‘Boerenbelang slecht vertegenwoordigd op Nationale Voedseltop’

De voedingsmiddelenbranche was goed vertegenwoordigd op de Nationale Voedseltop van vorige week. De boeren juist niet. Een slechte zaak, vindt Jacques van Nederpelt.“Ik zit hier niet voor de boeren”, zo zei de pas aangetreden Staatssecretaris van EZ Martijn Van Dam in zijn interview met NRC van 21 mei 2016. De grote opschudding over deze uitspraak heeft niet geholpen. Wie op 26 januari in Den Haag de Nationale Voedseltop bezocht, moest naar boer(inn)en en tuinders zoeken. Hun roep om marktbescherming en kostendekkende prijzen klonk niet massaal in de zaal. Voor beleidsmakers komt de melk uit de fabriek, net als voor de schooljeugd. Het Ministerie van Landbouw werd afgeschaft en landbouw werd ingelijfd bij EZ. Wageningen UR was Den Haag al voorgegaan, door onafhankelijk wetenschappelijk onderzoek naar de uithoeken te verbannen en het ‘echte’ onderzoek en onderwijs in dienst te stellen van het internationale bedrijfsleven. 'Aandacht in voedselagenda niet evenredig verdeeld'Het kabinet wilde ‘met alle betrokken partijen afspraken maken over de Voedselagenda, in het bijzonder over de rol die ieder daarin kan en wil spelen’. Zo stond in de Kamerbrief Voortgang Voedselagenda die het Kabinet eind 2016 naar de Tweede Kamer stuurde. Maar wie de Voedselagenda goed leest, komt tot een ander oordeel. De verwerking, distributie en consumptie van voedsel krijgen onevenredig veel aandacht ten opzichte van de land- en tuinbouw. Een nieuwe poging om de sector die aan de basis staat van ons dagelijks voedsel weg te definiëren uit de Haagse politiek?De 60.000 boerenbedrijven en tuinderijen die bijna twee derde van het Nederlandse landoppervlak beslaan, doen kennelijk niet echt meer mee. En intussen wordt er toch ook hoog opgegeven van onze o zo succesvolle landbouw. 'Grove versimpeling'Zo werden we vorige week getrakteerd op het nieuws dat ‘de Nederlandse boeren en tuinders vorig jaar voor een recordbedrag van €85 miljard hadden geëxporteerd. Niet voor het eerst werd hier het beeld geschetst dat al die export van eigen bodem is, dat al die miljarden terechtkomen bij ‘onze’ boeren en tuinders en dat het om voedselexport gaat. Een grove versimpeling voor wie de moeite neemt achter de cijfers te kijken. Om te beginnen had €24 miljard van de ‘landbouwexport’ in 2016 betrekking op doorvoer van bijvoorbeeld veevoer, fruit en dranken. Ten tweede zijn het niet de boeren of tuinders, maar de bedrijven verderop in de keten die deze producten, in bewerkte vorm, over de grens aan de man brengen. Ten derde heeft een aanzienlijk deel van de export betrekking op non-foods zoals sierteelt, maar ook op landbouwinputs zoals kunstmest en technologie. Maar een procent of tien van de waarde van de landbouwexport bereikt daadwerkelijk boer en tuinder.Het zijn enkele grote internationale monopolies die het spel in hun voordeel weten te beslechten. Zij realiseren een hoge omzet, dankzij het feit dat zij in de geliberaliseerde internationale markten spotgoedkoop kunnen inkopen. En wel wereldwijd bij miljoenen kleine agrarische ondernemers zonder onderhandelingsruimte, die genoodzaakt zijn hun producten vaak onder de kostprijs te verkopen. 'De grote verliezers van het neoliberale monopoliespel worden niet serieus aangehoord'Het is verontrustend dat dit verhaal bij maar weinig mensen bekend is. En het valt de verantwoordelijk staatssecretaris te verwijten dat de Nationale Voedseltop er geen aandacht voor had. De grote verliezers van het neoliberale monopoliespel worden hier niet serieus aangehoord. Liever luistert men naar ronkende verhalen van de grote winnaars, en naar idealisten en naïevelingen die over het hoofd zien dat voedsel alles met politiek te maken heeft. De politiek kan de markt ook zo inrichten, dat aanbieders en kopers als gelijkwaardige partijen in alle vrijheid kunnen onderhandelen.