Coöperatieve ellende

Een slecht presterende coöperatie is knap ellendig. Als je als boer eruit stapt, heeft dat bovendien vérgaande gevolgen!Al snoeiend in de wijngaarden van domein Favori in de Provence, waar ik sinds november woon en werk, gaat een nieuwe wereld voor me open. Ik kende die wereld alleen met mijn neus in een wijnglas; nu zie ik wat er allemaal bij komt kijken voordat de wijn in de fles zit. Nooit geweten dat er een paar honderd verschillende druivensoorten zijn. En zoals mijn werkgever Hendrik van Ruller dan heel droog aan mij kan vragen: “Druiven smaken allemaal anders, en wijn ook. Smaakt de melk van iedere koe hetzelfde?” Daar moest ik over nadenken, want hij bedoelde niet het verschil tussen gepasteuriseerde en gesteriliseerde melk, maar het verschil in melksmaak tussen koe Mina en koe Aaltje die bij boer Harm hetzelfde te vreten krijgen. Ik wist het antwoord niet en denk hier nog steeds over na.Kommer en kwel!Zoals in veel andere takken van de Franse landbouw, zijn ook in de wijnbouw de opbrengstprijzen laag. De wijnboer die afhankelijk is van een coöperatie, kan soms nauwelijks zijn boterham verdienen. Dat is wel afhankelijk van bij welke coöperatie hij aangesloten is. Want er zijn ook coöperaties die het wél erg goed doen. Maar de coöperatie in Bras, het dorp waar Favori in de buurt ligt, is de laatste jaren enorm ingezakt en heeft meerdere faillissementen achter de rug. Nog geen tien jaar geleden waren er 30 boeren aangesloten en werd 3 miljoen liter wijn geproduceerd. Tegenwoordig zijn er nog maar vijf boeren en is de productie nog geen derde van destijds. Ook de lokale verkoop stelt niets meer voor. Men koopt de wijn blijkbaar liever in de supermarkt. Jammer. Net als de vroegere schillen- en melkboer is het een verarming van het straatbeeld, zonder wandelende Fransen met een karaf onder de arm op weg naar de coöperatie.Geen pachtgeld en wanbeheerDe belangrijkste reden voor Hendrik en zijn vrouw Hanneke om de coöperatie te verlaten was het wegblijven van de pachtinkomsten. De pacht van 2004 en 2005 is pas in 2010 aan hen betaald. Ook het wanbeheer was hen een doorn in het oog. De boer die jarenlang op Favori voor de coöperatie de wijngaarden onderhield, had er een handje van om zijn eigen wijngaarden voorop te stellen. Eerst snoeide hij op Favori, dan zijn eigen bedoeninkje. Hierbij de kanttekening dat hoe vroeger alles gesnoeid wordt, hoe groter de kans op bevriezing, mocht er voorjaarsvorst optreden. Bij het spuiten tegen ziektes ging het precies andersom. Eerst zijn eigen wijngaarden, dan die van Favori. De gevolgen laten zich raden.Weekendhuis wordt fulltime jobHendrik en Hanneke hadden Favori gekocht om lekker in de weekenden te luieren. Doordeweeks hadden zij hun bedrijf en baan in Nederland. Door de verwaarlozing van de wijngaarden besloten zij het roer om te gooien en alles in eigen beheer te nemen. Dus werden de contracten met de coöperatie opgezegd, bedrijf en baan in Nederland verkocht en opgezegd en werden zij fulltime wijnboer. Bij aanvang in 1994 was er 5 hectare aan wijnbouw. Door de jaren heen is er veel aangekocht van Franse boeren die er mee ophielden, of doordat de ouders overleden zijn, en de kinderen de grond verkopen. Op dit moment heeft Favori 40 hectare wijngaarden; 20 rondom het landhuis en 20 verspreid liggend rond het dorp Bras.Ook de Fransen stoppen ermeeMet het weggaan bij de coöperatie hebben ze geen vrienden gemaakt. Door invloed van de coöperatie werden diverse bouwvergunningen keer op keer geweigerd. Besloten werd illegaal te bouwen, waarop vele rechtszaken volgden. Cynische lezers zullen denken: dat krijg je ervan wanneer je als buitenlander anders wilt zijn dan de plaatselijke bevolking. Dat is een halve waarheid, want ook Franse boeren stappen uit deze coöperatie.

Wijnboer Patrick en zijn vrouw Mireilla zijn ook uit de coöperatie gestapt. Voor hen was de belangrijkste reden het wanbeheer; en Mireilla, die in het bestuur zat, kon het niet langer aanzien dat er voor bepaalde kleine, maar wel belangrijke investeringen nooit geld was, en dat er aan de andere kant veel geld over de balk gegooid werd. Een eindje van Bras vandaan hebben zij een eigen wijndomein gekocht. Mireilla verkoopt de wijn op de markt en Patrick probeert de kost als loonwerker te verdienen. ‘Probeert’, want bij de andere boeren in Bras en omgeving, die hem het vertrek kwalijk nemen, kan hij niet terecht.Wijngaard slopenBij Hendrik kan hij wel aan de slag, het zijn twee ‘zwarte schapen’ bij elkaar. Op de foto’s zie je Patrick met zijn kleinzoon, de wijnstokken uit een gesloopte wijngaard op Favori trekken. Dat gebeurt met een arracheuse achter een Fendt 818. De officiële naam voor de arracheuse kennen Hendrik en Hanneke niet, maar ‘arracher’ is Frans voor ‘uittrekken’. Het is een groot blad van een ploeg die wel 80 centimeter diep gaat. De gerooide wijnstokken zijn prima openhaardhout, en mogen door iedereen die dat wil, opgehaald worden. Ook door mensen van de coöperatie.

Lezers die zin hebben in een voorjaarswerkvakantie in de Provence, zijn van harte welkom.Foto's: Vera Wijnveen