief en heeft een brede range aan vaccins. Het bedrijf heeft de ambitie om door te stoten naar de top 5.Verschillen tussen farmaceutenFarmaceuten nemen verschillende posities in en richten zich op verschillende ziektes. Ze hebben gemeenschappelijk dat de focus sterker ligt op preventie dan op behandeling. Ook leveren ze ondersteuning aan dierenartsen en tools voor diagnostiek en monitoring. Toch blijven er verschillen, blijkt uit een rondgang langs de belangrijkste leveranciers.Vaccins, geneesmiddelen en andere producten van farmaceuten vormen een flinke kostenpost. In de zeugenhouderij stijgen de gezondheidskosten nog jaarlijks. - Foto: Bert JansenMSDDe grootste veterinair farmaceut in de Nederlandse varkenshouderij is MSD. Dat is mede te danken aan de genen van het voormalige Intervet die MSD nog steeds in zich heeft. MSD heeft een breed portfolio producten voor de varkenshouderij, waarvan 80 tot 85% vaccins. Hormoonmiddelen (waaronder Regumate van voormalig Janssen Animal Health) zijn ook beschikbaar, maar gelden als serviceproducten en minder als corebusiness. In totaal heeft MSD bijna 40 producten voor de varkenshouderij, waarvan vijftien vaccins. Vlaggenschepen zijn de vaccins tegen circo en PRRS, die in verschillende vormen beschikbaar zijn, zoals combi en naaldloos.Het brede aanbod is volgens Victor Geurts, dierenarts bij MSD, inherent aan de bedrijfsfilosofie: voor elk probleem op het varkensbedrijf een oplossing bieden. De laatste jaren is geïnvesteerd in systemen ResPig en InterCheck om bedrijfsproblemen vroegtijdig in beeld te brengen en te monitoren.De komende jaren richt het bedrijf zich op het verder verbeteren van diagnostiek, monitoren en toepassingsmethoden van vaccins. “Bij circo kunnen we nu al verschil laten zien tussen een goede vaccinatierespons en eventuele veldinfecties. Hetzelfde willen we bij PRRS mogelijk maken.” PRRS blijft volgens Geurts een probleem voor de varkenshouderij, maar hij ziet wel dat de situatie langzaam verbetert. Bedreigingen voor de komende jaren ziet hij in PED, Afrikaanse varkenspest, influenza en PIA. Boehringer IngelheimBoehringer Ingelheim heeft in Nederland zes vaccins en twee van Merial. Daarnaast levert het een tiental andere producten, waaronder pijnstillers. Veruit het belangrijkste product is het circo-vaccin CircoFlex. De PRRS-vaccins die twee jaar geleden zijn gelanceerd om zeugen voor de voet te enten zijn inmiddels de nummer 2 in omzet.Volgens Harmannus Harkema, directeur Animal Health Nederland, is de bedrijfsvorm familiebedrijf een belangrijke succesfactor. “Er zijn geen aandeelhouders, zodat we voor de lange termijn kunnen gaan.” Ook is het bedrijf sterk in varkensproducten en juist dat is voor Nederland een belangrijke afzetmarkt.Typisch voor Boehringer is de keuze voor een aantal specifieke vaccins en veel nadruk op de technologie van toediening, aldus Harkema. “In 2002 is de keuze gemaakt maximaal in te zetten op preventie met minimale belasting voor het dier.” Dat resulteerde in one-shot-middelen, combinatievaccins en orale toepassingen.Met de overname van Merial krijgt het bedrijf specifieke pluimveekennis in huis. In die sector is er traditioneel veel aandacht voor vaccinatietechniek. Harkema verwacht dat de komende jaren ook in de varkenshouderij daarop meer focus komt, bijvoorbeeld met een vaccinatiecheck. Verder ziet het bedrijf mogelijkheden om de succesvolle Amerikaanse regionale aanpak van PRRS in Nederland toe te passen.ZoetisZoetis heeft internationaal de grootste omzet in de kleine huisdieren, gevolgd door rundvee, varkens en als laatste pluimvee. Het aandeel vaccinatie in het productaanbod voor de varkenshouderij is in 2016 ongeveer 55%. Het bedrijf heeft in Nederland vijftien producten beschikbaar, waarvan het merendeel vaccins. Internationaal bekend is het bedrijf met het vaccin Improvac tegen berengeur. In Nederland zijn de Suvaxyn-vaccins tegen mycoplasma en circo de belangrijkste.Het relatief lage aandeel vaccinatie heeft een historische reden, aldus Hedwige Vanaken, marketingmanager swine Benelux. “Het bedrijf is altijd sterk geweest in langwerkende