AVP-virus staat aan de achterdeur

Polen krijgt vooralsnog geen grip op de Afrikaanse varkenspest (AVP). Ook in het westen van het land blijft het aantal AVP-gevallen stijgen. Voor Duitsland reden een extra degelijk zwijnenhek te bouwen.Het Afrikaanse varkenspestvirus heeft zich stevig genesteld in Polen en vormt een constante dreiging voor de varkenshouderij in Duitsland én Nederland. Polen stelde het virus begin dit jaar vast op iets meer dan tien kilometer van de Duitse grens. Nog één sprong en het is in Duitsland. Varkenshouder Erik Thijssen boert sinds 2009 in de Duitse deelstaat Saksen, dichtbij Polen. Hij zegt verderop in dit artikel verbaasd te zijn dat AVP nog niet in Duitsland zit.Sinds 2014 AVP in PolenPolen kampt sinds 2014 met AVP, tot eind vorig jaar alleen in het oosten van het land. In november 2019 werd het virus ook in het westen van Polen vastgesteld. Inmiddels zijn in drie westelijke provincies besmette, dode zwijnen gevonden: Neder-Silezië, Groot-Polen en Lubusz. Het aantal vindplaatsen met besmette zwijnen in West-Polen zit tot half juli dit jaar op 960. Er zijn 1.825 wilde zwijnen positief getest op het virus.Dat de varkenssector in Duitsland en Nederland op zijn hoede is voor de introductie van AVP uit Centraal- en Oost-Europa is logisch. De economische belangen zijn groot. Zodra het virus in een land zit, komt de vleesexport naar belangrijke afzetmarkten in Azië waarschijnlijk stil te liggen. China alleen al koopt 10% van het varkenskarkas, volgens Vion.Wegvallen China drukt prijsIn het eerste kwartaal van dit jaar exporteerde Duitsland 730.000 ton varkensvlees en bijproducten. Van dat volume ging 188.000 ton naar China. Zodra de export naar China voor langere tijd wegvalt, heeft dit zeker effect op de varkensprijs, stelt Rabobank. En prijsdruk in Duitsland gaat ook ten koste van de opbrengstprijs van Nederlandse exportvarkens. Nederland exporteert jaarlijks zo’n 5,5 miljoen biggen en slachtvarkens naar Duitsland.Erik Thijssen (57) runt met zijn zoon Dirk een bedrijf met 1.600 zeugen met eigen aanfok in de plaats Grüngräbchen. - Foto: Erik Thijssen‘Ik word allergisch van het woord fokverbod’Varkenshouder Erik Thijssen runt met zijn zoon Bart een zeugenbedrijf in Grüngräbchen, een dorpje in de Duitse deelstaat Saksen. Hij maakt zich grote zorgen over de Afrikaanse varkenspest in Polen. Thijssen: “Het gevaar komt uit Polen. Daar zijn ook varkensbedrijven besmet met het virus. We staan er naar te kijken, maar kunnen niks doen.”

‘Niet aan denken dat het in Duitsland komt’
De voormalige Nederlandse varkenshouder moet er niet aan denken dat in Duitsland het eerste wilde zwijn wordt gevonden dat besmet blijkt met AVP. Dan is Duitsland zijn status als AVP-vrij land kwijt en valt de export naar lucratieve markten in Azië weg, vreest Thijssen. Thijssen: “Hier zitten ook veel wilde zwijnen. Het dichtstbijzijnde besmette zwijn in Polen lag tien kilometer van de Duitse grens. Ik ben nog steeds verbaasd dat AVP niet in Duitsland zit. Maar het kan ook via mensen naar Duitsland komen. In Polen is het virus vorig jaar ineens ook 400 kilometer naar het westen gesprongen.”

De deelstaat Saksen waar Thijssen boert heeft begin dit jaar een afrastering langs de Poolse grens geplaatst om wilde zwijnen uit Polen te weren. Heel hoge verwachtingen heeft Thijssen niet van de afrastering. Het is niet meer dan een schapenafrastering met een schrikdraad. Ook zitten er doorgangen in voor mensen. Thijssen: “Wil je het goed dan moet je net als de Denen een metalen hekwerk plaatsen. Maar je kunt niet verwachten dat de hele Oostgrens van Duitsland wordt afgezekerd. Tot dusver hebben de overheden gelijk.”

Veel wilde zwijnen in omgeving
Aan wilde zwijnen is geen gebrek in de omgeving waar Thijssen boert. De zwijnen hebben goede seizoenen gehad met veel voer en milde winters. Van de jagers valt niet te verwachten dat die veel zwijnen schieten, stelt Thijssen vast. Veel van hen jagen voor de hobby naast hun baan. Een nachtkijker mogen ze wel gebruiken, maar niet op hun geweer. Thijssen: “Politiek is er geen draagvlak om een substantieel aantal wilde zwijnen af te schieten.”

