‘Alert zijn op nepnieuws en van je laten horen’

Journalisten nemen ‘nieuws’ gemakkelijk over. Nepnieuws, halve waarheden, gekleurde informatie, het is van alle tijden.Nepnieuws staat volop in de belangstelling. Informatie zou door Rusland of andere landen verstuurd worden om invloed uit te oefenen in andere landen. Maar beïnvloeden met halve waarheden of gekleurde informatie is van alle tijden en vindt overal plaats. Een leugentje om bestwil vertelt iedereen wel eens. In oktober kwam het Duitse insectenonderzoek in het nieuws. Het aantal insecten zou in dertig jaar met 75% zijn afgenomen. Alle media berichtten erover. Maar klopt het verhaal? Wageningse entomologen hebben grote vraagtekens, zo is te lezen op ‘Kennislink’. Het onderzoek was niet opgezet om de omvang van de insectenpopulatie over een bepaalde periode te meten. Er zijn in 27 jaar enkele metingen gedaan op een beperkt aantal plaatsen in Duitsland met een ander doel. Conclusies over trends in de populatie zijn daarmee niet verantwoord. Minder druk van bestrijdingsmiddelenEen andere conclusie is dat de oorzaken van de teruggang niet duidelijk zijn, maar dat gedacht wordt aan de toename van het gebruik van bestrijdingsmiddelen in de landbouw. Ook deze conclusie is niet op feiten gebaseerd. De Wageningse entomologen geven aan dat er juist minder bestrijdingsmiddelendruk was. Bovendien is in dezelfde periode het aantal vleermuizen en andere insectenetende vogels in Nederland toegenomen. Het insectenverhaal staat helaas niet op zichzelf. In februari meldde het NOS-journaal dat wetenschappers hadden uitgezocht dat bestrijdingsmiddelen die slecht zijn voor bijen niet meer nodig zijn. De alternatieven zijn onder andere wisselteelten en het ontwikkelen van nieuwe, resistente rassen. Geen woord over dat zo’n verandering (veel) tijd zal vragen en geld kost. Een ander voorbeeld is de ‘Week zonder vlees’. Er kwamen mensen aan het woord over de grote milieubelasting van vlees, met duidelijk gekleurde feiten en cijfers. Er werd niet doorgevraagd naar de onderbouwing of op een andere manier een bevestiging gezocht. De media lieten zich gebruiken als verlengstuk van een belangengroep. De taak van de journalistiekIk kan als argeloze lezer, kijker of luisteraar meestal niet beoordelen wat waar is. Het is de taak van journalisten om ingewikkelde discussies toegankelijk te maken: wat zijn feiten, welke belangen zijn er in het spel, wie komt met welke informatie, welke conclusies zijn gerechtvaardigd? Onderzoek en controle zijn nodig, maar ontbreken te vaak. Veel journalisten nemen beschikbare informatie voor ‘waar’ aan, wellicht vanwege tijdsdruk en scoringsdrang en wellicht omdat ze te weinig kennis hebben van een (landbouw)onderwerp. Doorvragen, hoor en wederhoor, dat is de taak van de journalistiek. Anders ontstaat nepnieuws of worden media het verlengstuk van belangengroepen. Alert zijnAls agrarische sector moeten we alert zijn, en bij gekleurde informatie zelf met betrouwbare informatie van ons laten horen in landelijke media. Dat is niet altijd gemakkelijk, maar zo kunnen we nepnieuws en verkeerde beeldvorming tegengaan.