Den Hartigh: veredeling gericht op robuuste rassen

Aardappelveredelingsbedrijf Den Hartigh kan een compleet pakket aardappelrassen aanbieden dankzij de samenwerking met moeder Solana. Robuustheid speelt een belangrijke rol in de veredeling, zegt directeur Bernard Krijger. “Dat draait vooral om resistenties tegen phytophthora, schurft, virus en aaltjes.”Aan de muur van het kantoor van directeur Bernard Krijger van kweek- en handelsbedrijf Den Hartigh in Emmeloord hangt een wandplaat. Daar staan de aardappelrassen op die Den Hartigh en het Duitse moederbedrijf Solana verhandelen. Het zijn allemaal eigen gekweekte rassen, zegt Krijger. “Daarvan zijn er 15 door Den Hartigh gekweekt en 45 door Solana. We vermarkten geen vrije rassen die door andere veredelingsbedrijven zijn gekweekt.”Gespecialiseerd in aardappelhandelDen Hartigh is in 1936 opgericht door J. den Hartigh, die handelde in groenten en fruit. Vanaf 1960 specialiseerde het bedrijf zich in de aardappelhandel. Inmiddels heeft Den Hartigh verkoopkantoren in Engeland, Rusland, Frankrijk, Turkije, Duitsland, Polen, Roemenië, Oekraïne, Rusland en Chili. Het bedrijf levert pootaardappelen aan 42 landen, zegt Krijger. “Ongeveer 50% van onze export blijft binnen de Europese Unie, de andere helft gaat voor export naar overzeese bestemmingen. Ons pootgoed wordt in het buitenland vaak verder vermeerderd. Dat levert ons inkomsten op uit licenties. Een aantal landen zitten dicht voor pootaardappelen, zoals de Verenigde Staten en Canada. Daar brengen we in-vitro plantjes heen. Die moeten dan eerst in quarantaine. Vanuit die plantjes produceert onze vertegenwoordiger daar pootaardappelen, die dan verder worden vermeerderd. Daar ontvangt Den Hartigh licenties voor.”Veredelaar Remko Koeman van Den Hartigh rooit een aardappelplant om de knollen te beoordelen. Den Hartigh en het Duitse moederbedrijf Solana verhandelen samen zo’n 60 verschillende aardappelrassen. De foto’s zijn gemaakt in juli 2019. Foto: Ruud PloegKrijger wil Den Hartigh verder laten groeien. “Maar ik voorzie geen groei van het totale pootgoedareaal in Nederland. Ons areaal zal vooral groeien in het buitenland. Nederland heeft wel als grote voordeel dat er een zeer goede logistiek is met de aanwezigheid van havens. Dat is een groot voordeel voor de export overzee. En we hebben uitstekende telers.”Samenwerking SolanaDen Hartigh heeft een eigen kweekbedrijf. Krijger: “De veredelingsactiviteiten zijn gescheiden van Solana, maar we stemmen dat wel in grote lijnen af met elkaar. Door de samenwerking met Solana kunnen we onze klanten een compleet pakket aardappelrassen aanbieden, en andersom. Solana veredelt vooral aardappelen voor de chipsmarkt en voor de versmarkt. Duitsland heeft namelijk een grote binnenlandse markt voor verse aardappelen. Den Hartigh richt zich vooral op rassen voor de fritesproductie, voor de export en voor de biologische teelt.”Biologische teeltDe veredeling voor de biologische markt is veranderd. Dat komt volgens Krijger door het Convenant Robuuste Aardappelrassen dat in 2017 is gesloten. Daarin beloven kweekbedrijven phytophthora-resistente rassen te kweken voor de biologische teelt. De supermarkten hebben toegezegd die rassen voorrang te geven in de winkelschappen. Krijger: “Je kunt gangbare rassen met een lage phytophthora-resistentie biologisch telen. Maar door het convenant vallen die rassen af. Het wordt dus nog belangrijker specifiek rassen te