Dit is de stand van zaken rond het niet-couperen

Onder druk van Europa en de Tweede Kamer heeft routinematig couperen zijn langste tijd gehad. Stoppen met staarten van varkens couperen zal gefaseerd verlopen. Hoe staat het er nu voor?De varkensstaart zal komende jaren een grote plek innemen in het veehouderijnieuws. Intacte staarten hebben namelijk een prominente plaats op de onderzoeksagenda van de Producenten Organisatie Varkenshouderij (POV). Onder POV-vlag gaan 14 varkenshouders ervaring opdoen met krulstaartvarkens. Dat is niet alles. Minister van landbouw Carola Schouten deelde 5 februari 2018 mee dat ze begin 2019 met de varkenshouderij in gesprek wil over een einddatum voor het stoppen met couperen.Aanbevelingen EUIn Brussel heeft de varkensstaart ook de aandacht. Het Directoraat-Generaal gezondheid en voedselveiligheid van de Europese Commissie maakt een tour om te inventariseren hoe de lidstaten omgaan met staarten couperen. De Europese Commissie wil namelijk dat lidstaten erop toe zien dat couperen niet meer routinematig wordt uitgevoerd, zoals richtlijn 2008/120/EG voorschrijft. Couperen mag alleen nadat alle noodzakelijke maatregelen zijn getroffen om staartbijten tegen te gaan.Om de lidstaten en de varkenshouders op weg te helpen heeft de Europese Commissie daarom de EU-aanbeveling 2016/336 gemaakt. Hierin staan maatregelen om minder afhankelijk te zijn van het staart couperen.
_{Artikel gaat verder onder de foto}Jan Vernooij houdt in het Gelderse Beusichem bij wijze van proef een hok met varkens met krulstaarten. Om staartbijten te voorkomen krijgen de dieren dagelijks ruwvoer en veel aandacht. - Foto: Herbert WiggermanOnvoldoende kennisRoutinematig staarten couperen heeft zijn langste tijd gehad. Zoveel is wel duidelijk. De Tweede Kamer laat dit onderwerp niet meer los. Datzelfde geldt voor Brussel. De POV, tevens voorzitter van de stuurgroep staarten, beseft dat. POV-voorzitter Ingrid Jansen zei onlangs tegen Boerderij dat de sector niet met de rug naar de maatschappij kan staan. Daarom werken zij aan een oplossing voor het staarten couperen.Daarentegen gaat stoppen met couperen niet vanzelf, benadrukt de POV desgevraagd. Varkens met krulstaarten vraagt veel van de varkenshouder en het management. Er is onvoldoende kennis om te stoppen met couperen, reageert de POV.Een ding is wel bekend: staartbijten is een probleem met meerdere factoren. En ook als het management tiptop is, dan blijven er bijtgrage varkens die soms schade aanrichten, laten boeren met krulstaartvarkens en deskundigen weten. Een van hen is varkensarts Arjan Schuttert van De Oosthof Dierenartsen. Schuttert: “Staartbijten is een ongrijpbaar verhaal.” Desondanks gaat De Oosthof het thema niet uit de weg en organiseerde 24 mei een informatieavond over varkens met intacte staarten.Het draagvlak onder varkenshouders om te stoppen met couperen is gering. Dat weet ook de POV. De POV verklaart ook dat sommige varkenshouders erin slagen de staart aan de varkens te laten en anderen daar helemaal niet in slagen.Dalfsen basis van plannen stoppen met couperenStoppen met couperen is geen nieuw thema. In juni 2013 is de Verklaring van Dalfsen getekend. Doel van deze overeenkomst is op verantwoorde wijze te stoppen met couperen. Dit streven is er nog steeds en is overgenomen in het Stappenplan krulstaarten 2017-2021.Na een informatiebijeenkomst afgelopen winter staan 14 varkenshouders op het punt om ervaring op te doen met krulstaarten. Nadat een risico-inventarisatie is gemaakt, laten deze boeren bij een klein aantal tomen biggen de staart eraan zitten. Als dat goed gaat, wordt het aantal tomen met intacte staarten uitgebreid.Het is de bedoeling dat over 2 jaar voldoende kennis is verzameld over het houden van varkens met krulstaarten en hoe de varkenshouder moet handelen bij een bijtuitbraak.Tegenprestatie gevraagdRücksichtslos stoppen met couperen is in geen geval haalbaar. Voordat wordt besloten de staart aan de varkens te laten, dienen de omstandigheden op het bedrijf optimaal te zijn. Allerbelangrijkste is de motivatie van de varkenshouder, zegt Geert van der Peet, onderzoeker van Wageningen UR en betrokken bij het Stappenplan krulstaarten 2017-2021, waarover de POV de regie voert. Van der Peet: “Alles begint met motivatie.”De beste motivator is geld. Voordat op grotere schaal wordt gestopt met couperen, wil de POV dat in de markt ook aandacht komt voor krulstaarten, zodat de varkenshouders de meerkosten van extra hokverrijking en arbeid betaald krijgen. Dat begint heel beperkt te leven. Het collectief Gezonde Krulstaarten is