‘Denken in mogelijkheden, niet in wat niet kan’

De impact van een overlijden is altijd groot. In deze coronatijd scherpen regels het afscheid nemen scherper aan.Het werk dat ik ’s morgens altijd als eerste doe, is een rondje door de stallen en de buitennesteieren verzamelen. Midden tussen de kippen, het geluid van de hennen, de geur, het zicht, de temperatuur, in alles voel je of het goed is of dat er bijzonderheden zijn. Stal 2 heeft geen water. Een waterklep blijkt vast te zitten. Vergeleken met het virus dat de wereld in zijn greep houdt, gaat het nergens om, dacht ik nog.Geen huis vol mensenJuist op dat moment gaat mijn telefoon. Een verdrietige stem vertelt dat zeer plotseling zijn vrouw is overleden. Zo maar uit het leven weggegleden. Of ik wil komen. “Natuurlijk kom ik naar jullie toe”. En direct er achteraan: “Met hoeveel mensen zijn jullie in huis?” Deze vraag stel ik nooit, maar in deze tijd wel. We moeten immers voorkomen dat een huis vol mensen zit. We spreken af dat alleen de kinderen bij hem zullen zijn.Ik loop naar onze medewerkster Miranda en zeg dat ik weg moet wegens een overlijden. Die zin is voldoende, zij weet feilloos hoe het verder moet.Beperkte mogelijkhedenMijn dag verloopt anders. Ik maak mij op om naar het huis van de overledene te gaan. Daar aangekomen besef ik weer wat een impact een overlijden heeft. Aan mij om uit te leggen wat er kan. “Uw vrouw mag gewoon thuis opgebaard worden. En er mag een afscheidsbijeenkomst worden gehouden. Tot dertig mensen.” Als ondernemer moet ik blijven denken in wat kan, niet in wat onmogelijk isVerdriet overheerst. Eerst het plotselinge verlies en vervolgens moeten accepteren dat de mogelijkheden beperkt zijn. In de wanhoop hoor ik een van de kinderen zeggen: “Waarom overkomt ons dit?” Ik ben maar stil en geef aan welke mogelijkheden er wel kunnen. Altijd denken in wat kan, niet in wat onmogelijk is.De dagen erna trek ik regelmatig met het gezin op en bereiden we een afscheidsdienst voor. Tussendoor controleer ik bij de kippen nog wel even de watervoorziening. Want dat is de overeenkomst in mijn werk, hoe verschillend dat ook is: altijd zijn er tegenslagen en als ondernemer moet ik kijken naar wat er mogelijk is, ook al lijkt de toekomst koud, donker en dood. Herinneringen levend houdenDe natuur leert ons dat het weer voorjaar wordt en dat de dood niet het laatste woord heeft. Dat beseffen lukt als we hoopvol naar de toekomst blijven kijken en herinneringen levend houden.