Bedrijfsontwikkeling is meer dan toevalligheden

Bedrijfsontwikkeling is een complex verschijnsel waarvan we veel nog niet weten.In Boerderij stond vorige week een inventarisatie van 21 trends, die vooral de directe ‘omgeving’ van de landbouwbedrijven betrof. In het openingsartikel vroeg Johan Oppewal zich af hoe de bedrijven zelf eigenlijk veranderen. Hij besprak toen een studie van de EU waarin men zich af vroeg wat ‘boer zijn’ in 2040 betekent. Er werden twaalf typen boeren onderscheiden, variërend van ‘aanpassende boer’, ‘intensieve boer’ tot ‘lifestyle boer’. Die EU-studie is interessant om eens te filosoferen wat allemaal mogelijk is. Ze is echter redelijk ‘theoretisch bedacht’ en daardoor is lastig in te schatten wat de betekenis is voor de praktijk.Wet van Gibrat over bedrijfsgroei gaat niet altijd opWat zien we dan in de praktijk? Welke bedrijven groeien? Welke haken af? Groeien kleine bedrijven even hard als grotere bedrijven? “Ja”, zei de Franse wetenschapper Gibrat al in 1931. Zijn stelling werd zelfs tot ‘de wet van Gibrat’ gedoopt. Het idee van Gibrat was dat bedrijfsontwikkeling in grote mate een zaak van toevalligheden is. Je omstandigheden moeten mee zitten en dat is vaak geluk. Je moet ondernemer zijn, met visie en lef. Nou, dat is vaak karakter en je hebt je genen ook niet voor het uitzoeken. Dan moet je de juiste beslissing, op het juiste moment en op de juiste plaats kunnen nemen. Is dat ook vaak geen toeval? De regel van Gibrat heeft trouwens een interessante implicatie: als hij geldt, dan neemt de ongelijkheid tussen bedrijven over de tijd heen niet toe.Een wetenschappelijke ‘wet’ verwerpen, is één ding, maar iets echt begrijpen, vraagt heel wat meerGibrat hield zich bezig met de industrie en daarom was het nog maar de vraag of zijn regel ook voor de landbouw zou gelden. Inmiddels is een aantal studies gedaan om die wet te testen, waarbij steeds geavanceerdere technieken worden gebruikt. In een studie naar akkerbouw- en melkveebedrijven in Frankrijk, Hongarije en Slovenië bleek dat kleine bedrijven sneller groeien dan grote. In twee andere studies over Frankrijk en Slovenië bleek de regel van Gibrat wel weer op te gaan: grote en kleine bedrijven groeiden ongeveer even snel. In een studie over melkveehouderijbedrijven in Nederland en Duitsland, waar ikzelf bij betrokken was, bleek Gibrats regel echter weer niet op te gaan. Ook voor Oostenrijk en Ierland werd de regel verworpen.Kennis, schaalvoordelen, marktontwikkelingen en beleidMijn conclusie is dat bedrijfsontwikkeling zeker niet van toevalligheden aan elkaar hangt, maar dat een slimme ondernemer daar zelf stevig aan kan bijdragen. Gibrats regel klinkt leuk, maar hij bestaat niet echt! Ondernemerschap doet ertoe. Kennis, schaalvoordelen, marktontwikkelingen en beleid doen ook mee. Het is ook wel duidelijk dat het niet overal in de EU op dezelfde manier werkt. Cultuur speelt dus kennelijk ook een rol. Een wetenschappelijke ‘wet’ verwerpen, is één ding, maar iets echt begrijpen, vraagt heel wat meer. Wees kritisch op de mooie verhalen van ‘stuurlui aan de wal’, zij weten het vaak ook niet.