Erf grootste risico voor insleep ziekten

Varkenshouders zijn zich goed bewust van de risicofactoren voor insleep van ziekten. Toch kunnen er nog veel puntjes op de ‘i’ gezet worden.Varkenshouders zijn zich goed bewust van de risico’s van insleep van ziekten. Een hygiënesluis, eenvoudig of uitgebreid is heel normaal. Ook wordt er nagedacht hoe ziekte-insleep geminimaliseerd kan worden. “Maar te weinig varkenshouders weten waar de risico’s op hun bedrijf liggen. Het is ook een moeilijke materie, je kunt ziektes of infecties niet zien aankomen, je merkt pas dat er iets is als de varkens ziek worden”, vertelt Manon Houben, hoofd dierenartsen varkensgezondheid bij de Gezondheidsdienst voor Dieren (GD).Lees onderaan dit artikel tips over hygiëne“Pas op het moment dat er een ziekte het bedrijf binnenkomt, worden de lekken in de biosecurity duidelijk. De recente PED-uitbraken zijn daar een goed voorbeeld van”, vervolgt Houben.
Artikel gaat verder onder de foto‘s.Een aparte laadplek voor biggen en afleverruimte voor zakgoed aan de voorzijde van een stal beperkt insleeprisico's. Foto's: Bert JansenSchone en vuile wegEr is de afgelopen jaren veel aandacht besteed aan de schone en vuile weg. De meeste varkenshouders scheiden hun bedrijf af van de buitenwereld door middel van hekken. Maar juist het eigen erf is een groot risicogebied met onopvallende kruispunten. Ondanks een strakke afscheiding van het erf steekt juist de veehouder zelf vaak het erf over om van de ene naar de andere stal te komen, naar een eventuele mestopslag of voeropslag te lopen. Ongemerkt wordt dan vaak de vuile weg gekruist. Dit geldt trouwens ook voor ongedierte, dat loopt over het hele erf en kan zo via vuil aan poten en vacht gemakkelijk ziektekiemen van de ene naar de andere stal brengen of iets oppikken van de rijroute van vrachtwagens.LooplijnenHet goed inrichten van het erf blijft lastig waarschuwt Houben: “Bij het uitwerken van uitbreidingsplannen heb je te maken met de bestaande situatie. Een stal moet in het bouwblok passen, je moet nadenken over looplijnen. Soms worden de detailinvullingen heel lastig.” Toch is de aandacht voor looplijnen toegenomen. Gezondheid is een van de pijlers van de Maatlat Duurzame Varkenshouderij. Kiest een bedrijf om de stal te bouwen volgens de Maatlat dan levert dat investeringsvoordelen op.Aan- en afvoer van dieren is een zeer zwakke plek. Een laadplatform met fysieke scheiding tussen vrachtwagen en stal levert veel winst op.Buitenkant op ordeDe buitenkant van het bedrijf is het belangrijkste risico. Een valkuil die nog te vaak over het hoofd wordt gezien zijn de wisselende contacten tussen bedrijven. Er zijn volgens Houben nog te veel vleesvarkensbedrijven die kortdurende overeenkomsten met zeugenhouders hebben of hun biggen van een groot aantal fokkers betrekken. Elk contactbedrijf is een risico, dat groter wordt wanneer er onvoldoende gecontroleerd wordt op de gezondheidsstatus van een nieuw bedrijf bij het aangaan van een nieuwe overeenkomst.BrandveiligheidseisenHet grootste risicopunt op bedrijven is nog altijd het erf. Zoals aangegeven kruisen ongemerkt schone en vuile weg elkaar vaak. “Voorkom dat jezelf of anderen tussen stallen door moeten. Zeker bij de huidige brandveiligheidseisen waarbij 10 meter tussen 2 stallen moet liggen is die kans groot. Bij enkele nieuwbouwplannen hebben we daarom bijvoorbeeld een tunnel ingetekend waardoor dieren van de ene stal naar de andere kunnen. Een verdraaibare tussensluis is ook een optie”, vertelt Theo Mulders, projectleider intensief bij DLV Advies.Met een aparte afleverbox met buitenluik voor sperma hoeft de KI het bedrijf niet in.MesttransportWordt de tussenruimte maar een paar keer per jaar gebruikt, bijvoorbeeld voor mesttransport, dan wordt dit tijdelijk een vuile weg. Zodra het mesttransport klaar is moet de doorgang gereinigd en ontsmet worden zodat varkenshouder en dieren weer schoon kunnen oversteken.Geen vrachtauto dicht bij luchtinlaatDe luchtinlaat is een van de zwakke plekken op een bedrijf. Belangrijk is het dan ook om te zorgen dat er geen vrachtwagens van leveranciers of afnemers in de buurt van die luchtinlaat kunnen komen. Toch staan er op