‘Coca of cocaïne? (2)’

Uitbreiding van legale cocateelt is een goede vorm van armoedebestrijding.Een wolk traangas. Ineens staan we er middenin als we op een doordeweekse avond wat gaan eten in het centrum. Boerenprotest in de stad. Met onze sjaals voor mond en neus lopen we gauw weg door een parallelstraat. Onze peuter oefent op een nieuw woord: ‘protesteren’.In La Paz, de politieke hoofdstad van Bolivia, zijn protestmarsen en wegblokkades aan de orde van de dag. Traangas hadden we nog niet meegemaakt, maar verder kijken we er nauwelijks meer van op. De belangrijkste vorm van openbaar vervoer is hier het veertienzitsbusje, waar meestal zestien personen, plus nog kinderen en bagage, ingaan. De chauffeurs houden zich niet aan vaste haltes, maar stoppen op verzoek op iedere hoek van de straat. Als één passagier uit wil stappen, betekent dat dat de hele rij naar buiten moet om de uitgang vrij te maken. Regelmatig kunnen de busjes niet verder door de wegblokkades. Dan zucht men eens, mompelt ‘is het weer zover?’ en stapt vervolgens uit om de laatste (kilo)meters naar huis of werk te lopen. ‘De boeren telen het liefst coca, want dat levert het meeste geld op’Dit keer waren het de cocaboeren uit Yungas die protesteerden. Yungas is een prachtig groen subtropisch gebied; de uitlopers van de Andes. Als wij de stad uitrijden over de hoge bergpassen en dan naar beneden, dalen we binnen een paar uur 3.000 meter. Onderweg wordt het steeds warmer. Het gebied is heel geschikt voor de teelt van (bak-/kook)bananen, mango’s, avocado’s, papaja, citrusfruit, koffie en cacao. Maar de boeren telen het liefst coca, want dat levert het meeste geld op. Bovendien kun je van de kleine struikjes vier keer per jaar oogsten. Cocabladeren met bicarbonaat. - Foto: Jenneke van VlietDe cocatelers uit Yungas willen hun teelt dan ook graag uitbreiden. Ze vinden het niet eerlijk dat telers uit het tropische laagland van Chapare onder de nieuwe Cocawet meer mogen uitbreiden dan zijzelf. Want: “In Chapare telen ze grote bladeren die niet geschikt zijn om op te kauwen. Hun bladeren zijn voor de illegale cocaïne-productie, onze kleinere bladen zijn voor het traditionele gebruik!” Of dat helemaal waar is, kan ik niet achterhalen. Wel kregen ze gedeeltelijk hun zin; ook zij mogen hun legale teelt met een paar duizend hectaren uitbreiden.Delen cocateelt gelegaliseerdToen de socialistische president Evo Morales in 2005 aantrad, stuurde hij de weinig zachtzinnige drugsbestrijdingsdienst van de Verenigde Staten naar huis. In Bolivia is cocaïne(productie) nog steeds verboden, maar delen van de teelt legaliseerde hij voor traditioneel gebruik. Als boeren toch méér aanplanten, of telen in natuurgebieden, lopen ze risico op boetes en kan hun aanplant door het leger worden uitgetrokken. Ik denk dat de legalisatie in principe een goede zaak is. Je kan het zelfs zien als een effectieve vorm van armoedebestrijding; in de dorpjes waar coca geteeld wordt, zien we de bewoners inmiddels rijden met sterke terreinwagens, in plaats van urenlang lopen langs de modderpaden. Een probleem ontstaat als de productie geen gelijke tred houdt met de vraag naar niet-drugstoepassingen. Er wordt wel gezocht naar nieuwe toepassingen van cocablad; er zijn al groene cakes op de markt, met meel uit cocablad. Maar hoeveel coca kan je op die manier verwerken? En is de rest van de verbouwde bladeren niet te veel, om als thee te gebruiken of om op te kauwen in Bolivia en in een paar bevriende buurlanden? ‘Bolivia kampt met een internationaal dilemma waar nog niemand de oplossing voor heeft gevonden’Een ander punt is dat het leger helemaal niet de mankracht heeft om in alle uithoeken van dit uitgestrekte, dunbevolkte land controles uit te voeren; noch op de teelt of de illegale chemische veldlabs, noch aan de grenzen wat betreft de illegale export. En zo kampt Bolivia met een internationaal dilemma waar nog niemand de definitieve oplossing voor heeft gevonden: zolang de vraag naar drugs blijft bestaan, is het aanbod bijna niet uit te roeien. De Nederlandse politie kan daar net zo goed over meepraten. Verder is het jammer dat er geen projecten zijn die helpen de legale cocateelt duurzamer te maken. Er is genoeg te doen; boeren gebruiken regelmatig insecticiden, zonder basale kennis te hebben over veiligheid. Rond de struikjes is de grond helemaal kaal, erosie leidt tot verlies van deze onbedekte, vruchtbare bodem. Voor de aanplant branden boeren vaak stukken land ‘schoon’. Gezien de vele vegetatie in de tropen is dit begrijpelijk; het bespaart veel arbeid en maakt planten en oogsten makkelijker. Tegelijkertijd vernietig je hiermee wel een deel van je organische stoflaag en het bijbehorende bodemleven. Bovendien lopen branden regelmatig uit de hand, met alle risico’s van dien. Welke buitenlandse donor zou zich daaraan durven wagen: projecten opzetten voor een duurzame cocateelt?Lees ook deel 1 van deze blog, waarin meer wordt uitgelegd over coca.