Boer wil eerlijk deel van de marge

Boeren willen een eerlijk(er) deel van de marge in de voedselketen. Wat hen betreft, mogen supermarkten best wat bijdragen aan een verbetering aan het boereninkomen.Hoe eerlijk is de verdeling van de marges in de keten? Publiekscampagnes als #watkrijgtdeboer, waarbij de boerenprijs wordt vergeleken met de prijs in de supermarkten, laten een flink gat zien tussen beide. Sommige prijzen gaan een aantal keer over de kop, zeker als de markt voor grondstoffen wat minder gunstig zijn voor de primaire producent. Boeren zijn daarom al langere tijd op zoek naar een manier om het inkomen op te krikken. _{Tekst gaat verder onder de foto} Boeren vinden dat de verdeling van de marges in de voedselketen niet altijd even eerlijk zijn. De supermarkten, handelaren, verwerkers en transporteurs willen immers ook een hap uit de spreekwoordelijke taart hebben. Foto's met de klok mee, beginnend linksboven: Herbert Wiggerman, Koos Groenewold, Ruud Ploeg, Hans Prinsen.Voorstel Farmer FriendlyWat Jos Ubels van Farmers Defence Force (FDF) betreft is de oplossing voor het probleem van het boereninkomen heel eenvoudig: supermarkten mogen zeggen dat ze het beste voor hebben met de boeren in ruil voor 3% van hun jaaromzet. Dat is in een notendop het voorstel Farmer Friendly. Met een jaaromzet van € 40 miljard voor de supermarktbranche, betekent dat er € 1,2 miljard te verdelen valt onder de deelnemende boeren. Dat geld wordt beheerd door een nog op te richten coöperatie.Deskundigen uit de retail zijn kritisch op het voorstel. Landbouweconoom Krijn Poppe (tot zijn recente pensionering verbonden aan Wageningen UR) ziet in het label nog niet direct een waarde die 3% van de supermarktomzet rechtvaardigt. “Een label kan interessant zijn als het een supermarkt helpt klanten van de concurrent af te snoepen, maar bij een label voor alle supermarkten is dat niet zo waarschijnlijk. We hebben een concurrerende economie. Waarom zouden supermarkten extra gaan betalen als er geen extra dienst wordt geleverd?” Hij denkt bovendien dat de supermarkten snel gedwongen zijn dan de prijzen voor de consument met 3% te verhogen of een prijsverlaging in de contracten met boeren door te rekenen.Nederlandse consument zit nu eenmaal graag voor een dubbeltje op de eerste rang^{Servé Muijres van marktonderzoekbureau GfK}Extra dienst tegenover hogere prijs voor boerLaurens Sloot, hoogleraar Ondernemerschap in de detailhandel, ziet dat de Nederlandse supers best welwillend zijn om producten voor een hogere prijs in de schappen te leggen, als er een extra dienst tegenover staat. Als voorbeeld noemt hij het Beter Leven-concept.Servé Muijres van marktonderzoekbureau GfK ziet: “De Nederlandse consument zit nu eenmaal graag voor een dubbeltje op de eerste rang, prijs is altijd een belangrijke keuzefactor. Als die prijs omhoog zou gaan vanwege Farmer Friendly, dan moet daar wat tegenover staan.”ACM wil geen prijsafsprakenEn dan is er ook nog Autoriteit Consument en Markt (ACM), die in principe tegenstander is van prijsafspraken tussen bedrijven. Ook in veel situaties waar in feite wordt betaald voor extra kosten. ACM heeft in juli een nieuwe leidraad vastgesteld voor het beoordelen van afspraken tussen bedrijven over duurzaamheid. De voordelen moeten nog steeds opwegen tegen de nadelen als een hogere prijs of minder keuze voor de consument. Naast kwaliteit van het product kan dan ook CO₂-reductie meetellen. De voordelen voor de hele maatschappij tellen dan mee in de afweging ten opzichte van de hogere prijs voor kopers van het product.Inkoopmacht van supermarktenSupermarktkoepel CBL benadrukt dat een minderheid van alle Nederlandse landbouwproductie in de schappen van de binnenlandse supers terechtkomt, en dat dus de macht van supermarkten wat dat betreft beperkt is. Producten in Nederlandse supermarkten worden grotendeels ingekocht door drie grote partijen: de inkopers van Ahold Delhaize, Jumbo en SuperUnie. Producten van die laatste komen terecht in 13 supermarkten, zoals Plus, Coop en Spar. Boeren wijzen op de inkoopmacht die de supermarkten zo hebben, ten opzicht van de 50.000 primaire producenten.In het beginstadium van Farmer Friendly ging voorzitter Mark van den Oever zelf de boer op bij supermarkten om hun mening over het supermarktconcept te vragen. Hij kon onder andere delen dat keten Dirk van den Broek best mee zou willen doen aan het idee van FDF, maar alleen als andere supermarkten, het liefst