veel bedrijven nog altijd voersilo’s naast de stal. Door een extra slang aan de silo te koppelen is die vrachtwagen op een iets grotere afstand te zetten. Bijkomend voordeel is ook dat de slang waarmee de chauffeur ook op andere bedrijven aan de silo koppelt niet direct met de silo in contact komt.Een apart lever- en opslaghok voor onder andere zakgoed beperkt eventuele insleep.Langere transportbuizenDe beste oplossing is echter het verplaatsen van de voersilo’s naar één punt en het voer met langere transportbuizen naar de verschillende stallen te verdelen. Ook voor de afvoer van mest is het verstandig eigen slangen te gebruiken in plaats van de slangen die op de vrachtwagen zitten.Hygiëne en kledingIn tegenstelling tot bijvoorbeeld de melkveehouderij is een hygiënesluis gemeengoed in de varkenshouderij. Toch kan er beter nagedacht worden over de plaats van de sluis. Is deze in 1 stal gerealiseerd dan moet de varkenshouder het erf oversteken naar andere stallen. “Houd het

simpel maar zorg eventueel voor aparte laarzen voor het lopen van de ene naar de andere stal. Schoeisel is zowel binnen als buiten de stal de belangrijkste manier om ziektekiemen over te brengen”, stelt Houben.Laat biggen bij verplaatsing tussen 2 stallen niet zelf het erf over lopen.Pak hygiëne zo aan:Benader op een bedrijf met meerdere stallen elke stal als een apart bedrijf. Dus met één hoofdhygiënesluis om het hele bedrijf te betreden en in elke stal een aparte sluis met kleding voor die stal.Maak bij meerdere stallen gebruik van vaste looplijnen. Werk standaard van de ene naar de andere diergroep en maak eerst werkzaamheden af voordat er naar een andere groep gelopen wordt.Laat dieren niet van de ene naar de andere stal over het erf lopen maar zet ze over met een wagen. Reinig en ontsmet die wagen direct na gebruik.Was na intensief contact zoals vaccineren of het weghalen van dode dieren uit de stal altijd de handen.Aan- en afvoer dierenDat aan- en afvoer van dieren een groot risico met zich meebrengt is bekend. Toch is daar op veel bedrijven nog winst te behalen:Zorg voor een aparte, van de rest van de stal gescheiden afleverplek voor sperma. Dit kan met een klep in de muur met daarachter een geconditioneerde opslagkast.Laat de chauffeur niet in de stal komen, behalve als er er aparte afleverafdelingen zijn. Verplicht altijd bedrijfskleding.Houd op de aan- en afleverplek van dieren buiten en binnen strikt gescheiden. De chauffeur komt niet in de stal, de veehouder zelf niet uit de stal. Scheid binnen en buiten bijvoorbeeld door een poort of een buis waar de dieren onder door kunnen.Draagt een chauffeur bedrijfskleding? Dan mag hij op de vrachtwagen niet verder dan de laadklep/laadruim komen. Alle papieren moet hij al van te voren uit de cabine mee nemen.Leg bedrijfskleding binnen op een schone en droge plek bij het laadpunt klaar. Buiten kan kleding klam en vuil worden.Betere biosecurity levert geld opOndanks alle inspanningen in de varkenshouderij blijft er geld liggen doordat het genetisch potentieel van de varkensstapel onvoldoende wordt benut. Het zou volgens ABAB, DLV Advies, DAP Lintjeshof en Topigs gaan om een bedrag van zo’n € 100 miljoen dat de sector laat liggen doordat de daggroei van vleesvarkens onvoldoende wordt benut. Dit komt mede doordat de gezondheid op de bedrijven, ondanks alle aandacht die varkenshouders er al in steken, nog altijd beter kan. Reden voor de vier bedrijven om een quickscan voor de zeugenhouderij te ontwikkelen.30 vragenDe scan bestaat uit 30 vragen over onder andere scheiding schone/vuile weg, aan- en afleveren dieren en de hygiënesluis. Zo’n scan helpt bij de bewustwording over de bedrijfsindeling en bedrijfsvoering. Vaak zit het voor bedrijven in kleine dingen waar de varkenshouder zich niet of onvoldoende bewust van is. De vier initiatiefnemers willen vooral dat bewustzijn vergroten. Dat een betere biosecurity mogelijk is, bewijzen de SPF-bedrijven wel. Deze bedrijven zitten zo dicht voor ziektekiemen door het hanteren van strakke regels. Het is een utopie om alle Nederlandse bedrijven SPF te maken, maar onderdelen van de SPF-aanpak zijn één op één toe te passen op een gewoon varkensbedrijf.