Dierenarts Björn Lorenzen: ‘Minder PRRS kost de varkenssector minder geld’

De Deense varkenssector wil het aantal PRRS-infecties op varkensbedrijven fors terug brengen. Om dat doel te bereiken is eerder dit jaar een plan gelanceerd. Het initiatief hiervoor komt uit de varkenssector zelf, in samenwerking met de Danish Veterinary and Food Administration (een organisatie vergelijkbaar met de Nederlandse NVWA, red.). Namens de varkenssector zijn de Deense koepelorganisatie voor de Landbouw en Voedselproductie (L&F) en varkens onderzoeks- en innovatiecentrum Seges betrokken. Varkensdierenarts Björn Lorenzen van L&F is tot in detail op de hoogte van het PRRS-plan. Hij benadrukt dat het Deense plan geen eradicatieprogramma is, maar een reductieprogramma. Lorenzen: “Het doel is niet om Denemarken volledig PRRS-vrij te maken.”

Waarom alleen een reductie van het aantal PRRS-gevallen?“Om geld te verdienen. Minder PRRS-gevallen kost de varkenshouderij minder geld. Daarnaast is minder PRRS beter voor het dierenwelzijn en het vermindert het gebruik van antibiotica. De varkenshouderij is dus om diverse economische en maatschappelijke redenen gebaat bij minder PRRS-gevallen.”Hoe gaan jullie dit aanpakken?“We beginnen met het in kaart brengen van de gezondheidsstatus van de varkensbedrijven. Van 52% van de bedrijven is half oktober niet bekend wat hun PRRS-status is. Op die bedrijven gaan we bloed tappen en onderzoeken op antistoffen. Per bedrijf nemen we veertig monsters. We willen weten hoe wijd verbreid het virus zit. De verwachting is dat begin 2023 een verordening van kracht gaat die elk bedrijf met meer dan tien zeugen of honderd varkens verplicht om hun PRRS-status vast te stellen. Dit is een voorschrift, geen wet, en komt van de Danish Veterinary and Food Administration. Niet elk bedrijf hoeft overigens direct getest te worden. Een vleesvarkensbedrijf dat biggen krijgt van een vermeerderingsbedrijf dat positief test, is ook positief. Dat is geen vraag. We beginnen ook niet vanaf nul. Naast het Deense SPF-programma waarin de gezondheidsstatus van de varkensbedrijven vastligt, is er ook een PRRS-programma. Beide programma’s lopen parallel langs elkaar. Het PRRS-programma is twintig jaar oud en telde begin dit jaar nog maar 89 deelnemers. Dit programma wordt nieuw leven ingeblazen. Zodra de PRRS-status van de bedrijven bekend is, gaan we zones vaststellen waarbinnen varkenshouders en hun adviseurs collectief het PRRS-virus gaan bestrijden. Denemarken wordt in compartimenten verdeeld, op basis van geografie en bedrijfsdichtheid.”PRRS-kaartLorenzen toont een zogeheten PRRS-kaart waarop alle Deense bedrijven te zien zijn, weergegeven als een rode of groene stip. Rood is een PRRS-positief bedrijf, groen een PRRS-negatief bedrijf. Met deze interactieve kaart is het binnen een paar tellen mogelijk om alle bedrijven in een gebied in een spreadsheet te laden en te kijken wat hun PRRS-status is, het soort bedrijf, het aantal dieren en de afstand tot andere bedrijven. Ook is zichtbaar waar de varkens heen gaan, de dierstromen dus. De kaart geeft dus heel goed het actuele besmettingsrisico per deelgebied weer. Het zijn namelijk real-time data. Volgens Lorenzen is de kaart een belangrijk hulpmiddel bij de bestrijding van PRRS. De kaart geeft namelijk inzicht in waar varkens zitten die het virus kunnen uitscheiden en waar die blijven als ze het bedrijf verlaten.Oké, maar hoe willen jullie bedrijven PRRS-vrij maken?