Emissiearme varkenshokken met een dubbel toilet

Veehouder Kees Scheepens stimuleert zijn varkens hun behoeften op het toilet te doen. De hokken zijn brandschoon en blijven fris.Voor varkenshouderij-entrepreneur Kees Scheepens zijn het bijzonder spannende weken. Uiterlijk begin 2021 hoort hij of zijn innovatie voor brongerichte aanpak van stalemissies in aanmerking komt voor subsidie. In de voormalige ligboxenstal achter zijn woning zijn half november twee prototypen van een emissiearm hok voor vleesvarkens in gebruik. Eentje met uitloop, de ander zonder.Varkensfluisteraar Kees Scheepens (61) heeft een biologisch veehouderijbedrijf. De varkens houden het hok kurkdroog, toont Scheepens. Rechts het urinoir. Links achter moeten de varkens poepen. - Foto's: Bert JansenIntelligent varkenstoiletHét middel om de gewenste reducties te bereiken is een intelligent varkenstoilet, met een poep- en plasgedeelte. Door gebruik te maken van het natuurlijk gedrag en de intelligentie van varkens traint Scheepens de dieren waar ze hun behoeften moeten doen. Als een varken plast op het urinoir wordt het namelijk beloond met een citroenbonbon. Een sensor in het urinoir registreert de plas van een varken. Zodra dat gebeurt, wordt een signaal gestuurd naar de ‘snoepautomaat’ boven de hokafscheiding. Dan valt een citroenbonbon uit een voormalige medicijndosator. Poepen doen de varkens in het zogeheten poeppoir. Een citroenbonbon blijkt een aantrekkelijk snoepje om varkens te stimuleren naar het toilet te komen. Kurkdroge vloerIn het binnenhok zit het achtste rondje varkens. Om te onderstrepen dat het toilet echt werkt, pakt Scheepens een hand stro en laat dit los. Het is kurkdroog en dwarrelt omlaag. Ook is de betonvloer schoon. In het hok met uitloop zit de zesde ronde varkens. Deze zitten er tien dagen in. De dieren zijn buiten geboren en opgefokt tot zo’n 50 kilo. Dit keer zitten er vijf varkens in het hok. De voorgaande ronden steeds tien. In dit hok wordt met houtkrullen gewerkt. Ook hier is de vloer kurkdroog. Boven beide hokken zijn camera’s en lampen gemonteerd. Een student van de universiteit van Hannover kan zo op afstand doorlopend het diergedrag volgen. Uit de informatie blijkt dat de vijf varkens in het hok met uitloop in tien dagen tijd 200 maal zijn beloond voor een urinoirbezoek.Een deel van de Berkshire-beren verkoopt Scheepens voor de fokkerij waarmee in Duitsland en België het Duke of Berkshire-merkvleesprogramma wordt gevoerd. Hoge verwachtingenScheepens werkt al acht jaar aan zijn varkenstoilet. Sinds 2015 heeft hij patent op de techniek. De verwachting is dat de ammoniakemissie in deze opstellingen 85% afneemt. De reductie van geur, methaan en fijn stof respectievelijk 70%, 90% en 50%. Dit blijkt uit voorlopige cijfers van Wageningen UR.Biologische veehouderij Scheepens in Oirschot (N.-Br.)20 Berkshire-zeugen
65 Aberdeen Angus-koeien
64 hectare landbouwgrond
2 emissiearme proefhokken
99,5% toiletgebruik door de varkensToilet functioneert boven verwachtingHet toilet wordt 99,5% van de tijd keurig gebruikt. Het functioneert daarmee boven verwachting, ook van Scheepens. Er is nog één verbeterpunt. Het plassen gebeurt nu voor 60% in het poepgedeelte en 40% in het urinoir. Deze percentages wil Scheepens verbeteren omdat in zijn plannen gescheiden opvang van vaste delen en urine centraal staat. Juist daardoor wordt emissie van ammoniak voorkomen, zo is inmiddels algemeen bekend.De vloer van het hok met uitloop is waterdoorlatend. Mest en urine mag niet met