veredelen voor de biologische teelt. Voor de biologische teelt hebben we onder andere Connect, dat resistent is tegen phytophthora en een hoge weerbaarheid heeft tegen virus.”Gericht veredelen op virusresistentieRobuustheid speelt een belangrijke rol in de veredeling bij Den Hartigh. Krijger: “Dat draait vooral om resistenties tegen phytophthora, schurft, virus en aaltjes. King Russet is resistent tegen de AM-types A, B, C, D en E. Connect is resistent tegen phytophthora en tegen virus. Prada en Gaya zijn resistent tegen virus. Connect, Prada en Gaya kwamen dan ook ongeschonden door de nacontrole. We hadden de rassen daar niet specifiek op geselecteerd, maar deze eigenschap kwam in de selectie naar voren. Maar gericht veredelen op virusresistentie wordt belangrijker. Kijk maar naar het grote aantal klasseverlagingen door virus in 2018 en 2019.”Het kweekveld van Den Hartigh in Emmeloord. “We vermarkten geen vrije rassen die door andere veredelingsbedrijven zijn gekweekt.” Foto: Ruud PLoegKrijger verwacht dat virus weer een uitdaging wordt voor de pootgoedtelers in 2020. “Er was veel virus in 2018 en 2019. Dat vergroot de kans op virus in 2020. Alle akkerbouwers moeten alert zijn op aardappelopslag. Dat kan vroeg in het voorjaar een besmettingsbron vormen van virus en phytophthora.”Het inkruisen van een resistentie tegen de Meloïdogyne-aaltjes chitwoodi en fallax krijgt ook veel aandacht bij Den Hartigh. Krijger: “Degene die dat als eerste voor elkaar krijgt, is spekkoper. Een resistent aardappelras zou Meloïdogyne beheersbaar maken.”Robuustheid betekent volgens Krijger ook dat de rassen in het buitenland onder verschillende omstandigheden hoge opbrengsten geven. “Zo presteren Ultra en Laperla zeer goed onder warme omstandigheden en doet Lanorma het bijvoorbeeld goed op verzilte gronden.”Einddatum voor loofdodingDe nacontrole van pootaardappelen liet in 2019 een record zien aan klasseverlagingen vanwege virus. Krijger verwacht dat een discussie zal ontstaan over het opnieuw invoeren van de einddatum voor de loofdoding als virusaantasting een probleem blijft. “Met een einddatum ben je verplicht het loof te doden als de luizendruk te hoog wordt. De einddatum is in het verleden afgeschaft omdat de telers steeds meer de beschikking kregen over goede insecticiden tegen luizen.”Dat is veranderd. Sinds 2019 zijn de luizenmiddelen Actara (werkzame stof thiametoxam) en Chess (pymetronzine) verboden. Na 2020 verdwijnt Calypso (thiacloprid). Dat maakt de luizenbestrijding lastiger en verhoogt de kans op een virusaantasting. Krijger snapt dat herinvoering van de einddatum discussie oplevert. “Pootgoedtelers laten het gewas liever langer doorgroeien want dat levert meer kilo’s op. Maar later rooien betekent meer kans op een virusbesmetting. Voor de kwaliteit van de aardappelen is loofdoding op het juiste tijdstip belangrijk. Den Hartigh kiest voor kwaliteit en minder voor kwantiteit.”Gelukkig hebben we in Nederland goede telersOok de loofdoding wordt een stuk lastiger voor de pootgoedtelers nu de werkzame stoffen diquat (Reglone) en glufosinaat-ammonium (Finale) vanaf dit jaar zijn weggevallen. Krijger: “De alternatieve middelen werken langzamer. Dus moet de teler langer van tevoren inschatten of de aardappelen voldoende in de potermaten zijn gegroeid. Gelukkig hebben we in Nederland goede telers. Maar het wegvallen van gewasbeschermingsmiddelen maakt de teelt van kwaliteitspootgoed wel lastiger.”