De Groot: ‘Er is perspectief voor de landbouw’

Tjeerd de Groot wordt door veel boeren gezien als hun grote vijand. Zelf zegt hij te handelen in belang van de boer. Iedereen verdient aan de boer, behalve de boer zelf. Dat moet anders, vindt hij. Deel vier in de interviewserie met landbouwwoordvoerders van de coalitie.D66-Kamerlid Tjeerd de Groot kreeg met zijn uitspraak dat de veestapel moet halveren duizenden boze boeren naar het Malieveld. De felle kritiek die hij krijgt weerhoudt hem er niet van om zijn strijd voor een omslag in de landbouw voort te zetten. De Groot lijkt zelfs strijdvaardiger te worden. “In het belang van de boer”, oordeelt hij zelf.Tjeerd de Groot (52) zit namens D66 in de Tweede Kamer. Hij heeft onder andere Landbouw en Dierenwelzijn in zijn portefeuille. - Foto: Roel DijkstraEen jaar geleden haalde u de woede van boeren op uw hals met uw uitspraak dat de veestapel moet halveren. Hoe kijkt u hier op terug?“Ik heb mezelf wel de vraag gesteld of ik het zo had moeten doen. Daarbij concludeer ik dat het nodig was om zo duidelijk te zijn om de landbouw bovenaan de politieke agenda te zetten. Leuk was het niet. Voor niemand niet. Maar het heeft ertoe geleid dat er na jaren verwaarlozing, aandacht is voor landbouw. Er ligt nu een pakket van € 6 miljard om de druk op de sector er een beetje af te halen. Nu is er perspectief. Eerder lag er alleen een visie.”Dan kwam de stikstofcrisis eigenlijk wel goed uit?“De stikstofcrisis is niet anders dan de klimaatcrisis of de fosfaatcrisis. Elke keer loopt de landbouw tegen grenzen aan. Het is zo noodzakelijk om samen met boeren echt de andere weg in te slaan, anders ga je van crisis naar crisis. Een crisis komt nooit goed uit. Maar als je het niet oplost, weet je de volgende ook alweer. Ik wil af van pappen en nathouden. Dat is de laatste twintig jaar gebeurd en daarom staat het water veel boeren aan de lippen. Regelgeving kwam altijd net te laat, net te weinig en dan ook nog tegenstrijdig met andere regelgeving. Daar worden boeren gek van. Ik sta dus ook echt aan hun kant.”Het is noodzakelijk om samen met boeren echt de andere weg in te slaanBoeren denken daar heel anders over. Ze hebben het gevoel dat u van ze af wil.“Ik zit niet in de politiek om iedereen naar de mond te praten en zoete broodjes te bakken. Het is mijn taak om te doen wat nodig is. Ook al zal ik daar geen populariteitsprijs voor krijgen. Ik zou boeren graag veel sneller perspectief willen bieden en duidelijkheid willen geven over wat wél, maar ook over wat niet meer kan. Want dat hoort daar ook bij. Je kunt niet zoals sommige andere partijen suggereren dat het nog wel even zo door kan gaan.”Voor de coalitie bent u een dwarsligger. U wil iets anders dan CDA, VVD en CU.“Nee, ik ga niet de andere kant op. Formeel gaan we allemaal naar kringlooplandbouw. Maar ik wil inderdaad harder dan de rest. Boeren moeten duidelijkheid krijgen.”Bereikt u niet meer als u zich wat constructiever opstelt?“Er zitten grote verschillen in de coalitie. Ondanks de duidelijke strubbelingen die er zijn, is het wel een hele effectieve coalitie: we konden wel tot een klimaatakkoord en een stikstofakkoord komen.”In het nertsendebat trok u helemaal van leer. Waar komt die persoonlijke afkeer van deze sector vandaan?“Het was D66-minister Laurens Jan Brinkhorst die als eerste voorstelde om de sector te beëindigen. Omdat ik al zo lang in dat dossier zit, weet ik dat de politiek sinds 2002 al zeer kritisch is op deze tak van sport. Ik wil liever dat ze vandaag stoppen dan morgen. Maar om er dan ook nog zoveel belastinggeld aan uit te geven. Dat geld geef ik liever aan de boeren in andere sectoren die door gaan.”Ik wil liever dat nertsenhouders vandaag stoppen dan morgenEr is met de sector afgesproken dat ze tot 2024 door mogen. Dan kunt u toch niet ineens zeggen dat ze eerder moeten stoppen, zonder compensatie?