Dierenarts blikt terug op mkz-ruiming in 2001

Op 21 maart 2001 wordt mond- en klauwzeer (mkz) geconstateerd op een melkveebedrijf in Olst (Ov.). De meeste besmettingen vinden plaats in de omgeving van Oene (Gld.). In dit gebied was Arie Plaisier dierenarts. Hij blikt terug op een dramatische periode in zijn loopbaan. “Een dierenarts wil geen gezonde dieren doodmaken, maar we hadden geen keus.”Oud-dierenarts Arie Plaisier (75) uit Oene kan het zich allemaal nog goed herinneren, tot in de kleinste details, ook al is het twintig jaar geleden. De eerste mkz-verdenking in Oene, de afsluiting van het dorp door militairen, ontelbare spandoeken, zwarte vlaggen, nachtelijke protestvuren: “Het leek wel oorlog.”De kille cijfers. Van de 12.000 koeien in zijn toenmalige dierenartsenpraktijk Epe-Heerde waren er in mei 2001, twee maanden na de eerste ruiming, nog vijftien over, bij een veehouder, diep in het bos. In de driehoek Deventer-Apeldoorn-Zwolle zijn totaal 260.000 koeien, varkens, schapen en geiten gedood, verreweg de meeste preventief om de verspreiding van het virus te stoppen. Op tientallen bedrijven was hij erbij.Het leek wel oorlogIn deze coronatijd zijn er steunregelingen voor ondernemers, zegt hij. “En terecht. Toen waren die er niet; veehouders van wie het bedrijf werd geruimd, kregen een bedrag per dier, dat was oké, maar voor de rest niks. Geen koeien betekent geen melk en dus geen melkgeld. Werd niet gecompenseerd, terwijl niemand wist op welk moment weer dieren aangevoerd mochten worden.” Smid, loonwerker, voerleverancier en dierenartsen, zoals Plaisier, ontvingen geen vergoeding. “Dat is bedrijfsrisico, zeiden ze. Natuurlijk, veehouders kregen de zwaarste klappen, maar vlak niet uit wat de mkz-uitbraak voor de rest van de bevolking betekende.”Arie Plaisier, oud-dierenarts: "Natuurlijk, veehouders kregen de zwaarste klappen, maar vlak niet uit wat de mkz-uitbraak voor de rest van de bevolking betekende." Foto: Koos GroenewoldEen van zijn herinneringen. Hij wordt ’s avonds gebeld door een boerin. “Ons bedrijf wordt morgen geruimd, zei ze. Ik wil graag dat jij erbij bent, dat jij onze dieren doodt en niemand anders. Een dierenarts is op zo’n moment ook sociaal begeleider en vertrouwensman. Verschrikkelijk is het wel, gezonde dieren met een injectiespuit doodmaken, in dit geval dieren die ik al vele jaren kende. Dat stuit elke dierenarts tegen de borst.”Overheid pakt de regie bij uitbraakPlaisier omschrijft zo’n ruiming als een overval. “Er lopen meer dan twintig man over het erf. AID, de ruimploeg, taxateurs, dierenartsen, een muizenbestrijder, de cateraar, hijskranen, vrachtwagens, noem maar op. Voor het betreffende gezin is het een drama. Aan het einde van de dag is iedereen weg. En dan is het stil.” Bij een uitbraak van mkz pakt de overheid de regie. De NVWA (toen RVV) bepaalt wat er gebeurt, dierenartsen krijgen een uitvoerende rol. Meedenken over de beste strategie om verspreiding van het virus tegen te gaan, is niet aan de orde. Met militaire precisie wordt het draaiboek uitgevoerd. “Als het aan de dierenartsen had gelegen, was er gevaccineerd. Maar dat was uitgesloten vanwege de belangen van de export van dierlijke producten. Gebruik van markervaccins mocht niet van Brussel. Dan blijft er niets anders over dan ruimen.”Strategie van preventief ruimenHij begrijpt het nog steeds niet. “De strategie van preventief ruimen is in 1710 in Italië bedacht door een arts, bij de bestrijding van veepest. Driehonderd jaar later wordt van dezelfde methode gebruikgemaakt. En dat terwijl er enorme wetenschappelijke vooruitgang is geboekt. Bijvoorbeeld door met markervaccins te werken. Vanwege handelsbelangen gebeurt dat niet. Nog steeds niet, als onverhoopt weer mkz uitbreekt. Dat wordt door de andere lidstaten verhinderd. Het is niet uit te leggen.”Deze regio is opgeofferd om de export zo gauw mogelijk weer op gang te krijgenIn het voorjaar van 2001 zijn uiteindelijk wel veel koeien gevaccineerd. “De verspreiding van het virus was met uitsluitend ruimen niet onder controle te krijgen. Het vaccineren was onmiddellijk succesvol, de virusverspreiding kwam direct tot stilstand, maar de gevaccineerde dieren mochten niet bestaan. Ze werden afgevoerd naar het slachthuis en daar gedood. Het vlees werd vervolgens vernietigd. Allemaal om handelspolitieke redenen. Deze regio is opgeofferd om de export zo gauw mogelijk weer op gang te krijgen.”HerbevolkingDe herbevolking van de geruimde bedrijven vond plaats vanaf eind juni 2001. De dieren werden overal vandaag gehaald. Nog een van zijn herinneringen: “Een van de boeren nam de veestapel over van een Deense melkveehouder, prachtige fokkoeien. Enkele maanden later bleken de dieren besmet met paratbc waarvoor de verkoper verantwoordelijk was. Dit bedrijf moest voor de tweede keer worden geruimd. Dramatischer kan eigenlijk niet.”