Canadese aardappelketen past als puzzel in elkaar

De coronacrisis is amper een probleem in de bedrijfsvoering van de Canadese akkerbouwer Michel Camps, omdat de keten transparant samenwerkt.Michel (43) en Hanneke (40) Camps runnen in Canada een akkerbouwbedrijf. Op 1.500 hectare landbouwgrond verbouwen ze aardappelen, suikerbieten, tarwe, brouwgerst en korrelmais. De overige grond is grondruil met andere akkerbouwers en veehouders. - Foto's: Michel CampsIn het zuiden van de Canadese provincie Alberta ligt een van de weinige Canadese teeltzones waar kan worden beregend. Aardappelopbrengsten zijn dan ook veel stabieler dan in West-Europese landen. In Europa hangt een berg aan aardappelen boven de markt en door de coronamaatregelen is de afzet nog steeds niet op een normaal niveau.In Canada is dat een ander verhaal. De Canadese fastfoodrestaurants hadden aan het begin van de coronacrisis twee weken een verlaagde consumptie. Maar de cultuur op het Noord-Amerikaanse continent is ingericht op buiten de deur te eten en al snel werd kortstondig zelfs meer dan normaal gebruikgemaakt van de fastfoodketen. Dit omdat de ergste schrik van consumenten voorbij was en men toch weer de deur uitging om eten te halen. Dat vertelt Michel Camps, die samen met zijn vrouw Hanneke in 2000 naar Canada is verhuisd om werkervaring op te doen; in 2002 is hij geëmigreerd. Nieuwe fabrieken McCain en Lamb WestonCamps’ broer was de overnamekandidaat voor het ouderlijk bedrijf in Nederland. Na een paar jaar in Canada voor agrarische ondernemingen te hebben gewerkt, kreeg Camps de mogelijkheid om een relatief klein akkerbouwbedrijf in de Canadese provincie Alberta te kopen. De koop was net in de tijd dat McCain en Lamb Weston in die regio fabrieken hadden gebouwd, waardoor Michel een ingang had om met aardappelen te beginnen. _{Lees verder onder de foto‘s.} Op 24 september werden fritesaardappelen van het ras Russet Burbank ingeschuurd in een van de bewaarplaatsen van Camps.Bedrijfsgegevens Akkerbouwbedrijf CP Farms in Zuid-Alberta, Canada1.500 hectare landbouwgrond
500 hectare aardappelen
55 hectare suikerbieten
400 hectare tarwe
60 hectare brouwgerst
175 hectare korrelmaisBeregenen met smeltwaterDe aardappelopbrengst in Alberta is veel stabieler dan in West-Europa. De gemiddelde hectareopbrengst voor industrie-aardappelen ligt rond 55-60 ton. En watertekort of beregeningscapaciteit is hier geen thema, geeft Camps aan. “Daardoor kunnen we vrij stabiel aardappelen per hectare telen.” Camps beregent met smeltwater uit de Rocky Mountains, dat door kanalen van in totaal ruim 550 kilometer door Zuid-Alberta wordt aangevoerd. Droog klimaatHet is een enorm logistiek systeem om water in Alberta te krijgen, maar het geeft wel zekerheid. In Alberta valt jaarlijks zo’n 250 millimeter neerslag, veelal in de lente. Dat is nog geen derde van de regen in Nederland. Het landklimaat is normaliter erg droog en er heerst weinig ziektedruk op deze leemgronden. Dit seizoen heeft Camps dan ook maar drie keer hoeven spuiten tegen phytophthora. Inschuren van aardappelen. In deze bewaarschuur wordt 3.000 ton aardappelen opgeslagen. Het is een van de acht bewaarloodsen van Camps.Contractprijzen in Alberta liggen zo’n 10-20% hoger dan in NederlandAardappelcontractenNiet alleen de teelt verloopt anders, ook telers en verwerkers gaan in Alberta anders met elkaar om dan in Europa. De aardappelen worden allemaal via