Botsende belangen over uitwisseling varkensrechten

Blijvers en wijkers zijn verdeeld over uitwisselen van rechten. Beide kampen hebben legitieme argumenten. De politieke bemoeienis lijkt te groeien.De varkenshouderij is verdeeld over het wel of niet uitwisselbaar maken van varkensrechten met andere sectoren. Dat . Uitwisselbaarheid komt er in de praktijk op neer dat melkveehouders varkensrechten kunnen opkopen. Deskundigen schatten dat een varkensrecht voor de melkveehouderij € 400 waarde heeft. Dat is ongunstig voor de continuïteit van varkensbedrijven die dóór willen. De huidige marktprijs ligt rond € 110 in concentratiegebied Zuid en rond € 85 in concentratiegebied Oost.‘Uitwisselbaarheid van rechten is de doodsteek voor de sector’, reageert POV-voorzitter Ingrid JansenVarkenshouders die willen stoppen, hebben belang bij een zo hoog mogelijke prijs voor de rechten. Onder hen zijn niet alleen bedrijfsbeëindigers, maar ook gemengde bedrijven die de varkens willen afstoten en de rechten willen benutten voor melkvee. En omschakelaars naar een kleinschaliger varkensbedrijf met meer toegevoegde waarde, bijvoorbeeld door over te schakelen op de biologisch, of door de verkoop in eigen hand te nemen.“Uitwisselbaarheid van rechten is de doodsteek voor de sector”, reageert Ingrid Jansen, voorzitter van Producenten Organisatie Varkenshouderij (POV). “Bedrijven die door willen ontwikkelen of overgenomen moeten worden, komen in de knel door de hogere prijs van varkensrechten. Voor de stoppers hebben we aandacht in de Regeling Omgevings Kwaliteit (ROK), waarin we bedrijven zonder toekomstperspectief matchen aan toekomstgerichte bedrijven.” In deze regeling kunnen varkenshouders die willen stoppen hun varkensrechten verkopen aan het Ontwikkelingsbedrijf Varkenshouderij, een van de punten uit actieplan ‘Vitalisering Varkenshouderij’. In regio Zuid is de vergoeding € 105 per varkensrecht, in Oost en Overig € 70 exclusief btw. Daarnaast ontvangen de deelnemers een bedrag per dier om het bedrijf te beëindigen. De geurbelasting op de omgeving bepaalt of een bedrijf deel kan nemen aan de ROK.Annie Schreijer is er voor om deze regeling uit te breiden met de mogelijkheid varkensrechten uit te wisselen met andere sectorenEuroparlementariër Annie Schreijer vindt deze regeling een stap in de goede richting, maar nog te beperkt. Zij is er voor om deze uit te breiden met de mogelijkheid varkensrechten uit te wisselen met andere sectoren. “Dan biedt de regeling perspectief aan een veel grotere groep varkenshouders.”Varkensstal in aanbouw. Varkenshouders die door willen, hebben belang bij goedkope varkensrechten. Zij investeren liever in duurzame oplossingen zoals mestverwerking.- Foto: Henk Riswick‘Schotten zomaar weghalen geen optie’Hoewel de helft van de varkenshouders voor uitwisselbaarheid van rechten is, krijgt dit idee weinig bijval. “Het zomaar weghalen van de schotten is geen optie omdat het de continuïteit ondermijnt”, vindt Koen van Bergen, sectorspecialist varkenshouderij bij Rabobank. Dat gevaar ziet ook Pierre Berntsen, directeur Agrarische Bedrijven bij ABN Amro: “Uitwisseling leidt ertoe dat bedrijfsontwikkeling duurder wordt en dat is slecht voor de internationale concurrentiekracht.” ‘De senior agrarisch bedrijfsadviseur noemt produceren zonder productierechten Russische roulette’Met een waardestijging door uitwisselbaarheid stijgt ook de leaseprijs, verwacht Joan Jansen, senior bedrijfsadviseur bij accountantskantoor Flynth. “De leaseprijs is circa 10% van de brutowaarde. Dan wordt het leasen van rechten een forse aanslag op de liquiditeitspositie.”Dat vindt ook Kees Ligthart, senior agrarisch bedrijfsadviseur bij accountantskantoor Abab. Hij noemt produceren zonder productierechten Russische roulette. Vorig jaar leaseden varkenshouders ruim 915.000 varkensrechten, bijna 11% van de varkensstapel. “Voor de lange termijn is het nodig om rechten op naam te hebben”, vindt hij. Hoewel bankiers geen hypothecaire zekerheid aan varkensrechten kunnen ontlenen, zijn varkensrechten wel van belang voor de bank vanwege de zekerheid van continuïteit van het bedrijf. Rabobank en ABN Amro stellen bij het aangaan van een nieuwe financiering als voorwaarde dat de benodigde rechten worden aangekocht of al in eigendom zijn. Structureel leasen vormt een te groot risico, zowel qua beschikbaarheid als prijs, vinden deze banken.Sloop van een varkensstal. De komende jaren stoppen naar verwachting veel varkenshouders. Zij hebben belang bij een goede prijs voor hun varkensrechten. - Foto: Ruud