antibiotica. Door de veranderende wetgeving is Zoetis zich meer gaan toeleggen op preventie.” Volgens Vanaken komen binnen enkele jaren nieuwe preventieve producten op de markt.Zoetis, de voormalige veterinaire divisie van Pfizer, is veruit de grootste veterinaire farmaceut ter wereld. In Nederland is dat MSD.Naast nieuwe producten ligt de focus van Zoetis op ondersteuning voor bedrijfsspecifiek advies rondom gezondheid en vaccinatie. Daarvoor is het programma ‘Vaccineren op maat’ gelanceerd. Verder heeft het bedrijf het Pigscan-rekenmodel in ontwikkeling om risico’s rondom management en gezondheid op bedrijven in kaart te brengen. Het past volgens Vanaken in het streven van Zoetis om dierenartsen te ondersteunen. “We leggen meer focus op diagnostiek dan op monitoring. We willen onderzoek op individuele bedrijven heel gericht inzetten.”ElancoElanco heeft tien producten voor de varkenshouderij, waarvan vaccins de hoofdmoot in omzet vormen. Ook levert het bedrijf het middel Stresnil, antiparasitaire middelen en antibiotica. Het belangrijkste product is het vaccin tegen mycoplasma (Stellamun One). Volgens Christiaan Korpershoek, businessunitmanager varkens en pluimvee, investeert Elanco in producten die de varkenshouderij vooruithelpen. “We willen maximaal waarde toevoegen voor onze klanten: de dierenarts en varkenshouder.”Elanco gaat zich komende jaren meer toeleggen op het maken van hoogwaardige voeradditieven (pro- en prebiotica) en enzymen. Met de overname van ChemGen in 2012 kreeg het bedrijf kennis daarvan in huis. “Er is in die markt veel aanbod en voor afnemers is het moeilijk om het kaf van het koren te scheiden. Wij willen echt onderscheidende en wetenschappelijk onderbouwde producten maken.” Bedrijfsspecifieke toepassingen van gezondheidsoplossingen behoren ook tot de ambitie, bijvoorbeeld een additief specifiek gericht tegen clostridium/E. coli. Het bedrijf investeert verder in datamanagement: omzetten van data naar kennis. Daarvoor is een eigen kraamstal-analysesysteem voor dierenartsen/varkenshouders ontwikkeld (Pigtrack).Ondanks verbreding van de activiteiten blijft vaccinproductie het belangrijkst; in de visie van de onderneming zet de verschuiving richting preventie door. Hoge verwachtingen heeft Elanco van een nieuw oraal vaccin tegen speendiarree, dat gericht is tegen de coli-typen F4 en F18.Wereld van afsplitsingen, overnames en fusiesEr zijn weinig bedrijfstakken met zoveel structuurveranderingen en nieuwe namen in amper tien jaar tijd als de farmaceutische.Bekende bedrijven uit de veterinaire wereld als Pfizer, Schering Plough, Merial, Intervet en Jansen Animal Health zijn de afgelopen jaren geheel of gedeeltelijk overgenomen. In veel gevallen gaat het alleen om de dierlijke divisie die is afgestoten.Het Amerikaanse Pfizer bestaat nog steeds, maar heeft in 2012 de veterinaire divisie verzelfstandigd onder de naam Zoetis. Een jaar na de naamsverandering verkocht Pfizer alle resterende aandelen in het bedrijf.Het Nederlandse Intervet werd als onderdeel van Organon in 2007 door het Amerikaanse Schering Plough overgenomen en kreeg de naam Intervet/Schering Plough. Twee jaar later ging Schering Plough zelf naar het Amerikaanse Merck & Co, dat tot die tijd geen eigen veterinaire divisie had. In onder meer Europa heet het bedrijf MSD (Merck Sharp & Dohme).Merial ontstond in 1997 als joint venture tussen Merck en het Franse Sanofi. Eind vorig jaar werd bekend dat Boehringer Ingelheim bedrijfsonderdelen ruilt met het Franse Sanofi: Boehringer neemt Merial over en Sanofi gaat verder met de humane farmaceutische zelfzorgdivisie van Boehringer. Een aantal producten van Merial is verplicht verkocht, met name aan Ceva. Opvallend detail is dat Merial wereldwijd en over alle sectoren een bijna twee keer zo grote omzet haalt als Boehringer.Het Belgische Janssen Animal Health is in 2010 verkocht aan Elanco, eigendom van het Amerikaanse Eli Lilly. Enkele producten gingen naar MSD. In 2014 kocht Elanco het Duitse Lohmann Animal Health, vooral gericht op pluimveevaccins en voeradditieven. In 2015 werd het Zwitserse Novartis Animal Health toegevoegd.