‘Coronacrisis en leren van de geschiedenis’

Zelfmedelijden levert geen goed beleid voor boeren op, zegt nieuwe Boerderij-columnist Jongeneel.Tijdens mijn vakantie had ik tijd voor een boek. Ik heb De geur van hooi van Tialda Hoogeveen gelezen. Het boek geeft een schets van hoe het boerenleven in Nederland veranderde aan de hand van het levensverhaal van de Friese melkveehouder Siebe Peenstra (1923-2019). Een ondernemer die bij alle veranderingen steeds bezig was met de ontwikkeling van zijn bedrijf. Siebe hield sinds zijn trouwdag dagboeken bij. Aan de hand van die dagboeken heeft Tialda een prachtig verhaal geschreven dat bij mij veel herkenning opriep.Eindig niet in zelfmedelijden, want dat levert geen goed beleid op, schrijft Roel Jongeneel.Wat ik niet wist, is hoe de grote depressie van de jaren ‘30 van de vorige eeuw de landbouw heeft geraakt. Met de financiële crisis van 2008-2015 nog in het geheugen en met de corona-epidemie die nog niet voorbij is, is het interessant daarop terug te blikken. Hoe ging het toen? Welke hulp werd geboden? En hoe kwamen boeren door de crisis heen?Ook toen al belangijke exportsectorWat me opviel is dat de Nederlandse landbouw ook toen al een belangrijke exportsector was. De crisis van de jaren ‘30 lokte een protectionistische politiek uit. Nog een graadje erger dan wat Trump nu doet.Nederland was nog geen lid van de EU, maar exporteerde wel veel naar wat nu EU-lidstaten zijn. De typische beleidsreflex van elk land was: eigen markt eerst. Elk land sloot de markt voor importproducten. De Nederlandse landbouw kreeg daardoor forse klappen.De katholieke en protestantse landbouworganisaties – die ooit als gevolg van de verzuiling waren afgesplitst van het Koninklijk Nederlands Landbouwcomité – zochten elkaar weer op en gingen samenwerken. De boeren kregen garantieprijzen voor hun productenEr werden vergaderingen belegd over prijzen en steunmaatregelen. De regering kwam dankzij de effectieve lobby van CLO’s met crisiswetten, invoerheffingen, een landbouwcrisisfonds en maatregelen om de productie te beheersen. De boeren kregen garantieprijzen voor hun producten. Veehouder Siebe Peenstra had baat bij de Crisis-zuivelwet die in 1932 van kracht werd. Hij kon daardoor een beroep doen op een fonds dat was gevormd uit heffingen op zuivelproducten en spijsvetten en ontving daardoor een toeslag op de melk die hij aan de fabriek leverde. Hij kreeg toen 3 cent per liter melk. Het kon uit; de familie Peenstra was niet arm. Ze moesten goed opletten en dat deden ze ook. Maar hun bedrijf stond ondanks de crisis niet onder zware druk.Heftigheid crisis ook toen grootHet eerste wat mij opviel is de heftigheid van de crisis van de jaren ‘30 voor de Nederlandse landbouw. Wat ik ervan leer is dat als je geen toegang tot markten hebt, de landbouw ongetwijfeld veel zwaarder getroffen zou zijn dan nu met de coronacrisis gebeurde. Er wordt veel gemopperd op de EU, maar de Nederlandse landbouw heeft een enorm belang bij de EU-markt. Ook tijdens corona bleek dat weer.Er wordt vandaag wel geprotesteerd, maar er wordt (te) weinig verzilverdHet tweede wat me opviel is de belangenbehartiging. Het was wis en waarachtig geen kleinigheid om destijds ‘3 geloven’ effectief te laten samenwerken, maar het gebeurde wel. En het had effect: in feite werden toen al de eerste bouwstenen van het latere landbouwbeleid gelegd. De crisis en de uitdagingen die de landbouw heeft te overwinnen, zijn vandaag niet kleiner dan toen. Met de les van de geschiedenis en de ondernemende Siebe Peenstra nog in gedachten, denk ik: Er wordt vandaag wel geprotesteerd, maar er wordt (te) weinig verzilverd. Eindig niet in zelfmedelijden, want dat levert geen goed beleid op!Roel Jongeneel volgt Dirk Strijker op en schrijft om de week een column in Boerderij.