Brazilië staat patent op plant toe; EU weet het nog niet

De hoogste rechter in Brazilië staat patent op een plant toe. De EU is nog niet klaar met de discussie over patentrecht versus kwekersrecht in de veredeling.De hoogste rechter in Brazilië heeft uitspraak gedaan in een kwestie, waar de Europese Unie nog volop over discussieert. Het hoogste gerechtshof in Brazilië (Superior Tribunal de Justiça) vindt dat het intellectueel eigendom van genetisch gemodificeerde planten (GMO) valt onder het patentrecht en niet onder het kwekersrecht. De uitspraak is gedaan in een zaak die draaide om de genetisch gemodificeerde sojaboon Intacta RR2 Pro, die door Monsanto (nu Bayer) is ontwikkeld. Contract tekenenDe sojatelers vinden dat zij royalty’s hebben betaald aan Bayer bij de aankoop van het zaaizaad. Zij willen dat niet nog eens doen als ze eigen geteeld zaaizaad gebruiken voor de volgende oogst. Bij de aankoop van RR2-zaaizaad tekent de koper een contract waarin hij zich verplicht royalty’s te betalen. Bij de levering van de oogst wordt gecontroleerd of het RR2-soja betreft. Als de producent geen royalty’s heeft betaald, dan trekt de koper 7,5% van de prijs af en verrekent dat met Bayer.De verantwoordelijke rechter stelt dat er een wezenlijk verschil zit tussen cultivars en transgene micro-organismenDe juridische strijd over het patent op planten begon in 2009 rond de cultivar Round-up Ready (RR1) van Monsanto. Na een aantal mislukte pogingen om royalty’s te heffen, gaf Monsanto dat op. De weerstand van de boeren is nu nog groter omdat de royalty’s zijn verhoogd van € 6 voor RR1 naar € 33 voor RR2 per zak van 60 kilo. De verantwoordelijke rechter, Nancy Andrighi, stelt in de uitspraak over Intacta RR2 Pro dat er een wezenlijk verschil zit tussen cultivars en transgene micro-organismen. De GMO-planten hebben een menselijke interventie ondergaan om een genetische verbetering te krijgen, waardoor de transgene planten kenmerken hebben die in een natuurlijk veredelingsproces niet te realiseren zijn. Intacta RR2 Pro is via genetische modificatie bestand gemaakt tegen het onkruidbestrijdingsmiddel glyfosaat en tegen insecten.Door de uitspraak over de gemodificeerde soja in Brazilië is onduidelijkheid ontstaan in de EU over wat belangrijk is in de regels voor plantenveredeling. - Foto: ANPJuridisch gevecht in EUIn de Europese Unie woedt dezelfde discussie over patentrecht versus kwekersrecht. Het Europees Parlement en de Europese Commissie hebben meerdere keren aangegeven geen octrooien op eigenschappen van planten te willen. Het Europees Octrooi Bureau (EOB) besloot daarom in 2017 geen octrooien meer te verlenen op planten die zijn ontstaan uit ‘wezenlijk biologische processen’. Syngenta vocht dit besluit met succes aan. Het agroconcern wil een octrooi op een door het bedrijf ontwikkelde paprika met resistenties tegen bepaalde insecten. De Technische Kamer van Beroep van datzelfde EOB bepaalde eind vorig jaar dat zo’n patent wel mogelijk is. OnduidelijkheidDoor de uitspraak is onduidelijkheid ontstaan in de EU over wat belangrijker is in de regels voor plantenveredeling: het patentrecht of het kwekersrecht. Veredelaars mogen onder het kwekersrecht verder veredelen met rassen die niet hun eigendom zijn. Onder het patentrecht moeten ze toestemming vragen aan de patenthouder. De (kleinere) veredelaars vrezen dan hoge licenties te moeten betalen aan de patenthouders. Dat zou de innovatie in de veredeling afremmen. Daarnaast vrezen de veredelaars en maatschappelijke organisaties dat steeds meer voedingsgewassen via octrooien in handen komen van een handjevol grote veredelingsbedrijven, omdat genetische modificatie grote investeringen vraagt.