‘Afslanking productschappen gaat veel te ver’

”De productschappen hebben een belangrijke rol binnen de landbouw. Ze kunnen bindende regelingen voor de betreffende sector treffen”. De nu voorgestelde afslanking door minister Kamp gaat volgens Harm Schelhaas dan ook veel te ver.Productschappen komen buiten de landbouw nauwelijks voor. Zij hebben een bijzondere structuur en positie en dat maakt ze kwetsbaar. Afwijkingen van het gangbare worden meestal door de samenleving moeilijk geaccepteerd. In elk geval ondervinden de productschappen sinds mensenheugenis kritiek; de voorstellen van minster Kamp, gedaan na aandrang van de Tweede Kamer, zijn er een recent voorbeeld van. Het aantal productschappen moet kleiner, de taken moeten verminderd en de uitgaven moeten worden teruggebracht van 250 miljoen euro naar wellicht 60 miljoen euro. Het aantal medewerkers moet afnemen van 730 tot 300.

Het bijzondere van de productschappen is dat ze bindende regelingen voor de betreffende sector kunnen treffen. Dat heeft te maken met de bijzondere structuur van de landbouw waarvoor ze werken. Die bestaat uit vele duizenden kleine en kwetsbare bedrijven. Zaken die elders als vanzelf geregeld worden, komen in de landbouw niet vanzelf van de grond, bijvoorbeeld kwaliteitsverbetering en voedselveiligheid. Een kleine minderheid kan elke vrijwillige regeling frustreren. Publiekrechtelijke regelingen bieden dan een oplossing. Overigens spelen de productschappen ook een belangrijke rol in de uitvoering van de vele Europese regelingen. Nergens bestaan zoveel ingrijpende Europese regels als in de landbouw.

De uitvoering van zowel private als publieke regelingen door de productschappen heeft grote voordelen. Productschappen staan immers dichtbij hun sector en beschikken hierdoor over een grote kennis van hun sector, zijn praktisch ingesteld en kunnen flexibel en snel reageren. Zij worden bestuurd door het bedrijfsleven dat er terdege op toeziet dat er geen overbodige regelingen komen en dat ze efficiënt blijven werken. Bovendien behoeft elke regeling goedkeuring van de Rijksoverheid die daarover verantwoording schuldig is aan de Tweede Kamer.

Het noemen van een mogelijke bezuiniging van 190 miljoen Euro is zuiver demagogie. Veel taken die volgens minister Kamp niet meer door de schappen mogen worden uitgevoerd – dat zijn vooral de private regelingen – zullen door anderen moeten worden opgepakt. Daarmee verschuift de financiering. Ze verdwijnt echter niet. Innovatie en kwaliteitsverbetering in de primaire sector zijn mede te danken aan collectief gefinancierd onderzoek. Aan dit type private regelingen hecht de sector grote waarde. Afschaffen gaat ten koste van de landbouwsector.

De productschappen genieten de steun van hun achterban. Zij doen – zo is de ervaring van de sector – gewoon nuttig werk. De afslanking die minister Kamp voorstelt, gaat veel te ver en speelt in op oppervlakkige, populaire sentimenten.

Harm Schelhaas is oud-voorzitter van het Productschap Zuivel