De longen van de aarde? Dat is de landbouw

In verband met de vele branden in de Amazone is discussie ontstaan over de vraag wat de longen van de aarde zijn. Een ding is zeker, dat etiket past het tropisch oerwoud niet. Dan nog eerder de landbouw.Wat zijn de longen van de aarde? Waar komt onze zuurstof vandaan? Die vragen zijn actueel geworden in verband met de vele branden in het oerwoud van het Amazonegebied. Veel bezorgde, goedwillende mensen roepen dat de longen van de aarde gevaar lopen. Zelfs de Franse president Macron gebruikt die term. Volgens sommigen zou het Zuid-Amerikaanse oerwoud maar liefst 20% van onze zuurstof produceren. Maar klopt dat wel?Brand in het Amazonegebied in Noordwest-Brazilië. Het oerwoud is in tegenstelling tot wat velen denken niet de longen van de aarde; dat zijn de landbouwpercelen. - Foto: ANPOerwoud produceert netto geen zuurstofNee, er klopt geen hout van. Iedereen die op de middelbare school biologie heeft gehad, kan dat zelf nagaan. Ten eerste produceert een oerwoud netto geen zuurstof. Een volwassen bos is een zogeheten climaxvegetatie en produceert netto evenveel zuurstof als het gebruikt. Alleen waar organische stof zich ophoopt, zoals in veenmoerassen, is er netto zuurstofproductie en vastlegging van koolstof. En tijdens de opbouwfase, de groei van een jong bos, wordt netto CO₂ vastgelegd en zuurstof geproduceerd. Vandaar de roep om de aanplant van enorme nieuwe bossen in de strijd tegen de klimaatverandering. De koolstof- en zuurstofkringloop is vrij eenvoudig. Alles wat we eten komt direct of indirect (via een dier) van een landbouwgewasAl ons voedsel van landbouwgrondNog een reden waarom de metafoor niet klopt, is de veronderstelling dat een bos nodig is om ‘onze’ zuurstof te produceren, ofwel de zuurstof die wij moeten inademen om ons voedsel te verbranden. Zolang mensen geen fossiele brandstoffen eten, komt al ons voedsel van landbouwgrond, niet uit het oerwoud. De koolstof- en zuurstofkringloop is vrij eenvoudig. Alles wat we eten komt direct of indirect (via een dier) van een landbouwgewas. Dat heeft met hulp van zonlicht koolstof vastgelegd en zuurstof geproduceerd. Als wij het voedsel dat we opgegeten hebben verbranden, gebruiken we die zuurstof weer. De conclusie moet dus eigenlijk zijn: niet de oerwouden zijn de longen, maar de landbouwpercelen.Zolang mensen geen fossiele brandstoffen eten, komt al ons voedsel van landbouwgrond, niet uit het oerwoud. - Foto: AFPWat als zuurstof straks op is?Tot slot nog over de zuurstof. Er is veel bezorgdheid over de stijging van de CO₂-concentratie in de atmosfeer. En terecht, vanwege het broeikaseffect. Maar je hoort niemand over de afname van de zuurstofconcentratie, terwijl die daar rechtstreeks aan gekoppeld is. Voor de vorming van elk CO₂-molecuul uit koolstofverbindingen is evenveel zuurstof nodig. Wat als straks de zuurstof op is?Brandstof eerder opHet antwoord is eenvoudig. Zuurstof is er in veel grotere hoeveelheden dan CO₂. Zelfs als het hele Amazonewoud afbrandt – wat heel veel zuurstof kost – neemt de zuurstofconcentratie in de atmosfeer maar met 0,001% af. De verbranding van fossiele brandstoffen heeft tot nu toe naar schatting 0,1% van de totale wereldvoorraad gekost. Klimaatdeskundigen zijn daarom niet zo beducht voor zuurstoftekorten. De brandstof is eerder op, bovendien hebben we voordat alle olie en gas op zijn, al een gigantisch uit de hand gelopen broeikaseffect.Netto CO₂ vastleggen doet de landbouw ook nietBelangrijke rol voedselproductie en biologische kringloopConclusie: als iets het predikaat ‘longen van de wereld’ verdient, dan is het de (voedings-)landbouw. Dat klinkt leuk en betekent waardering voor de belangrijke rol van voedselproductie en de biologische kringloop waar de mens in zit. Maar veel betekenis heeft het eigenlijk ook weer niet, want zuurstofgebrek is nog lang geen issue. En netto CO₂ vastleggen, doet de landbouw ook niet, zolang landbouwproducten geoogst, verwerkt en uiteindelijk ‘verbrand’ worden.