“Meestal door middel van partiële depop-repop van bedrijven. Een complete zeugenstapel afvoeren en de stal herbevolken met PRRS-negatieve dieren is erg duur. Met de gedeeltelijke depop-repop is veel ervaring in Denemarken. Dat gebeurt wel honderd keer per jaar. We gaan de zeugenstapel op een bedrijf stabiliseren door te vaccineren. We gaan zodanig vaccineren dat de dieren geen virus meer uitscheiden. Vooral de vaccinatie van gelten is enorm belangrijk. Vanaf de zeugenstal gaan we de bedrijven PRRS-vrij maken. Bij de biggen en vleesvarkens wordt zo nodig wel depop-repop toegepast om de besmettingscirkel te doorbreken. De Deense varkensdierenartsen zijn allemaal bekend met deze aanpak. Er komt ook een boek met do’s en don’ts. Het is een lopend proces, maar makkelijk wordt het niet. Het meest lastig is de samenwerking in een regio, waarbij iedereen op het goede moment de juiste maatregelen treft. Dat is echt nieuw voor ons in dit plan. Het is bekend dat het PRRS-virus zich zeker vijf kilometer kan verspreiden via de lucht, naar een bedrijf met naïeve dieren. Het samenwerken zal dus de grootste uitdaging zijn; de kennis over bestrijding van het virus is aanwezig. We hebben in Denemarken immers veel ervaring met het verbeteren van de diergezondheid op varkensbedrijven. Dat zit min of meer in onze cultuur. Onze dierenartsen verdienen daarmee ook hun boterham. Die krijgen namelijk alleen betaald voor advies en begeleiding van bedrijven. Ze verkopen geen medicijnen.”En monitoren, hoe gaat dat in zijn werk?We werken volgens de richtlijnen van de American Association of Swine Veterinarians (AASV) voor de bestrijding en monitoring van PRRS. Door de toepassing van deze richtlijnen wordt op een uniforme wijze gewerkt bij de bestrijding van PRRS.”Ik las dat vleesvarkenshouders een korting krijgen op de opbrengstprijs als hun dieren het PRRS-virus meedragen. Wat is de sanctie voor exporteurs van biggen?“Klopt. De slachterijen laten weten dat ze vanaf 1 januari een korting gaan berekenen van 3 cent per kilo voor varkens die positief testen op het PRRS-virus. Deze korting loopt op tot 40 cent per kilo in 2025, zo lieten ze weten. Voor varkenshouders die biggen exporteren, komt de financiële prikkel ook uit de markt. In tijden van een krap aanbod brengt een PRRS-vrije big ongeveer € 2 meer op dan een dier dat is belast met het virus. Maar in tijden van een groot biggenaanbod en weinig vraag loopt dat prijsverschil op tot € 5 per big. Dat is veel geld. Het wordt dus voor ieder type bedrijf en op elke afzetmarkt belangrijk dat de varkens negatief testen op het PRRS-virus. Voorheen was het zo dat een zeugenhouder tegen een naburige vleesvarkenshouder zei ‘probeer te voorkomen dat jouw varkens het PRRS-virus verspreiden en mijn zeugen besmetten.’ Voortaan gaat dat ook andersom werken. Een vleesvarkenshouder zal ook willen dat zijn buurman die biggen produceert geen PRRS-virus verspreidt, want dat kost hem ook veel geld als zijn dieren besmet raken.”Het wordt voor ieder bedrijf op elke afzetmarkt belangrijk dat de varkens negatief testen op PRRSWat is de ambitie met jullie PRRS-reductieplan?“Het doel is dat in 2025 75% van de vleesvarkens negatief test op PRRS. Dat er dus geen antilichamen in het bloed worden gevonden. Tegelijkertijd is het streven dat 85% van de zeugenstapels negatief test op PRRS. Volgens de verordening van de Danish Veterinary and Food Administration moeten 5.075 bedrijven hun PRRS-status laten vastleggen. Per 18 oktober is bekend dat 1.981 bedrijven negatief testen, 910 positief en van 2.184 is de status nog onbekend. Tot dusver blijkt dat van bedrijven waarvan de PRRS-status onbekend is deze vaker negatief blijkt te zijn dan positief. Er komen dagelijks grote hoeveelheden bloedmonsters bij ons binnen. We verwachten voor 2023 de monitoring af te ronden. Volgens de data die we nu hebben, zal het resultaat zijn dat mogelijk twee derde van de bedrijven negatief test op PRRS.”