Coöperatie Zonvarken zet in op circulair varken

Coöperatie Zonvarken moet uitgroeien naar dertien gesloten bedrijven met elk vijftig zeugen. Dierwelzijn, klimaat en werkplezier zijn speerpunten in dit nieuwe concept.Een idee waar de varkenshouderij mee vooruit kan en kwalitatief onderscheidend voor mens en dier. Die beschrijving gaf de jury van het Beste Idee van Varkensland tijdens de verkiezing begin december aan het Zonvarken. Zowel de vakjury als publieksjury wees de nieuwe coöperatie aan als winnaar.Een paar weken later is het op het bedrijf in De Heurne een drukte van belang. De eerste varkens zijn gearriveerd terwijl er nog volop gebouwd wordt aan de eerste stal.Jeroen Koks en Rob Nieuwenhuis bouwen in De Heurne (Gld.) de eerste stal van coöperatie Zonvarken. - Foto’s: Henk RIswickOp een voormalig pluimveebedrijf verrijst de eerste van twee stallen met een opmerkelijke bouwstijl, voor een groot deel opgetrokken uit hout. Door de hoge zijwand aan de linkerkant, voor ruim de helft voorzien van lichtplaten, is er veel natuurlijk licht in de stal. Doordat er geen afdelingen zijn en geen andere scheidingswanden, bevat de stal veel kuub lucht.Overzicht van de stal. Vooraan liggen vleesvarkens, achteraan de fokzeugen. Omdat er geen afdelingen zijn, is de stal licht en bevat veel lucht.Grote lichtplaten in de gevels zorgen voor veel natuurlijk licht in de stal.Binnen liggen de eerste varkens diep weg gedoken in een dikke laag stro. Voor in de stal de eerste vleesvarkens, in het midden opfokgelten en in de achterste hokken fokzeugen.Het sedumdak. Aan de rand boven de uitloop komen nog zonnepanelen. Links moet de tweede stal komen.Het meest opvallende van het bouwsel is het dak. Geen golfplaten, zoals op traditionele stallen, maar een sedumdak, dus een mat van kleine vetplantjes. De dakbedekking vangt regenwater op en zorgt tegelijkertijd voor isolatie. Het voorste deel van de spanten is nog onbedekt, daar komen zonnepanelen op die het eigen energiegebruik gaan dekken. “De stal is zo opgezet dat varkens volop hun natuurlijk gedrag kunnen vertonen. Door het voer in het stro te laten vallen, scharrelen de varkens en waar ze vreten laten ze geen mest vallen. Mede door het sedumdak en de inhoud van de stal is geen ventilatie nodig. Sedum isoleert dusdanig dat het nooit te warm in de stal zal worden”, vertelt initiatiefnemer Rob Nieuwenhuis die met drie compagnons het idee van een totaal circulair varkensconcept uitwerkt.De mesttegels onder de roosters. Urine loopt door de gaten, vaste mest schuift met de tegel naar het eind van de uitloop.Naast de uitloop is de mestafstort. Links de urinegoot, rechts de plek waar de tegels schoon geschoven worden.Mest direct scheidenAan de voorzijde van de stal zijn de uitlopen waar een enkel varken de drinkbak opzoekt of in de zon neerploft al klaar. De uitloop is voorzien van roosters en een dichte vloer. Op zich niets opvallends vergeleken met bijvoorbeeld de uitloop van een biologisch bedrijf. Het grote verschil zit onder de roosters. Geen put, maar een ruimte waarin een rail is gemonteerd waar kunststof tegels over rond geschoven worden. De tegels zijn voorzien van gaten om urine af te voeren naar een onderliggende goot, vanwaar de urine naar een opslagtank loopt. De mest wordt van de platen geschoven.“Door mest en urine direct te scheiden wordt de emissie beperkt. Het grote voordeel van dit systeem is dat het weinig bewegende delen bevat en die zitten ook nog eens naast de stal. We hebben goede hoop dat de opgevangen urine straks ingezet kan worden als kunstmestvervanger”, leggen Nieuwenhuis en technische man Theo Tangelder uit bij het nog openliggende systeem. Het nieuwe mestsysteem wil Zonvarken inschrijven voor de Subsidiemodules brongerichte verduurzaming stal- en managementmaatregelen (Sbv).Het mengvoer bestaat volledig uit reststromen uit de humane-voedingsindustrie.Circulair voerenHet voer dat