‘Circulaire zin en onzin’

Circulaire economie is geen luxe maar noodzaak, vooral in Europa. Wel is er kaf tussen het koren.‘Circulaire economie’ is helemaal in. Dat is een economie waarin afval niet meer bestaat. Producten worden slim ontworpen en materialen worden zo hoogwaardig mogelijk hergebruikt. Circulaire economie stijgt met stip op de agenda van het bedrijfsleven en het kabinet kwam vorig jaar met een ambitieus programma om de economie in 2050 geheel circulair te maken. Dat is een prachtige uitdaging, al komt die tamelijk laat. Al begin jaren zeventig, na het rapport van de Club van Rome, werd gepleit voor een ‘kringloopeconomie’. Milieudefensie begon met kringloopwinkels. Kennelijk vergt het 45 jaar voordat zoiets onvermijdelijks overheidsbeleid wordt. Allesbehalve nieuwIn de landbouw zijn kringlopen allesbehalve nieuw. Na het begin van de landbouw, zo’n 10.000 jaar geleden wisten boeren dat ze dierlijke mest konden benutten om de opbrengst van hun gewassen te verhogen. Toch was lang niet alle landbouw in het verleden circulair. Op onze zandgronden zijn zo’n duizend jaar lang heideplaggen en -schapen gebruikt om de akkerbouw op de ‘esgronden’ productief te houden. Dat lineaire systeem moest vroeg of laat vastlopen. In de 19e eeuw kon de akkerbouw worden gered met vogelmest en met fosfaat uit de staalindustrie (ook dat was lineair, maar anders) en met stadsafval (circulair). Groningen gebruikte stadsafval in de veenkoloniën en Amsterdam voerde in 1870 een rioleringssysteem in waaruit meststoffen werden gewonnen. Toen in vorige eeuw de rioolwaterzuivering opkwam, werd het zuiveringsslib benut in de landbouw, totdat het in de jaren negentig werd verboden wegens verontreiniging met zware metalen. Sinds kort is het dankzij nieuwe technologie weer mogelijk om uit het slib fosfaatkunstmest te maken. Zo wordt de kringloop weer een beetje gesloten.Mestverwerking is meestal geen kringloopTerzijde: naast circulaire zin is er ook circulaire onzin. Met mestvergisting doe je bijvoorbeeld wel iets aan energiewinning, maar niks aan circulaire economie. Ook mestverwerking is meestal geen kringloop, zeker niet als de grondstoffen van overzee komen en de bewerkte mest niet teruggaat. En BSE kwam voort uit een roekeloze kringloop, waarbij diermeel werd gevoerd aan herbivoor vee. Weinig minerale voorraden in EUIn de toekomst zullen alle mineralen die met landbouwproducten worden afgevoerd terug moeten naar de akkers, rechtstreeks of via veevoer. Daarvoor zijn drie belangrijke redenen: milieu, uitputting van minerale voorraden en al veel eerder: geopolitieke risico’s. Dat zal in de hele wereld moeten, maar eerder in de EU, domweg omdat wij weinig minerale voorraden (meer) hebben. Voor ons is circulaire economie een overlevingskwestie. Prachtige uitdaging voor de hervorming van het landbouwbeleid.