allemaal, ook mee zouden doen. De concurrentie onder supermarkten is immers moordend. _{Tekst gaat verder onder de foto} Wat Mark van den Oever betreft is Farmer Friendly nog steeds het beste plan om de boer aan beter inkomen te helpen, behalve als de supermarkten met een beter plan komen. - Foto: Marc HeemanKeten overlegt over verdienmodel voor boerenVoor sommige boeren was afgelopen december de maat vol, ze stapten op de trekker voor een nieuwe reeks spontane boerenprotesten, blokkades bij distributiecentra van supermarkten. Een maand later zit een vertegenwoordiging van de boeren aan tafel met diezelfde supermarkten, LTO Nederland, verwerkers en de koepel voor de voedingsmiddelenindustrie om te praten over een beter verdienmodel voor de agrarisch ondernemers. Daar wordt dus met een afvaardiging uit de gehele keten gesproken over de primaire producent. Een grote bijeenkomst met verschillende bedrijven uit de levensmiddelenindustrie. Zo zitten FrieslandCampina, A-ware, Vion, Albert Heijn, Jumbo en een scala aan boerenvertegenwoordigers aan tafel. Dat waren onder andere LTO, Nederlandse Fruittelers Organisatie, Nederlandse Akkerbouw Vakbond, Nederlandse Vakbond Pluimveehouders, FDF, Dutch Dairymen Board en een van de boeren die in december het initiatief nam tot de blokkade-acties.Volgens kersverse LTO-voorzitter Sjaak van der Tak is dat al winst van de recente overleggen met een grote vertegenwoordiging van de keten. Maar FDF, die zich hard maakt voor zijn eigen initiatief, zegt dat sommige boeren op omvallen staan; er moet op de korte termijn een oplossing komen. Wat FDF-voorman Mark van den Oever betreft, hoeven de supers het plan voor Farmer Friendly niet over te nemen, maar alleen als er een beter plan komt. Dat is er volgens hem vooralsnog niet.Ongeveer tegelijk met de Nederlandse boeren, stonden de Duitse collega’s ook met trekkers voor de deur van supermarktketen Lidl. De discounter besloot daarop varkensvlees in de schappen te leggen met een hogere prijs, het extraatje was voor de varkenshouders. Het besluit kwam in december, half februari liet de supermarkt alweer weten ermee te stoppen. De reden: de consument ging naar de concurrent.KetenpartijenAanwezigen vertellen niet veel over wat er verder ten tafel komt als alternatief voor het plan van FDF. Op eigen initiatief zijn veel supermarkten al bezig om op de een of andere manier de boer meer te laten verdienen. Voorbeelden zijn grote programma’s als de melkstroom van Albert Heijn via A-ware, of de vergelijkbare variant Planet Proof van FrieslandCampina, of neem het Beter Leven-keurmerk. Kritische deelnemers aan dat soort concepten zeggen dat de meerprijs slechts de extra kosten dekt en dus niet voor verbetering van het inkomen zorgt. Ook is er beperkt plek voor ondernemers die meedoen aan zo’n concept, vanwege een evenzo beperkte markt voor producten die duurzamer zijn geproduceerd.Een optie zou kunnen zijn het instellen van een vleestaks, waarvan de opbrengst bij de boer terecht komt. Veel boerenclubs zien dit echter niet zitten. Een onderzoek onder consumenten door LTO leert dat een groot deel van de consumenten daar ook niet op zit te wachten. Een supermarkt in Amsterdam is eind vorig jaar begonnen met het verkopen van hun producten voor de échte prijs. Die echte prijs houdt niet alleen rekening met een beter verdienmodel, maar berekent ook wat de kosten aan milieu-schade is en rekent die door naar de consument. Bij De Aanzet, een biologische supermarkt staan deze ‘verborgen kosten’ ook op het bonnetje aan de kassa. Het is een praktijkproef, waarin ook moet blijken of de consument bereid is om meer te betalen.Marge boer en super loopt uiteen, boer heeft weinig invloed op prijzenDe margeverdeling in de voedselketen is niet gelijk, maar verschilt tegelijk enorm van product tot product. Zo draait de melkveehouder gemiddeld een negatieve marge, maar verkopen supermarkten sommige producten ook met verlies. Op verzoek van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit deed Wageningen Economic Research onderzoek naar de verdeling in de voedselketen. De boer is vaak prijsnemer. Dat wil zeggen dat deze ondernemer vrijwel geen invloed heeft op de prijs, zeker als boeren via een coöperatie leveren. In deze Agro-Nutrimonitor doken de onderzoekers in de ketens van verschillende boerenproducten: uien, peren, tomaten, melk en varkensvlees. De getallen in de tabel beslaan de gangbare variant in de Nederlandse supermarkt.