daar een voorbeeld van. Dit collectief brengt wekelijks 1.500 krulstaartvarkens op de markt, die Tönnies in Sögel slacht.Het is daarentegen niet zo dat krulstaarten alleen maar kostprijsverhogend werken. Volgens varkensarts Schuttert begint een krulstaart met een totaalaanpak van het management. Niet couperen is het meest kansrijk op bedrijven waar alle variabelen van voeding tot klimaat in orde zijn. Schuttert vindt het aannemelijk dat deze bedrijven ook technisch en financieel goed draaien. Deze totaalbenadering streeft ook de POV na met het onderzoek naar krulstaarten.Varkenshouder Johnny Hogenkamp neemt deel aan het collectief Gezonde Krulstaarten. Hij vermijdt ingrepen bij varkens. - Foto: Ronald HissinkLees meer over hoe varkenshouder Johnny Hogenkamp staartbijten tegengaat op zijn bedrijfEinddatumEen mooie krulstaart aan een varken is hét symbool van welzijn. Tegelijk is het balanceren op een koord. Als op een bedrijf het management niet perfect is en de varkenshouder niet gedreven, zal niet-couperen eerder ten koste gaan van het welzijn dan het beter wordt. Stoppen met couperen doe je niet zomaar. Van der Peet: “Het is bekend dat het héél, héél lastig is.”De POV wil daarom niet over een nacht ijs gaan en zich binden aan een einddatum. Dat het onderzoekstraject na 2021 afloopt, betekent volgens de POV net zo min dat iedere varkenshouder dan kan stoppen met couperen. Het ligt daarom voor de hand dat de groep boeren die stopt met couperen komende jaren geleidelijk groeit. Bedrijven die niet klaar zijn voor krulstaarten, worden daar niet zomaar toe gedwongen. Dat is ook niet het streven van de Dierenbescherming.‘Binnen enige jaren wordt couperen een uitzondering’Bert van den Berg is als programmamanager veehouderij van de Dierenbescherming betrokken bij het traject om te stoppen met staarten couperen. Hij is erover te spreken dat de varkenshouderij serieus aan de slag is gegaan om de staarten aan de varkens te laten.Gaat het snel genoeg?
Bert van den Berg. - Foto: Roel Dijkstra“Vanuit onze rol als Dierenbescherming mag het altijd sneller en zou het mooi zijn als zich meer varkenshouders aanmelden om ervaring op te doen met het houden van varkens met intacte staarten. Desondanks is de aanpak goed. Er komt na de zomer een model beschikbaar om het staartbijtrisico per bedrijf in te schatten. Daar zou eigenlijk iedere varkenshouder nog dit jaar gebruik van moeten maken. Daarnaast gaan netwerkgroepen van varkenshouders ervaring opdoen met krulstaartvarkens. Dat gaat veel kennis opleveren.”Er kleven flinke welzijnsrisico’s aan krulstaarten, mocht het misgaan. Vreest u niet dat het welzijn juist achteruitgaat?“Ik heb er vertrouwen in dat het gaat lukken als de varkenshouderij stapsgewijs over gaat naar lange staarten. Bij nieuwbouw is het mogelijk de stal zo te ontwerpen dat het bijtrisico zeer klein is. Daarentegen kan ik mij voorstellen dat een varkenshouder nog blijft couperen als uit de bedrijfsanalyse blijkt dat het bijtrisico op zijn bedrijf groot en moeilijk te verhelpen is. Staartbijten is een multifactorieel probleem. Eerst moeten de risico’s op bijten onder controle zijn. Het is vergelijkbaar met snavelkappen in de pluimveehouderij. Inmiddels wordt 80% van leghennen niet meer gekapt. Daar is wel een heel kennistraject aan voorafgegaan.”‘Het mag niet zo zijn dat bloedbaden ontstaan of boeren failliet gaan’De minister wil in 2019 een datum afspreken om te stoppen met couperen. Goed idee?“Ik vind dat prima. Daarentegen betwijfel ik of er begin 2019 voldoende kennis is over krulstaarten om een einddatum voor couperen te noemen. Het mag niet zo zijn dat bloedbaden ontstaan of boeren failliet gaan omdat de varkenssector nog niet zover is. Niettemin ben ik van mening dat er binnen enige jaren een moment komt dat staarten couperen bij biggen een uitzondering wordt.”Geen concurrentienadeelStoppen met couperen is geen ‘Nederlands feestje’, betoogt de Wageningse onderzoeker Van der Peet. De Europese Commissie wil dat alle landen stoppen met routinematig couperen. Volgens Van der Peet vinden varkenshouders een Europese aanpak erg belangrijk, zodat Nederlandse boeren geen concurrentienadeel ondervinden. Daarnaast exporteert Nederland jaarlijks 7 miljoen biggen. De afnemers dienen wel open te staan voor biggen met krulstaarten.Navraag bij het ministerie leert dat het gesprek dat minister Schouten begin volgend jaar met de varkenssector heeft, een ‘verkennend’ gesprek wordt. Niettemin is de insteek van de minister om een einddatum te bepalen voor het staart couperen, zonder echter zaken te willen forceren.