tonnencontracten bij de verwerkers ondergebracht. Camps neemt jaarlijks een miljoenenrisico met de aardappelteelt dat hij afgedekt wil hebben. Camps: “Ik wil een kostendekkende prijs hebben en verwerkers zijn het met de telers eens dat 11 cent per 100 kilo daarvoor niet genoeg is.” Contractprijzen in Alberta liggen zo’n 10-20% hoger dan in Nederland met een iets lagere kostprijs, vooral door de schaal van de bedrijven. Vrije aardappelen zijn er eigenlijk niet in Alberta. Het reguleren van de afzet is van groot belang om over een contractprijs te kunnen onderhandelen, zegt Camps. “Verwerkers krijgen hier wel eens goedkopere aardappelen aangeboden, maar die pakken ze lang niet altijd. Stabiliteit in onze telersgroep is van groot belang. We hebben dan ook een centraal onderhandelingscomité. In Nederland gaat dat niet op die wijze is me verteld, omdat de Nederlandse overheid een dergelijk onderhandelingscomité als kartelvorming ziet.”Camps kan 24.000 ton aardappelen bewaren.Meer vraag door coronaOok in Canada heeft corona invloed op de markt, maar voor aardappeltelers in Alberta is het afhankelijk aan welke verwerker je levert, vervolgt Camps. Zo produceert McCain vrijwel alleen voor fastfood. Lamb Weston produceert naast fastfood ook voor de zogenoemde sitdown-restaurants, die in coronatijd twee maanden dicht gingen. Hierdoor hebben telers die aan deze verwerker aardappelen leveren een grotere tik gekregen. Een andere belangrijke verwerker is Cavendish, die produceert naast fastfood ook voor supermarkten en heeft door deze afzetspreiding minder schade geleden. Minder aardappelen telen door coronaDe afzet van verwerkte aardappelen daalde vanwege corona van 100% naar 30%. Hierdoor kwamen de verwerkers in de eerste week van april bij de telers in Alberta op kantoor om de contractvolumes voor teeltjaar 2020 te verlagen. Uiteindelijk kwam Camps met zijn twee afnemers overeen om 12-15% minder aardappelen te telen dan waar eerder van werd uitgegaan. In de provincie Alberta is tussen 5% en 7% minder hectare consumptieaardappelen uitgeplant voor oogst 2020. Waarvan 80% gericht is op de verwerkende industrie. De pootgoedproductie bleef nagenoeg gelijk en het tafelaardappelareaal steeg licht. Maar de tijd haalde de verwerkers sneller in dan gedacht. De vraag trok na een paar weken toch weer aan. Iets waar niet op was gerekend en hierdoor liep de verwerkende industrie in Alberta in de zomer van 2020 achter de feiten aan. Verwerkers liepen begin september alweer 20 dagen voor op het eerder bijgestelde verwerkingsschema. Oogsten van vroege af-landaardappelen. Camps werkt met een mix van Europese en Amerikaanse machines. Hier worden 4 rijen gezwadrooid in de 4 rijen die de bunker rooier oprooit en dus effectief 8 rijen laadt.Lagere opbrengsten vroege aardappelenCamps heeft met McCain drie contracten, voor vroege af-landaardappelen, bewaaraardappelen en wedges. En aan Lamb Weston levert hij vroege af-landaardappelen en bewaaraardappelen. 80% van het aardappelareaal is Russet Burbank voor de bewaring. Het vroege ras Ranger Russet is ook een witvlezig ras. Dit seizoen zijn de vroege rassen allemaal al voor begin september geleverd. De vroege aardappelen hadden dit seizoen een lagere opbrengst, omdat vanwege corona minder is gepoot. Uiteindelijk is ook nog een klein gedeelte van de voor 2019 gecontracteerde bewaaraardappelen op verzoek van de verwerker in mei, tijdens het hoogtepunt van de coronacrisis, al naar de veehouderij gegaan en voor die aardappelen heeft Camps van diezelfde verwerker gewoon de contractprijs ontvangen. Achteraf was het niet nodig geweest om aardappelen af te voeren, want daardoor moesten telers al eerder aan de vroege aardappelen beginnen. Normaliter worden de vroege aardappelen tot ongeveer 15 september gerooid en dan wordt overgeschakeld op de hoofdoogst. Maar die omschakeling is dit seizoen eind augustus al begonnen. _{Swipe voor meer foto‘s.}