“Dat zeg ik ook niet. Je moet ook wel wat doen. Maar doe dat dan via de andere coronaregelingen voor getroffen sectoren, zoals voor caféhouders of sportscholen. Daar kunnen ook de nertsenhouders aan mee doen. Gelijke monniken, gelijke kappen. Zo denk ik.”De Groot tijdens het boerenprotest op het Malieveld. Op het podium vertelde hij begrip te hebben voor de acties van de boeren, dat het goed is dat ze naar Den Haag waren gekomen, maar dat het met de natuur ook niet goed gaat. - Foto: ANPKringlooplandbouw is uw stokpaardje. Wat is kringlooplandbouw voor u?“Kringlooplandbouw gaat over efficiëntie. We hebben nu een heel efficiënt systeem per eenheid product, maar het beslag op de aarde is heel groot. We moeten naar een grondstofefficiënte landbouw. Voor de Nederlandse landbouw moeten vier dingen veranderen. Je moet dieren alleen nog voer geven dat mensen niet kunnen eten. Dus geen soja en mais meer op grote schaal, maar reststromen naar varkens en kippen en vooral gras naar koeien. We moeten af van drijfmest en gaan naar goede organische mest. Bij de bodem ga je werken vanuit een gezonde bodembiologie in plaats vanuit de chemie en tot slot ga je echt werk maken van dierenwelzijn. We moeten de grond zo efficiënt mogelijk gebruiken. Landbouwgrond is schaars en dus moet je het niet gebruiken voor veevoerproductie. Hoe efficiënt we dat voer ook omzetten in de koe. Daarmee is het nog geen efficiënt gebruik van de aarde.”Dan zou je in Nederland, met de goede landbouwgrond, dus bijna geen melkveehouderij over houden?“Ik denk dat Nederland bij uitstek wel een land is waar melkveehouderij toekomst heeft. Bijvoorbeeld op zandgronden waar we nu nog van allerlei uitspoelingsgevoelige gewassen telen. Daar moet je niet-uitspoelingsgevoelige gewassen gaan telen, zoals gras.”Ik denk dat Nederland bij uitstek wel een land is waar melkveehouderij toekomst heeftMaar dat strookt toch niet met uw visie om grond zoveel mogelijk in te zetten voor voedselproductie?“De grond is de basis. Die gebruik je voor humaan voedsel, tenzij het een marginale grond is. Die gebruik je voor veevoer. Veel gronden in Nederland, zoals die zandgronden, zijn marginale gronden.”Marginale gronden? De aardappelen groeien daar heel goed!“Ik zie het als marginale grond, vanwege de uitspoeling. De grond wordt niet goed gebruikt. Daar zullen de meningen over verschillen, maar daar moet je het gesprek over aangaan. We moeten ook meer naar andere gewassen toe, meer naar dubbel doel. Het bietenloof moet niet ondergewerkt, maar ingezet worden als diervoer.”Dat loof moet toch juist op het land blijven? De organische stof en de mineralen zijn goed voor de bodem.“Nee. Er zit veel eiwit in. Dat geeft verrotting.”De Groot en landbouwminister Carola Schouten tijdens de boerenprotesten op het Malieveld in Den Haag. De Groot vindt dat Schouten beklemmende regelgeving weg moeten nemen en experimenteerruimte moet bieden voor kringlooplandbouw. - Foto: ANPMaar u wilt toch de bodem juist centraal zetten?“Ja, maar ik wil niet voorschrijven wat wel en niet kan. Het enige wat D66, en ook de commissie-Remkes zegt: niet alles kan overal. Ik heb ook niet alle wijsheid in pacht, dat moet ik eerlijk bekennen.”U wilt geen veevoer meer produceren, maar alleen reststoffen voeren. Hoe kan dat?“Als je er in slaagt om reststormen vrij te maken, door bijvoorbeeld restaurantafval aan dieren te voeren. Zoals dat in Japan ook gebeurt, dus waarom zou Europa dat niet kunnen? Door het diermeelverbod aan te passen, zodat diermeel wel aan varkens en kippen kan worden gevoerd, zullen de voerkosten dalen. Daar komt bij dat China steeds meer soja gaat importeren uit Zuid-Amerika, waardoor de soja voor Nederlandse boeren sowieso onbetaalbaar wordt.”'Anders naar dierenwelzijn kijken'De Groot vindt dat er ook anders naar dierenwelzijn moet worden gekeken. Hij pleit voor een veehouderijsysteem dat is ontworpen vanuit het dier. “Dat is in de intensieve veehouderij niet aan de orde”, zegt hij.