de varkens opscharrelen in het stro, is circulair. De vier oprichters hebben jaren ervaring in het veevoer. De varkens krijgen straks voer dat volledig afkomstig is uit de reststromen van humane voeding. Hierover zijn afspraken gemaakt met FeedValid, een bedrijf dat reststromen ophaalt bij bijvoorbeeld bakkerijen en supermarkten.We hebben er goed vertrouwen in dat de consument voor een onderscheidend stukje varkensvlees gaat betalenNaast de al bekende stromen kijken de partners nu ook naar mogelijkheden om resten van vegaproducten die niet verkocht worden op te kunnen kopen. Buiten dat de varkens het voer los krijgen, valt op dat bij de stal geen rekening gehouden is met silo’s. “Komen er ook niet, zo’n bulkwagen werkt kostprijsverhogend en verstookt bij het lossen een hoop diesel. We laten straks het voer in containers afleveren. Dat is gemakkelijker bij het vaste aantal varkens dat op een bedrijf staat”, vertelt Nieuwenhuis.Dertien bedrijven biggen twee keer per jaarNiet alleen de stal wijkt volledig af van wat nu gangbaar is, het houden van de varkens verloopt ook totaal anders. Nieuwenhuis: “We willen werken met een systeem waarbij de zeugen allemaal twee keer per jaar in dezelfde week biggen krijgen. Die blijven vervolgens tot aan de slacht in hetzelfde hok. Door zo te sturen, maak je het werk voor de varkenshouder goed te behappen. Twee keer een paar dagen drukte en eventueel een nacht minder slapen vanwege werpende zeugen, is prettiger dan bij een vier- of vijfwekensysteem.”Ook piekmomenten als spenen en insemineren komen twee keer per jaar op een vastgesteld moment terug. Zou de varkenshouder extra hulp nodig hebben, dan is dat maar voor een paar dagen. Vanuit het oogpunt van rondes van 26 weken komt het gewenste aantal van dertien bedrijven om de hoek kijken. “Als op elk bedrijf de zeugen twee keer per jaar werpen dan dekken we 26 weken. Elk bedrijf telt vijftig zeugen die ongeveer hetzelfde aantal biggen krijgen. Dus onze afnemer is verzekerd van elke week een redelijk vaststaand aantal varkens”, legt mede-initiatiefnemer Jeroen Koks uit.Coöperatie ZonvarkenDe zeugen werpen los in de groep. Bij het spenen blijven de biggen in het hok en worden de zeugen verplaatst.Bedrijfsgegevens13 deelnemende bedrijven50 zeugen per bedrijf2 worpen per jaar1,3 vierkante meter per varkenDe stal in De Heurne is de eerste, zodra die staat, volgt komend voorjaar de tweede. Daar worden de verbeterpunten die nu gevonden worden doorgevoerd. De vergunningaanvraag voor een tweede bedrijf in Winterswijk loopt. Om tot de gewenste dertien bedrijven te komen, is volgens de partners geen probleem. “We hebben al meerdere, ook jonge, ondernemers die zich gemeld hebben dat ze dit wel zien zitten. Je merkt dat er meer interesse komt om anders te gaan boeren dan ouders of grootouders gedaan hebben. Voorwaarde voor opschalen is wel dat er een gegarandeerde afzet voor moet zijn.”Een afnemer heeft Zonvarken al. Die zag het concept volgens Nieuwenhuis en Koks direct zitten en heeft een garantie voor de afname van vleesvarkens tegen een meerprijs al voor meerdere jaren vastgelegd. “Voorlopig wil hij zich nog niet bekendmaken. Eerst een start met het leveren van vlees en dan komt de verkoop naar buiten. Hij, en ook wij, wil niet eerst aankondigen dat er een nieuw concept in de winkel komt te liggen, het moet in een keer met voldoende volume gepresenteerd worden.”De prijs voor de varkenshouders zal tussen gangbaar en biologisch liggen, dus wel een plus voor de extra’s in het concept. “We hebben er goed vertrouwen in dat de consument voor een stukje varkensvlees dat toch onderscheidend is in smaak gaat betalen.” Een grote uitdaging bij het opstarten van concepten ligt in de vierkantsverwaarding. Karbonades en varkenshaas verkopen wel, maar er zit meer aan een varken. Daar is aan gedacht, de delen die niet standaard verkocht worden, worden verwerkt in gemengde producten.