Het beregenen van net aangefreesde aardappelen om de onkruidgroei op gang te krijgen.De standaardberegingsinstallatie is 400 meter lang. Percelen zijn allemaal 800 x 800 meter. Afgelopen seizoen heeft Camps 350 tot 400 millimeter beregend in ongeveer 15 sessies.Beregenen van mais. Door de grootschaligheid van het beregeningssysteem zijn de kosten relatief laag. De machines gaan 25 jaar mee en worden nooit verplaatst. Ze gebruiken weinig druk, dus de pompkosten zijn relatief laag; gemiddeld zo’n €70 per hectare.Import is noodoplossingVerwerkers hebben door het ontstane tekort afgelopen zomer specifiek gevraagd naar maximale tonnen, waardoor het kan zijn dat Camps misschien een week later gaat oogsten dan anders. Normaliter wordt het gewas doodgespoten als de aardappelen de tonnages hebben gehaald, want Camps gaat voor de maximale kwaliteit, dat wil zeggen het ideale onderwatergewicht en grofte. Importeren is voor verwerkers een noodoplossing om meer aardappelen geleverd te krijgen, gezien de hoge transportkosten en omdat de dichtstbijzijnde ‘concurrerende’ industrie-aardappelen 1.000 kilometer verderop worden geteeld.Water is beschikbaar door de kanalen van het ‘beregeningsdistrict’. En dat kost ongeveer €35 tot €40 per hectare. Vaak wordt dit water met grote ondergrondse pijpleidingen vanaf het kanaal aangevoerd en kan door het hoogte verval vaak onder druk de pomp ingaan.Groot onderling vertrouwenEr bestaat een onderling vertrouwen tussen de teler en de verwerker, waar niet van wordt afgeweken. Het begint ermee dat aardappeltelers in Alberta het niet riskeren om vrije aardappelen te telen. Camps: “Contracten met overtonnen meeleveren voor dagprijs kennen wij niet. Praktisch alle telers proberen zo kort mogelijk op het contractvolume te komen. Verwerkers krijgen hier wel vaker goedkopere ‘overtonnen’ aardappelen aangeboden, maar die pakken ze lang niet altijd dus dan plant ik ze ook niet. Het risico is gewoon te groot.”Een groot verschil tussen de Europese en Alberta aardappelmarkt is de vertrouwensbasis waar de Alberta keten bijna blind op vaart. Er zitten veel Nederlandse immigranten in Canada en die weten hoe de Nederlandse markt werkt. Als het aanbod toeneemt, daalt de prijs. Je kunt rechtstreeks de verwerker bellen met vrije aardappelen, maar de verwerker heeft ook baat bij een stabiele afzetprijs. Zo heeft Alberta veel oliewinning. Toen de olieprijzen omlaag gingen, waren de teeltkosten 1,5% lager. De verwerker deed vervolgens 2,5% van de contractprijs af. Maar andersom wordt ook gecompenseerd. “Boeren en verwerkers zijn het goed met elkaar eens. Stabiele arealen en prijzen zijn heel belangrijk. Wij, maar de verwerkers ook, nemen jaarlijks een miljoenenrisico en dat moet afgedekt zijn. Daarbij wil ik ook mijn boterham kunnen verdienen.”Het bedrijf met linksonder de woning, rechts de machine bergingen, centraal de werkplaats en graanbewaring en boven de aardappelbewaringen.