De Groot stelt dat intensieve veehouderij in Nederland geen toekomst heeft. De ideeën van De Groot kunnen wel als extreem worden bestempeld ten opzichte van het huidige systeem. Het heeft grote gevolgen voor de omvang van de veestapel. “Het is geen plan dat zomaar even uitgerold kan worden. Hier gaat een generatie overheen en daar komen hele lastige vragen en dilemma’s bij aan bod. Ik heb niet de wijsheid in pacht om het voor iedereen op te lossen. Het is mijn rol om de minister en anderen aan het denken te zetten en in beweging te krijgen.”Wat moet de minister als eerste doen?“Beklemmende regelgeving wegnemen en experimenteerruimte bieden voor kringlooplandbouw. Daarnaast moet al het beschikbare geld, via fiscale maatregelen en het Europese budget voor landbouw, worden ingezet voor kringlooplandbouw. Dat betekent wel dat boeren die niet mee doen, ook geen geld meer ontvangen.”Dat is wel heel koud saneren. Boeren hebben dat geld hard nodig om het hoofd boven water te houden.“Er zal geen econoom zeggen dat het huidige landbouwbudget nuttig besteed geld is. Ook niet voor de boer. Het is belastinggeld dat terecht komt op de winstrekening van de supermarkt of de Rabobank. GLB maakt grond duurder. Dat is erg ongunstig voor jonge boeren, dus daar moeten we mee stoppen, of we moeten het inzetten om stappen te zetten naar kringlooplandbouw.”Hoe gaat u boeren motiveren minder te produceren, zonder garantie dat ze een hogere prijs krijgen?“Dat kan alleen met andere marktconcepten. Dat kunnen boeren echt niet alleen. Nederland is een heel duur productieland. We moeten echt af van productie om kwantiteit, omdat we over de milieugrenzen gaan. Het moet echt radicaal anders. Om de overgang van kringlooplandbouw te laten slagen is een goed verdienmodel cruciaal. Het huidige verdienmodel is problematisch. Iedereen verdient aan de boer, behalve hijzelf.”Het huidige verdienmodel is problematisch. Iedereen verdient aan de boer, behalve hijzelfWe zijn op driekwart van de regeerperiode. Bent u tevreden over dit kabinet?“Ja. Er zijn deze kabinetsperiode ongekende stappen gezet. Daar ben ik heel tevreden over. Er is nagedacht over een alternatief voor het huidige landbouwmodel en er is veel geld gekomen om die stappen te zetten.”Er is nog ruim een half jaar voor de verkiezingen. Wat moet er nog gebeuren?“Alle randvoorwaarden voor kringlooplandbouw zijn gesteld. Het is nu zaak dat de minister ook concreet begint. Ik ben niet tevreden met alleen een stuk papier. Dat is ook in het belang van de boer.”