elkaar in contact komen, want dan ontstaat ammoniak. Doorlaatbare vloer onder poepgedeelteIn het hok met uitloop wordt daarom gewerkt met een doorlaatbare vloer onder het poepgedeelte. Scheepens giet een liter water over de vloer. Hij demonstreert zo dat de varkensurine in het poeppoir direct verdwijnt in de opvang onder de vloer. Scheepens is zichtbaar tevreden over de resultaten tot dusver en omschrijft het varkenshok met toilet als volgt: “Dit zou een manier kunnen zijn om de reductiedoelen van de overheid te halen, zonder technische fratsen, zoals luchtwassers, maar door slim gebruik te maken van het gedrag van varkens. Ik wil het varken emanciperen. Dit is het meest intelligente en beste kringloopdier in de landbouw. Daar moet je meer mee doen.”De resultaten van het binnentoilet. Scheepens en de student van de universiteit houden per dag bij hoe vaak de varkens het urinoir gebruiken. Volharding en wensDierenarts en biologisch veehouder Scheepens is bovenal varkensliefhebber. Hij wil in eerste instantie dat het varken het beter krijgt met zijn innovatie. En dat vervolgens het milieu en de natuur er baat bij hebben en ten slotte ook de boer. Scheepens: “Als varkens zich beter voelen, krijg je robuustere dieren. De varkenshouderij kan zich daarmee onderscheiden, als het vervolgens lukt een economisch model in de markt te zetten.”Een varken in het hok met uitloop maakt gebruik van het urinoir, het achterste dier. De voorste varkens lopen bij het mestgededeelte. Kennis verzamelenScheepens verzamelt in ieder geval veel kennis. Mocht hij in aanmerking komen voor subsidie dan gaat hij deze kennis vermeerderen en verder valideren. Het gaat om bijna € 1 miljoen onderzoeksgeld. Met dat geld wil hij zijn ultieme wens ten uitvoer brengen: een Kipster-stal voor varkens, de Pigster. Een emissiearme, diervriendelijke varkensstal met uitloop voor vijftig zeugen met vleesvarkens, voorzien van intelligente varkenstoiletten. De stal moet duurzaam zijn in alle opzichten, dus ook economisch. Maar bij duurzaamheid staat voor Scheepens een maximaal dierenwelzijn op plaats één. Scheepens: “Voor een gezonde kringlooplandbouw heb je in de eerste plaats dieren nodig die zich super voelen.”
Met camera's wordt het mest- en plasgedrag van de varkens continu bijgehouden. Een voormalige dosator voor medicijnen wordt gebruikt om de citroenbonbons te verstrekken aan een varken dat het urinoir gebruikt. Rechts een varken in het urinoir van het binnenhok. Lang traject achter de rugOntwikkelaar Scheepens heeft een lang traject achter de rug om zover te komen, met daarin de nodige tegenslagen. Desondanks voelt hij zich goed en energiek om onderzoekers en stallenbouwers, waaronder Kamplan in Boxtel, warm te krijgen voor zijn idealen. De realisatie van een gesubsidieerde proefstal moet de bekroning van zijn werk worden. Scheepens: “Als deze stal wordt gebouwd, zou dat de kroon op mijn carrière zijn. Minimaal een jaar lang worden dan de emissies gemeten. Ik wil de stal goed laten functioneren, de details delen met de gangbare sector en zorgen voor een RAV-erkenning.”Behandeltermijn kan oplopen tot half jaarDe behandeltermijn voor deelname aan de Subsidieregeling brongerichte verduurzaming (Sbv) is dertien weken. Daarbij is nog dertien weken uitstel mogelijk. Aanvragers die dit jaar geen besluit ontvangen, krijgen voor het eind van dit jaar informatie over de voortgang van hun aanvraag, laat uitvoeringsdienst RVO weten. Een tweede openstelling van de regeling staat gepland voor begin 2021.