‘Dramatische afname van insecten – wat nu?’

De sterke afname van het aantal insecten is een heftig probleem. Goed onderzoek zonder oogkleppen is essentieel, stelt NAV-voorman Teun de Jong.Duits onderzoek heeft aangetoond dat insecten in natuurgebieden in de afgelopen jaren met zo’n 75% zijn afgenomen. De Duitse onderzoekers zijn voorzichtig in het noemen van oorzaken, hoewel klimaatverandering, habitatverkleining en intensieve landbouw als mogelijke, maar niet als enige factoren, worden genoemd. In Nederland spitst de discussie zich nu toe op insecticidengebruik in de landbouw en heeft Natuurmonumenten een petitie geopend: ‘Teken tegen gif’. CLM en het Bijencentrum willen boeren verplichten hun middelengebruik op te geven in de Gecombineerde opgave (GO).Eerder goed dan slechtHeftige reacties op een heftig probleem. Laten we aannemen dat de situatie in Nederland vergelijkbaar is (hoewel een degelijke analyse wel nodig is). Maar laten we ook eens kijken naar een aantal feiten. Wat betreft insecticidengebruik: dit is verschoven van breedwerkende naar selectieve middelen, het gebruik in kilogram per hectare is afgenomen door onder andere zaadcoating. Bovendien wordt door 75% driftreductie de emissie beperkt. Deze ontwikkelingen zouden eerder goed dan slecht voor de insectenpopulatie moeten zijn. Hogere temperatuurWat is er verder nog veranderd? De gemiddelde temperatuur is hoger en er valt meer hevige regen. Het effect daarvan wisselt per insectensoort, maar zowel Duits als Engels onderzoek uit 2014 geven aan dat de klimaatverandering mogelijk bedreigend is voor insecten. Daarnaast is er een enorm aantal UMTS (4G)-masten geplaatst. Het effect van de straling en het elektromagnetische veld is nog onduidelijk. Ook is er sprake van habitatverkleining door veel nieuwe bebouwing en het vol leggen van tuinen met tegels in plaats van bloeiende planten. Verkeer en industrie zijn enorm toegenomen. De vraag is wat het effect is van al deze zaken op insecten. Insecten zijn gebaat bij een omgeving met veel bloeiende bloemen en planten. De overheid moet kijken of de totale hoeveelheid landbouwgrond, wegbermen en tuinen insecten genoeg te bieden hebben, zegt Teun de Jong. - Foto: Mark PasveerLaten we voorop stellen dat insecten essentieel zijn en dat er wellicht ook in Nederland sprake is van een belangrijk probleem dat zeker snel een oplossing behoeft. Goed onderzoek zonder oogkleppen waarbij álle mogelijke factoren in lucht, bodem en water worden meegenomen, is belangrijk. Om een werkelijk goed gefundeerde uitspraak te kunnen doen over oorzaak en gevolg moet je een relatie kunnen leggen tussen variabelen als bodem, biodiversiteit en insecticidengebruik enerzijds én het aantal insecten anderzijds. Alle boeren verplichten hun gegevens op te geven, zoals CLM wil, heeft vooral zin als je ook op heel veel plaatsen insecten gaat tellen. Oneigenlijk gebruikHet Centraal Bureau voor de Statistiek publiceert elke vier jaar het middelengebruik en bij Wageningen Economic Research (voorheen LEI) levert een groep boeren vrijwillig alle gegevens aan voor een gedegen analyse. Begin maar eens met deze gegevens te bekijken, naast álle mogelijke andere oorzaken. Opgeven van het middelengebruik in de GO is oneigenlijk gebruik van deze GO en een lastenverzwaring in een bedrijfstak die toch al te maken heeft met toenemende regeldruk. Tenslotte willen burgers ook niet doorgeven aan de overheid hoeveel ze bellen met hun mobiele telefoon of hoeveel ze rijden of vliegen. Zo willen veel boeren niet al hun bedrijfsgegevens vrijgeven voor onderzoek.Het totale ecosysteemIronisch is, dat juist de overheid tegenhoudt dat dezelfde GO-gegevens worden gebruikt door de BO Akkerbouw om heffingen voor collectief onderzoek op te leggen. Onderzoek dat hard nodig is voor verdere verduurzaming die de sector wil bereiken, zoals ook blijkt uit het binnenkort te verschijnen Actieplan Plantgezondheid voor de akkerbouw. En waar dezelfde overheid pleit voor verduurzaming, maakt men in de vergroening het akkerrandenpakket praktisch onuitvoerbaar en maakt de huidige mestwetgeving het onmogelijk om het organischestofgehalte van de bodem te verhogen.Insecten zijn afhankelijk van schoon water en lucht en een diversiteit aan bloeiende planten. Er moet goed gekeken worden naar het totale ecosysteem waar landbouwgronden, natuurgebieden, wegbermen én tuinen deel van uitmaken, met aandacht voor lucht- en watervervuiling, biodiversiteit en straling. Als blijkt dat de afname van insecten grotendeels te wijten is aan de landbouw, moeten nog sneller dan nu al gebeurt stappen worden genomen. Maar dan moet de overheid geen blokkades blijven opwerpen voor onderzoek en verduurzaming en moet de burger ook bereid zijn om de hogere kostprijs voor voedsel te betalen.