Volgens Thijssen hebben alle varkensbedrijven in zijn buurt een hekwerk om het bedrijf dat ook zwijnen tegenhoudt. Direct in de buurt van een stal kunnen de wilde zwijnen normaal gesproken niet komen. In de deelstaat Saksen spreekt de regering over een mogelijk fokverbod zodra Afrikaanse varkenspest op varkensbedrijven toeslaat. Thijssen: “Ik word allergisch van het woord fokverbod. Daarmee heb ik in Nederland in 1997/98 ook te maken gehad. Naar mijn gevoel weten beleidsmakers niet wat de impact is van zo’n maatregel. Dat is eigenlijk wel logisch als je verder van de sector staat.”

Bedrijfsinfo
1.600 zeugen
2.200 vleesvarkens
25-kilo-biggen verkoop
2009 gestart in DuitslandOvervallen door het virusDe Poolse veterinaire dienst is verantwoordelijk voor de bestrijding van AVP, onder zowel wilde zwijnen, als boerderijvarkens. De dienst handelt overeenkomstig de Poolse wetgeving en volgens de richtlijnen van Europese Commissie. Volgens AVP-deskundige Krzysztof Jażdżewski van deze dienst is het verklaarbaar waarom de bestrijding van het virus in zijn land niet effectief lijkt, terwijl Tsjechië, en mogelijk later dit jaar België, virusvrij zijn.Verspreiding over groot gebiedPolen had volgens Jażdżewski driemaal te maken met de introductie van AVP uit een buurland, waarbij direct veel wilde zwijnen besmet raakten, verspreid over een groot gebied. Tweemaal vond verplaatsing van het virus plaats over grote afstand. Zodoende zit AVP nu ook in West-Polen.Doordat het virus ineens wijd verspreid was, kon Polen niet zoals Tsjechië of België een gebied afzetten en daarbinnen wilde zwijnen schieten en kadavers van AVP-slachtoffers ruimen, betoogt Jażdżewski. In België en Tsjechië was sprake van zogeheten spotintroducties van het virus. Een uitbraak dus die zeer lokaal blijft.Met Afrikaaanse varkenspest dicht in de buurt neemt de kans toe dat het virus door beroepschauffeurs of reizigers mee naar Nederland wordt gebracht. Vandaar waarschuwingsborden. - Foto: Henk RiswickWilde zwijnen schietenEen derde van het totale Poolse grondgebied is inmiddels AVP-terrein. De Poolse filosofie is vooral gericht op zoveel mogelijk wilde zwijnen schieten, bij voorkeur vrouwtjes. In gebieden met een nieuwe besmetting spreken de Polen van ‘intelligente’ jacht. Dat betekent zoveel mogelijk wilde zwijnen schieten rondom het besmette gebied, om te voorkomen dat het virus zich kan verspreiden. Minimaal negen maanden na de introductie wordt ook in een besmet gebied gejaagd.Kadavers verwijderenEen andere, belangrijke, maatregel is het zoeken en verwijderen van kadavers van wilde zwijnen die aan AVP-bezweken zijn. Hier helpen militairen bij. Bovendien helpen sinds begin dit jaar politieagenten, grenswachten en brandweerlieden mee om te jagen. Ze bestrijken vooral gebieden die voor de reguliere jagers niet toegankelijk zijn. Door Covid-19 staat de jacht door deze externe hulpen wel op een laag pitje. Jażdżewski erkent dat het besmet gebied in West-Polen is uitgebreid afgelopen maanden, maar richting het Poolse binnenland, niet richting Duitsland.Duitsland wil extra maatregelenDe Duitse autoriteiten zijn niet gerust op de situatie met AVP aan de oostgrens. Er ligt een wetsvoorstel klaar dat dit najaar naar het Duitse parlement gaat dat het mogelijk maakt preventief vaste hekwerken te bouwen om wilde zwijnen te keren. Nu staat er afrastering die bedoeld is voor schapenweiden. De deelstaat Brandenburg is een van de initiatiefnemers van het wetsvoorstel. De deelstaat Saksen laat desgevraagd weten ook heil te zien in een vast hekwerk langs de Poolse grens. In het bijzonder in de streek waar eerder dit jaar op 10,8 kilometer van de Duitse grens een besmet wild zwijn is gevonden. Aan de Poolse zijde van de grens gebeurt bovendien ook weinig in de strijd tegen AVP, is de indruk van het Saksische ministerie van sociale en maatschappelijke samenhang (SMS), dat verantwoordelijk is voor de AVP-preventie.
Dr. Stephan Koch, leider gezondheid en veterinaire zaken in Saksen en verantwoordelijk minister Petra Köpping bij de afrastering aan de Poolse om wilde zwijnen tegen te houden. - Foto: SMS SachsenVeel onderzoekenSaksen verklaart alles te doen op het gebied van AVP-preventie. In de eerste helft van dit jaar zijn al 5.923 wilde zwijnen onderzocht op AVP, waarvan 5.538 zijn geschoten. Een aanzienlijke stijging ten opzichte van 2019, toen in een jaar 9.530 zwijnen zijn getest op AVP. De nadruk van de jacht op en het testen van wilde zwijnen ligt op de districten Bautzen en Görlitz, die grenzen aan Polen en waar het virus akelig dichtbij kwam dit voorjaar.De Duitse deelstaat Saksen verklaart tevens veel aandacht te schenken aan het grote risico van AVP-insleep door menselijk handelen. Dat gebeurt via vele informatie- en instructiecampagnes, is de uitleg. Tevens zijn hygiënemaatregelen getroffen langs autosnel- en gewone wegen om te voorkomen dat het AVP-virus wordt geïntroduceerd.Zorgen blijven grootHoewel de Poolse veterinaire dienst heel ambtelijk en nauwgezet weet uit te leggen hoe het AVP bestrijdt, neemt dit de zorgen bij de overheden van de Duitse deelstaten Brandenburg en Saksen niet weg. De cijfers spreken ook niet in het voordeel van Polen, als het gaat om AVP-besmettingen onder wilde zwijnen. De teller staat na vijf maanden al hoger dan in heel 2019.Dit baart ook de Poolse bond van varkenshouders ‘Polpig’ zorgen. Polpig-voorzitter Aleksander Dargiewicz laat weten niet het gevoel te hebben dat de Poolse veterinaire dienst grip heeft op de situatie. Vooral niet op het terugdringen van AVP onder wilde zwijnen.
In Polen doet men wel aan preventie. Er staan borden die wijzen op het gevaar van overdracht van Afrikaanse varkenspest en er wordt ontsmet. - Foto: Iwona Markowska-DanielVarkenshouders: autoriteiten doen te weinig met adviezenDe Poolse varkenshouders vinden dat de autoriteiten traag reageren en weinig doen met hun adviezen. Bijvoorbeeld de bouw van een muur langs de oostgrens. Daar pleitte Polpig naar eigen zeggen in 2014 al voor. Vier jaar later kwam de overheid met een plan, maar de uitvoering moet nog gebeuren. Ook het voorstel om het aantal wilde zwijnen drastisch te verlagen tot 0,1 zwijn per vierkante kilometer is niet uitgevoerd. Er worden juist steeds meer besmette wilde zwijnen gevonden.Volgens Dargiewicz van Polpig is de halve oppervlakte van Polen besmet gebied. Enige positieve ontwikkeling volgens Polpig is de jaarlijkse afname van het aantal boerderijen dat besmet raakt met AVP. Dat betekent volgens hen dat meer biosecurity effect heeft. Poolse bedrijven met vijftig varkens of meer konden tot € 22.350 subsidie krijgen om de bioveiligheid om hun bedrijven te verbeteren. De boerenorganisaties en de veterinaire dienst delen richtlijnen voor verbetering van de bioveiligheid.Nederland is voorbereid op AVPIn Nederland zijn diverse acties ondernomen om Afrikaanse varkenspest te weren en ligt een plan klaar in het geval een uitbraak komt. Het ministerie van LNV heeft in oktober 2018 het Plan van aanpak Afrikaanse varkenspest bij wilde zwijnen gelanceerd. Voor de bestrijding van de ziekte bij boerderijvarkens is een draaiboek, dat is afgeleid van klassieke varkenspest.

