Bijna gratis tarwe maar geen kuikens

De vleespluimveesector in Kazachstan moet dringend moderniseren. Tarwe is er in overvloed, maar geen goede structuur. Voor een rapport voor een financiele instelling zoek ik nog input.Een grote internationale financiële instelling wil investeren in de Kazachstaanse pluimveehouderij en ik mag ze van advies voorzien. Daarvoor bestudeer ik nu die sector, en daarbij valt me van alles op. Volgens de officiële gegevens worden een dikke 15 miljoen kippen in de commerciële sector gehouden, en er lopen er nog eens een kleine 15 miljoen rond bij de mensen in de achtertuinen. Over die eerste 15 miljoen in de commerciële sector worden hele boeken volgeschreven met grootse plannen.Lastig uitvogelenDie andere 15 miljoen kippen, in de achtertuintjes, worden laatdunkend afgedaan als geen bijdrage leverend aan de pluimveevleesbehoefte van het land. Dat is dan wel vreemd. Die kippen komen misschien wel niet in een supermarkt terecht, maar zullen toch echt allemaal opgegeten worden door die 7 miljoen Kazakken in de dorpen. En de eieren van die kippen worden toch echt allemaal opgegeten (voor zover ze niet in simpele broedmachines of onder de kip worden uitgebroed).
Maar ja: het is lastig om uit te vogelen (letterlijk!) wat er nou in die sector omgaat. Door de jaren heen namen de arbeiders van de kippenfabrieken van de Sovjet-tijd oude leghennen mee naar huis. Die vormen nu de basis van al die dorpskippen. Daardoor kunnen die best nog wel eens meer eieren leggen dan de beleidsmakers hier denken! En… alle haantjes worden benut voor vleesproductie.Vette subsidies en nog geen winst?Ik probeer te snappen waarom de 14 grote slachtkuikenbedrijven hier met een overheidssubsidie van rond €0.40 per kilo geproduceerd karkas plus een subsidie van €1,75 per ouderdier plus €0,20 per broedei nog steeds geen winst kunnen maken. We hebben het er hier met een clubje Nederlanders over gehad en met ons vingertje wapperend weten we het allemaal: het zijn eigenlijk geen echte boeren. De eigenaren zijn bankiers, directeuren van bouwbedrijven en beleggingsmaatschappijen. Allemaal zijn ze op zoek naar de kip met de gouden eieren en die zat er tot dusver nog niet tussen.Goede aansturing ontbreektVeel van deze investeerders proberen de oude bedrijven uit de Sovjet-tijd weer op te krikken. Die zijn echter nooit gebouwd op efficiëntie, energiezuinigheid en zeker niet op een logische plek. Het gepraat over value chains als verschillende bedrijven die samen het proces van ei tot kip-nugget doen plaatsvinden, gaat hier niet op. Alles zit al op één locatie in één grote moloch: van voerfabriek, ouderdieren, broederij en stallen tot slachterij. Biosecurity is dus moeilijk te handhaven en het bestaat niet dat je een manager vindt die alles tot de puntjes in zijn vingers heeft. Voederconversies van meer dan 2, groei van minder dan 40 gram per dag, broederijresultaten van minder dan 70 procent, het zijn slechts een paar voorbeelden van de gevolgen van deze structuur.Graan in overvloed, maar geen gouden businessEn dan is er de rare situatie dat dit land vorig jaar 20 miljoen ton graan oogstte, voornamelijk tarwe, waar ze zelf voor humane en dierlijke voeding er maar een 13 miljoen ton van nodig hebben. Die 7 miljoen ton exporttarwe moet duizenden kilometers vervoerd worden naar havens in Estland, aan de Kaspische zee of naar Tadzjikistan en Afghanistan. Je zou zo zeggen dat in een land met zoveel ruimte en tarwe slachtkuikens houden gouden business zou moeten zijn.Structuur veranderenDe oplossing lijkt me simpel. Introduceer een nieuwe structuur voor de slachtkuikensector: gewoon zoals in de rest van de wereld. Ga naar bedrijven met ouderdieren met goede biosecurity, een gespecialiseerde broederij en een voerfabriek die gegarandeerd goed voer maakt. Dit vormt de basis. De voerfabriek contracteert boeren om kuikens op te zetten op voergeld en slacht, verwerkt en zet ze af. Bouw simpele, nieuwe ergonomische en energiezuinige stallen, die ingestrooid worden met gehakseld tarwestro, en produceer kuikens die zo snel mogelijk zoveel mogelijk eigen tarwe van het bedrijf moeten verwaarden.StroverbrandersKan verwarming met stroverbranders? Ik geloof dat de Denen daar goede apparaten voor hebben. Mest kan terug het land op, wat daar dankbaar voor zal zijn na jaren lang stro verbranden en teruggang in organische stof.
Het betekent dat meer mensen hun boterham kunnen verdienen in een sector die nu nog maar voor 32 procent zelfvoorzienend is en voor de rest ‘bediend’ wordt door (voor een groot deel niet 100% volgens de regels werkende) importeurs van Bush legs en goedkope diepvrieskarkassen. Geloof me, die willen de mensen hier ook steeds minder. Wie heeft een businessplan wat een vleeskuikenbedrijf dat ik hiervoor schetste in Nederland, zou kosten per slachtkuikenplaats? Graag een seintje via de reactiemogelijkheid hieronder.Overheid schijt gouden eierenHet technische deel is misschien nog wel het makkelijkst. Het moeilijkst wordt het om de heren ervan te overtuigen dat je geen sector kunt laten draaien op overheidssubsidies, je dan ook nog bij de WHO wilt én verwacht dat je dat kunt overleven. Ondertussen is het mij wel duidelijk dat de overheid met haar subsidies de kip met de gouden eieren is voor de 14 heren eigenaren van deze gesloten, verticale integraties. Het zal vanwege de close relations die zij hebben met de beleidsmakers nog niet meevallen om een knuppel in dat hoenderhok te gooien!Foto's: Anton van Engelen