AVP: preventie en stand van zaken in Nederland

De kans dat Afrikaanse varkenspest in Nederland opduikt is aanwezig. Mensen vormen vooralsnog de grootste risicofactor voor introductie van het virus.Opnieuw kampt een buurland met Afrikaanse varkenspest (AVP). Twee jaar nadat de ziekte werd vastgesteld bij wilde zwijnen in de Belgische Ardennen is het nu mis in Duitsland. In de deelstaat Brandenburg is 10 september een besmetting vastgesteld bij een wild zwijn. Het Duitse Friedrich Loeffler-instituut vermoedt dat het virus begin juli al is geïntroduceerd. Wilde zwijnen uit buurland Polen worden verantwoordelijk gehouden voor de insleep van het virus in Duitsland. AVP heeft grote gevolgen voor de varkensmarkt, zoveel is wel duidelijk. Verderop volgt een tiental vragen met antwoorden over AVP en wat Nederland doet om het virus buiten de deur te houden. Is het risico op insleep van AVP in Nederland groter sinds 10 september?In Duitsland zitten de besmettingen allemaal langs de Poolse grens. De maatregelen om te voorkomen dat het virus zich verder verspreidt door wilde zwijnen, lijken effectief. Volgens het ministerie van Landbouw is het dreigingsniveau voor introductie van het virus in Nederland niet toegenomen. De kans dat een besmet wild zwijn van de Duitse oostgrens naar Nederland wandelt, is verwaarloosbaar, schrijft minister Schouten.Een wildzwijnenhek zoals Denemarken langs de grens heeft staan biedt behoorlijke garantie dat deze dieren de grens niet oversteken. Nederland slaat voorlopig niet aan het bouwen. - Foto: Vincent ter BeekWelke maatregelen zijn genomen om de kans op introductie van AVP in Nederland te verkleinen?In oktober 2018 heeft het ministerie van Landbouw het plan van aanpak Bestrijding van Afrikaanse varkenspest bij wilde zwijnen gelanceerd. In dit plan staat hoe een besmetting met AVP onder wilde zwijnen wordt bestreden en welke Europese richtlijnen daarvoor gelden. Tevens wordt ingegaan op preventie. Begin dit jaar heeft een rampenoefening plaatsgehad, met als scenario een besmet zwijn.Faunabeheerders, een aantal provincies, de POV en het ministerie van LNV hebben afgelopen mei een plan gelanceerd om de kans op introductie van AVP in Nederland te verkleinen. De zogeheten Roadmap preventie Afrikaanse varkenspest. In dit plan wordt bekeken hoe iedere betrokkene de kans op insleep van het virus kan verkleinen. En ten slotte heeft de overheid het draaiboek Klassieke varkenspest en Afrikaanse varkenspest, versie 2013. Hoe staat het met de regulering van het aantal wilde zwijnen?De provincies zijn verantwoordelijk voor het wildbeheer. Met het oog op de AVP-dreiging hebben LNV en de vier betrokken provincies met wilde zwijnen afgesproken het aantal zwijnen te reduceren. Het streven is echter niet nul wilde zwijnen buiten de erkende leefgebieden op de Veluwe en in Limburg. Noord-Brabant heeft geen leefgebied voor wilde zwijnen. Het uitgangspunt is daarom zoveel mogelijk wilde zwijnen te schieten, in ieder geval zoveel dat geen overlast en schade optreedt en het risico op introductie van dierziekten zo laag mogelijk blijft. Gelderland heeft de Veluwe als leefgebied. Het streven is een voorjaarsstand van 1.100 dieren, exclusief jongen. Dit streefgetal was 1.500 dieren. De faunabeheereenheid in Gelderland laat weten al jaren achter de feiten aan te lopen. De afgelopen acht jaar is er enorm veel voer voor de zwijnen, zodat ze veel jongen krijgen en ook nog eens lastig te schieten zijn. Door grote voervoorraad laten de dieren zich minder zien. Gelderland verwacht op een voorjaarsstand uit te komen van 2.500 wilde zwijnen, net als afgelopen jaren. In de Achterhoek zitten af en toe zwijnen, die migreren vanuit Duitsland of Overijssel. In het gebied rond Ubbergen zitten naar schatting minder dan twintig wilde zwijnen.Limburg kent twee leefgebieden voor wilde zwijnen. In dit beheergedeelte wordt gestreefd naar een voorjaarsstand van 60 zwijnen. Buiten het leefgebied schiet men jaarlijks circa 1.200 wilde zwijnen, zoveel als mogelijk, luidt de reactie.Overijssel schat dat er enkele honderden wilde zwijnen lopen. Het