In mei dit jaar is gezamenlijk door LNV, een aantal provincies, natuurorganisaties en de varkenshouderij de Roadmap preventie introductie Afrikaanse varkenspest gepresenteerd aan landbouwminister Schouten. In dit plan is beschreven hoe de kans op insleep van AVP in Nederland zou klein mogelijk is te houden.

Tenslotte blijft de NVWA erop wijzen geen etensresten achter te laten in de natuur. In de zomer is dat risico groter, als mensen meer naar buiten gaan.Duidelijk is dat Polen nog lang niet van AVP af is. Polpig vreest voor het voortbestaan van de sector nu het centrum van de nationale varkenshouderij is getroffen: de provincie Groot-Polen met 36% van de landelijk varkensstapel. De boeren zijn vooral bezorgd om afgewezen compensatieverzoeken voor het ruimen van bedrijven. Weigering is redelijk als de boer de hygiënevoorschriften aantoonbaar aan zijn laars heeft gelapt, vindt Polpig. Anders niet. De varkenshouders in Polen hebben al te maken met enorme opbrengstderving door AVP. In het westen van Polen loopt dat op tot 40%. Deze opbrengstderving is mede het gevolg van gebrek aan slachtcapaciteit in de toezichtsgebieden, waar transportbeperkingen gelden.