‘Allemaal een tweede tak’

Boerenbedrijven met een tweede tak nemen in aantal toe. Cijfers hierover verschillen nogal eens van elkaar en geven niet altijd een juist beeld over de ontwikkelingen. Een ding lijkt zeker: de groei houdt aan.Cijfers zijn gevaarlijk. Neem nu de laatste CBS gegevens over de toename van een tweede tak op het boerenbedrijf. Volgens deze cijferproducenten heeft 15% van de boeren een verbrede tak aan het bedrijf toegevoegd. LTO komt met andere cijfers. Daaruit blijkt dat een kwart van de boeren aan multifunctionele landbouw doet. Daarvan heeft dan 45% een tweede tak in de vorm van Agrarisch natuurbeheer. Ziedaar 2 cijfers voor hetzelfde, met verschillende uitkomsten.Beide zullen zeker gelijk hebben. Het hangt van de uitgangspunten af. Als die niet gelijk zijn, komen er zeker geen vergelijkbare uitkomsten. Dat is niet erg, als je dat maar weet.Er schuilt wel een gevaar in deze cijferbrij uit verschillende bronnen. De media nemen ze zonder na te denken over. Dan verschijnen er plotseling koppen in de krant dat boeren er bijna allemaal wat bij doen om voldoende brood op de plank te krijgen. Met een aantal caravans op het erf wordt soms een beetje bijverdiend. Zo'n relatief kleine neventak vind je doorgaans niet bij de blijvers, zij zoeken hun heil vaak in verbreding. - Foto: Henk RIswickNiets is minder waar. Het zijn vaak doelbewuste keuzes om verbreding van het bedrijf te krijgen. Soms om er een beetje bij te verdienen met een aantal caravans op het erf, soms om met niet veel werk de laatste jaren van het boer-zijn wat rendabeler te maken. Het zijn vaak niet de blijvers, die een kleine neventak hebben. Tenslotte levert het weinig op. Mooi om erbij te hebben, te weinig om echt van te leven.Dat is anders bij verbreding met bijvoorbeeld zelfkazen, kinderopvang, bejaarden of zorg. Dat worden vaak bedrijven, waar de neventak bijna de hoofdtak wordt. Daar staan ook wel weer opvolgers klaar om in te stappen. Hetzelfde geldt voor toerisme, met grotere campings met alle voorzieningen die daarbij horen.Agrarisch natuurbeheer steeds noodzakelijkerAgrarisch natuurbeheer is de meest voorkomende tweede tak. Het levert weinig op in vergelijking met de andere inkomsten op het bedrijf. Nog geen 10%. Daarom noem ik het ook geen tweede tak, maar het was gewoon een goede manier om je mest, althans op papier, kwijt te raken en nog wat goedkoop voer voor het vee te scoren. Mooi om erbij te hebben, maar een tweede tak, nee. Het is meer van hetzelfde, alleen je moet je aan wat andere regels houden.‘We zullen de gelden uit Brussel moeten verdienen’Toch groeit deze tak de komende jaren het snelst. 2 redenen. De ene is de noodzaak om meer grond bij een bedrijf te hebben. Want het gaat toch richting grondgebonden veehouderij. Grond is duur, en niet iedereen heeft de financiële ruimte om te kopen. Agrarisch natuurbeheer is dan een welkome oplossing om toch voldoende vee te kunnen houden.De andere reden is het Europese beleid. Dat gaat steeds meer de richting uit van betaalde diensten. De toeslagen die we nu per hectare krijgen, zullen het karakter krijgen van een vergoeding voor duurzamer boeren. Natuurbeheer, dierenwelzijn, kortom, we zullen de gelden uit Brussel moeten verdienen.Korreltje zoutDaarom mijn voorspelling dat de cijfers de komende jaren aangeven dat er een sterke uitbreiding is van het aantal bedrijven met een tweede tak. Onzin natuurlijk. Het zijn dezelfde bedrijven, aangepast aan de Brusselse en Nederlandse consumentenwensen.Ik kan er mee leven. Maar alsjeblieft, neem de cijfers met een korreltje zout.