beleid is erop gericht de populatie te verkleinen, maar niet naar nul dieren. Wat gebeurt er als toch AVP opduikt in Nederland?De overheid maakt onderscheid tussen de vondst van AVP onder wilde zwijnen en op een varkensbedrijf. Bij AVP onder gehouden varkens wordt allereerst een vervoersverbod van 72 uur afgekondigd van varkens, voer en varkensmest. Er wordt een beschermings- en toezichtsgebied van respectievelijk drie en tien kilometer rond de uitbraak ingesteld, waarbinnen diverse beperkingen gelden. In een straal van een kilometer rond het besmette bedrijf worden alle varkensbedrijven geruimd. En afhankelijk van de situatie en plek van de besmetting wordt Nederland ingedeeld in regio’s, met per gebied de mogelijkheid om verschillende maatregelen in te voeren.Het laden van slachtzeugen voor export naar Duitsland. Bij een eventuele AVP-uitbraak op een Nederlands bedrijf, kunnen buitenlandse slachterijen Nederlandse varkens weren. - Foto: Bert JansenBij een besmetting onder wilde zwijnen wordt onder andere een besmet gebied aangewezen met daarom heen een bufferzone. Varkensbedrijven in het besmette gebied komen onder toezicht en voor het vervoer van varkens en sperma gelden regels. In het besmette gebied gaan maatregelen gelden om geen de wilde zwijnen niet te verstoren. Daaromheen wordt juist getracht de zwijnen allemaal af te schieten.Hoe zit het met de vleesafzet en levende export bij AVP?Volgens de afspraken binnen de wereldorganisatie voor diergezondheid (OIE) verandert de status van een land niet als AVP onder wilde zwijnen zit. De praktijk is echter dat niet EU-landen hun grenzen sluiten voor varkensvlees uit een besmet land. Dat ervoer België ruim twee jaar geleden en nu overkomt het Duitsland. De vleesexport binnen de EU loopt onder voorwaarden door. Vlees afkomstig uit risicogebied mag een land niet uit. Voor levende varkens geldt tevens een exportverbod voor dieren uit de bufferzone, rond het risicogebied. EU-lidstaten of slachterijen kunnen wel de import van levende dieren stop zetten. Vion en Tönnies bijvoorbeeld slachtten tijdelijk geen Belgische varkens na de vondst van AVP onder wilde zwijnen in Wallonië.Bij een uitbraak op een bedrijf wordt alle handel in varkens en varkensvlees tussen Nederland en andere landen stilgelegd. Dat is vastgelegd in EU-richtlijnen. Vanuit vrije regio’s is later wel uitvoer toegestaan, mits aan een reeks voorwaarden is voldaan.Experts zien menselijk handelen tot dusver als de grootste risicofactor voor de insleep van Afrikaanse varkenspest. Een goede externe bioveiligheid op bedrijven is daarom meer dan ooit van belang om ziektekiemen buiten de stal te houden. - Foto: Ronald HissinkWat gebeurt er met buitenvarkens bij een AVP-uitbraak?Bij AVP onder wilde zwijnen geldt in het besmette gebied een ophokplicht voor buitenvarkens. Bij een uitbraak onder gehouden varkens is een ophokplicht in het beschermingsgebied een optie. Van een ophokplicht zal dan sprake zijn als de kans bestaat dat het virus overslaat op wilde zwijnen. Wat beurt een boer als zijn varkens worden geruimd?De waarde van de veestapel wordt vastgesteld door een beëdigd deskundige, die is aangewezen door de minister. Tegen de hoogte van bepaling kan de boer in beroep gaan. De vergoeding is afkomstig uit het Diergezondheidsfonds. Gevolgkosten, zoals leegstand, worden vermoedelijk niet vergoed. Regionalisering bij AVP onder wilde zwijnen?Samen met Duitsland, België, Denemarken en Frankrijk probeert Nederland een systeem van regionalisering van de grond te krijgen met niet EU-landen, waaronder China. Doel is de vleesexport op gang te houden vanuit dat deel van het land waar geen AVP onder de wilde zwijnen zit. De onderhandelingen hebben nog geen resultaat opgeleverd. Bouwt Nederland een hek aan de grens als besmette zwijnen dicht in de buurt komen?Vooralsnog vormt menselijk handelen de grootste risicofactor op de introductie van AVP in Nederland. Mochten besmette, wilde zwijnen in de buurt van Nederland komen, dan bekijkt het landbouwministerie in overleg met de betrokken provincies of en waar eventueel hekken moeten komen.