‘Debat nodig over inzet technologie in de landbouw’

Technologische vernieuwing is een schone belofte. Maar vernieuwing betekent niet automatisch vooruitgang. Inbedding in gedeelde waarden en opvattingen is nodig, ook in de landbouw. Dit zegt Melanie Peters, directeur van het Rathenau Instituut, een denktank voor technologie en samenleving.De landbouw zindert van de technische doorbraken. Misschien wel de meest ingrijpende technologische vernieuwing is de digitalisering. Melanie Peters spreekt van een ‘transitie’ richting gedigitaliseerde landbouw. Deze overgang vindt plaats terwijl er volop debat is over die andere slag die de landbouw volgens velen moet maken: duurzamer worden. ‘De belofte was dat de macht bij de boer zou komen, de praktijk is soms juist dat hij zeggenschap kwijtraakt, maar wel het risico draagt’Peters: “De digitale revolutie in de landbouw houdt een hele mooie belofte in. Je kunt veel secuurder allerlei zaken monitoren, van zaaien tot ziektes bestrijden en oogsten. De belofte is dat je als boer steeds beter met de natuur kunt meewerken en veel gerichter kunt ingrijpen. Duurzamer, in principe. Maar de vraag is: wordt het ook werkelijk op die manier ingericht? De kans bestaat dat men niet gaat sturen op duurzaamheid maar op nog grotere productie per dier en per hectare. Er nog meer uitpersen. Dan kom je ook bij de vraag: wie zit er aan het roer? Kan de boer nog wel zelf zijn gegevens analyseren en beslissingen nemen? De belofte was dat de macht bij de boer zou komen, de praktijk is soms juist dat hij zeggenschap kwijtraakt, maar wel het risico draagt.”Fusie Bayer en MonsantoAls voorbeeld noemt Peters de fusie van Bayer en Monsanto, waardoor gewasbescherming en zaaigoed plus alle data daarover nog meer in één hand komen. “De belofte is dat de boer dan veel gerichter kan optreden. Maar de vraag is of hij niet juist veel minder zelf in te brengen heeft. Gekoppeld aan data van de afnemers, wordt ook de eigen zeggenschap over bijvoorbeeld het oogstmoment minder. De vraag is welke waarden er in die systemen zijn ingeprogrammeerd. Wie bepaalt, en gaat die voor de korte of voor de lange termijn?”Melanie Peters, directeur van het Rathenau Instituut: 'Alles wat zich voordoet als technische verbetering is eigenlijk ook een sociale innovatie.' - Foto: Rathenau InstituutU spreekt over een belofte, wie heeft die gedaan?“Het is de algemene belofte van digitalisering. Denk aan Facebook. De belofte is: connecting people. Maar het gaat om onze gegevens.” Is deze problematiek bij digitalisering anders dan bij andere technologische doorbraken?“Nee. Maar hier gaat het wel over alle terreinen tegelijk. Techniek is op zich neutraal, het gaat erom hoe je er mee omgaat. Alles wat zich voordoet als technische verbetering is eigenlijk ook een sociale innovatie. Welke waarden deel je? Je moet uit de technische discussies, je moet naar de vraag: wat waarderen we aan de landbouw? Wat willen we, welke waarden delen we? Bij dat verhaal moeten meer mensen betrokken worden. Dan krijg je benodigde verbinding van boer en samenleving.”‘Er is marktordening nodig, en zekerheid over waar ‘we’ naar toegaan. Dus is er politiek debat nodig’Er is nu geen gebrek aan debat.“Het debat is volop gaande, maar heel erg op deelterreinen – ammoniak, q-koorts, fijnstof, ga zo maar door. Aan de andere kant willen mensen gewoon lekker eten, gezelligheid en mooie natuur. Dat staat heel ver van elkaar af. We moeten naar de formulering van een collectief belang. Wat dat betreft is het goed dat de milieubeweging samen wil werken met de landbouw.” Boeren worden horendol van alle visies en rapporten die ze over zich heen krijgen.“Dat is ook niet eerlijk. De wendbaarheid zit niet op het boerenerf. Je kunt het niet in je eentje. Daarom is het toch nodig dat de overheid de stip aan de horizon zet en duidelijkheid geeft. Er is een schreeuw om collectieve actie. Er is marktordening nodig, en zekerheid over waar ‘we’ naar toegaan. Dus is er politiek debat nodig.”Melanie Peters spreekt dinsdag 24 april in de Rode Hoed in Amsterdam op een debatavond over ‘Technologie in de Voedselketen’.