PloegTegengestelde belangenJan Breembroek, directeur Agro Advies bij Flynth, vindt rechten uitwisselen vooral een politieke discussie. “Voor- en tegenstanders hebben beide legitieme argumenten. Je kunt het niet goed doen. Ligthart valt hem bij: “Op welke manier je het ook doet, uitwisseling van varkensrechten met andere sectoren drijft de prijs van varkensrechten op. Dat is ook zo bij tijdelijke en beperkte uitwisselbaarheid, zonder dat daar een hogere varkensvleesprijs tegenover staat.” Ook Berntsen en van Bergen zien het gevaar dat varkensrechten ‘structureel’ duurder blijven door een tijdelijke uitwisselbaarheid.Jansen merkt op dat dierrechten en fosfaatrechten zijn bedoeld om de totale meststroom te beteugelen. Het doel is om minder fosfaat te produceren. Dat moet uit de markt worden genomen. In zijn ogen draagt uitwisselbaarheid van varkensrechten niet bij aan een oplossing van het mestoverschot. “Alle geld dat wordt uitgegeven aan productierechten kan niet aan oplossingen worden besteed.”Schaarste dreigt door politieke bemoeienisVanaf 2020 worden de sectorplafonds voor varkens, pluimvee en melkvee onderdeel van de Meststoffenwet. Bij de bekendmaking daarvan stelde minister Henk Kamp van EZ opnieuw dat de POR-regeling niet wordt verlengd; deze eindigt 31 december dit jaar. Door die regeling konden varkens- en pluimveehouders dieren houden zonder rechten op voorwaarde dat zij de mest buiten de Nederlandse landbouw afzetten. Via de POR is ontheffing verleend voor 121.622 varkenseenheden.In totaal zijn er voldoende varkensrechten voor de POR-bedrijven om aan te kopen. Data van RVO.nl tonen namelijk dat in 2016 ruim 320.000 varkensrechten onbenut waren. Omdat rechten niet van Oost naar Zuid mogen en de meeste POR-bedrijven in Zuid zitten, lijkt daar een tekort aan rechten te ontstaan. Verder stijgt de behoefte aan rechten door de groei van de zeugenstapel met 50.000 stuks.Daarnaast trekt de nieuwe regering € 200 miljoen uit voor sanering van de varkenshouderij. CDA-Kamerlid Jaco Geurts zinspeelde er onlangs op dat hiermee opkoop van varkensrechten gemoeid is. Of dit inderdaad zo is, wil hij niet bevestigen. Maar vanuit verschillende hoeken wordt ervoor gepleit om met een warme sanering inderdaad varkensrechten uit de markt te halen.In 2016 werden 915.000 varkensrechten geleased. Dat komt overeen met ruim 10% van het totale aantal.In Zuid waren er in 2016 meer varkens dan rechten. Waarschijnlijk zitten in deze regio de meeste bedrijven met een POR-ontheffing.‘Uitwisselen leidt niet tot minder mest’Varkenshouder John van Kessel is tegen het uitwisselbaar maken van varkensrechten met andere sectoren.
Foto: Bert Jansen“Ik begrijp dat varkenshouders die willen stoppen belang hebben bij een goede prijs voor hun varkensrechten. Het overdragen van varkensrechten naar de melkveehouderij draagt echter niet bij aan een vermindering van het fosfaatoverschot, maar geeft alleen een verplaatsing van de productie en bovendien neemt de totale hoeveelheid stikstof uit dierlijke mest toe. Ook leidt het tot hoge kosten voor varkensrechten voor blijvers. Dat geld kan niet geïnvesteerd worden in oplossingen, zoals mestverwerking. Daarom vind ik het veel beter om varkensrechten uit de markt te nemen met een opkoopregeling. Dat leidt ook tot hogere prijzen voor varkensrechten en daarnaast daalt het aanbod varkensmest waardoor de mestmarkt ontspant. Hierdoor dalen de mestafzetkosten en dat compenseert de hogere prijs voor varkensrechten voor blijvers en bedrijfsopvolgers.”‘Intern salderen moet mogelijk zijn’Melkvee- en varkenshouder Egbert Jansen-Holleboom is voorstander van uitwisseling van varkensrechten met andere sectoren binnen bedrijven.
Foto: Ronald Hissink“Varkensrechten moeten binnen bedrijven uitwisselbaar worden met andere diersoorten. Ik zie dat los van uitwisselbaar maken met andere sectoren tussen bedrijven. Ik heb een gemengd bedrijf met hoofdtak melkvee en neventak vleesvarkens. Ik wil verder met het melkvee en de varkenstak eventueel beëindigen. Daarom neem ik deel aan de stoppersregeling. Het is onverteerbaar dat ik mijn varkensrechten na 2020 niet kan gebruiken als fosfaatproductierechten voor mijn melkvee. De varkensrechten horen bij mijn bedrijf. Ik vind dat de POV grote woorden gebruikt door uitwisseling de ‘doodsteek voor de sector’ te noemen. Het effect is het grootst bij bedrijven die leasen. Dat zijn vaak de snelle groeiers. Zij lopen een risico waar ze zelf voor gekozen hebben. Ook denk ik dat de ‘lucht’ snel uit de prijs van rechten gaat als de melkprijs daalt.”