De kleine boerencoöperatie rukt op
Grote coöperaties lijken grotendeels ‘uitgefuseerd’. Ondertussen richten boeren steeds vaker nieuwe, kleine streekgebonden coöperaties op. Samen met collega’s, maar ook met burgers en andere partijen.
De 216 zonnepanelen op het dak van de ligboxenstal van melkveehouder Nijkamp zijn verkocht aan 18 burgers in Bathmen en nabije omgeving. Dit gebeurt coöperatief onder de naam Noaber Energie. - Foto: Ronald Hissink
Het coöperatieve landschap in Nederland lijkt na jaren van fusies en schaalvergroting in een definitieve plooi te liggen, maar het tegendeel is waar. Er komen alleen maar nieuwe boerencoöperaties bij. Tussen 2016 en 2020 steeg dit aantal zelfs met 23% tot 216. Dat blijkt uit cijfers van NCR, de koepelorganisatie van coöperaties. “Je ziet veel initiatieven”, zegt NCR-directeur Arjen van Nuland. “Die variëren van verwerking en huisverkoop tot inkoop van grondstoffen of zonnepanelen en biogas.” Hij ziet dat coöperaties in de lift zitten omdat leden zeggenschap hebben. “In een kleine coöperatie zijn ze doel in plaats van middel, ze hebben invloed op keuzes en houden regie op de toekomst.”Nieuwe coöperaties zijn vaak lokaal en hebben tussen de vijf en dertig leden. Ze zijn meestal om twee redenen opgericht. Of bedrijven zijn gegroeid en willen specialiseren en zoeken collega’s waarmee ze in coöperatieve vorm kunnen samenwerken. Of bedrijven willen iets regionaals doen en zelf de vermarkting in handen nemen.
Waar moet je rekening mee houden als je een coöperatie opzet
- begin klein als coöperatie, alle neuzen moeten in dezelfde richting staan;
- bepaal je schaalgrootte, werkgebied, producten, financiering en gemeenschappelijk belang;
- definieer je ledenbestand, zijn dat alleen aanbieders of ook vragers;
- bepaal hoe leden kunnen toetreden én afscheid kunnen nemen;gun elkaar de tijd om de coöperatie te ontwikkelen en denk in fases;
- zie dit ook als leerproces, het duurt meestal 3 jaar om een coöperatie op poten te zetten;
- pas in de beginfase op voor financiering van buiten, want een externe partij wil bijna altijd rendement op investering en dat botst met de coöperatieve gedachte;
- denk goed na over je bestuurssamenstelling en zorg voor mensen met coöperatie-ervaring, want mensen denken snel (te) marktgericht;
- bedenk hoe je met winst wilt omgaan en hoe je die verdeelt;
- borg dat de coöperatie blijft doen waarvoor ze is opgericht;
- zorg voor het belang van de oprichters.
Dit artikel is alleen voor abonnees
Al geabonneerd?
Lees onbeperkt Premium artikelen met een abonnement
Boer beter met onbeperkte toegang tot alle artikelen
Speel beter in op jouw markt met actuele prijzen
Vorm je eigen mening met opinies en analyses
Nu is het zaak om de nieuwe coop's klein en overzichtelijk te houden. Alle grote co-op's zijn ook klein begonnen, maar hebben zich daarna laten verleiden om net als NV's via fusie te "versterken". Of leidt dit samen voegen op termijn tot de dood van deze reuzen waarbij de aandeelhouders tot nummers zijn geworden?