Adviessysteem helpt bietenteler met luisbestrijding

Door het verbod op neonicotinoïden raakten in 2019 veel bieten besmet met het vergelingsvirus. Een waarschuwingssysteem helpt bietentelers om schade te voorkomen. Het systeem wordt dit jaar verbeterd.Hoe kan ik schade door vergelingsziekte in mijn bieten zo veel mogelijk beperken? Het is een vraag waar menig bietenteler vorig jaar mee worstelde. Om de telers te helpen de vraag te beantwoorden, startten Suiker Unie en het bieteninstituut IRS vorig voorjaar met een waarschuwingssysteem voor de groene perzikluis, dat het vergelingsvirus kan overbrengen. Op een kaart van Nederland was te zien waar de schadedrempels werden overschreden, op basis van 75 tellingen per week in bietenpercelen verspreid over Nederland. Suiker Unie is tevreden over hoe het waarschuwingssysteem werkte. Het systeem wordt dit jaar op een paar punten aangepast en uitgebreid. _{Lees verder onder de kaart.} Een groen icoontje geeft aan dat op die percelen geen luizen zijn gezien. Rood betekent dat de schadedrempel is overschreden. Dit jaar komt er oranje bij: wel luizen geteld maar onder de schadedrempel. - Kaart: IRDVerbod gebruik neonicotinoïdenHet waarschuwingssysteem is nodig, want de EU verbiedt sinds eind 2018 het gebruik van drie neonicotinoïden. Het bietenzaad dat vorig jaar is gezaaid bevatte geen neonicotinoïden meer in de pil. Met als gevolg dat de bescherming van de bietenplantjes tegen bladinsecten wegviel gedurende de eerste 3 maanden van het groeiseizoen. Terwijl jonge plantjes het meest kwetsbaar zijn voor schade door insecten. Het grootste deel van het bietenzaad bevatte deze insecticiden in het pillenzaad. Op de lichtere gronden was dat minder nodig vanwege de kleinere kans op schade door bladinsecten. _{Lees verder onder het kader.} Veranderingen in 2020Suiker Unie en het bieteninstituut IRS startten in het voorjaar van 2019 met een waarschuwingssysteem voor de groene perzikluis, dat het vergelingsvirus kan overbrengen in suikerbieten. Het systeem bevalt goed. Er worden dit jaar een paar veranderingen doorgevoerd.
► Waarschuwingssysteem start vanaf 15 april in plaats van 1 mei
► Groene perzikluis, sjalotteluis en aardappeltopluis worden bij elkaar opgeteld in de categorie ‘groene luizen’
► Er komt een smartphone-applicatie voor het raadplegen van de kaart
► Telers krijgen een sms bij meermaals regionaal overschrijden van een schadedrempel
► Er komt ook een oranje icoontje op de kaart als de schadedrempel bijna is overschredenGroene perzikluisHet waarschuwingssysteem dat vorig jaar is opgezet richt zich op de groene perzikluis. De perzikluis is de belangrijkste overbrenger van vergelingsziekte. Vergelingsziekte kan tot 50% van de opbrengst kosten, zegt Arjen Buijze, innovatiemanager Agronomie bij Suiker Unie. “De sjalotteluis en aardappeltopluis kunnen het virus ook overbrengen, maar in mindere mate dan de groene perzikluis. In 2019 telden we deze bladluizen apart. In 2020 worden die samen geteld. Het verschil tussen deze 2 luizen is zeer moeilijk te zien.”OuderdomsresistentieHet waarschuwingssysteem ging vorig jaar van start op 1 mei en kon worden geraadpleegd tot 15 juli. Daarna zijn de bieten zo groot dat ze nauwelijks nog last krijgen van vergelingsziekte, de zogenoemde ouderdomsresistentie. Bovendien zijn dan vaak al voldoende natuurlijke vijanden actief. Maar als de besmetting eerder in het groeiseizoen is ontstaan, dan herstelt de biet niet of nauwelijks. Buitendienstmedewerkers van Suiker Unie telden wekelijks op 75 praktijkpercelen verspreid over Nederland het aantal groene perzikluizen en sjalotteluizen op 20 planten per perceel. Daarnaast werden in samenwerking met de keuringsdienst NAK tellingen vanuit 5 vangbakken in bietenpercelen getoond. De aantallen luizen werden weergegeven op een kaart van Nederland, die kon worden geraadpleegd via de site van het bieteninstituut IRS of via het ledenportaal van bietentelerscoöperatie Cosun. Een rood icoontje op de kaart gaf aan dat op dat perceel de schadedrempel voor bladluizen was overschreden._{Lees verder onder de foto.}Telers moeten zelf in het perceel kijken of een bespuiting tegen bladluizen nodig is, ook als het waarschuwingssysteem aangeeft dat in hun regio schadedrempels worden overschreden. De perzikluis kan het vergelingsvirus overbrengen. Dat kan tot 50% van de opbrengst kosten. - Foto: Mark PasveerSchade door vergelingsziekteOndanks het waarschuwingssysteem kwam er verspreid over het land vergelingsziekte voor in de suikerbieten. Schade door vergelingsziekte zonder neonicotinoïden kan niet volledig worden voorkomen. Maar het kan wel zo veel mogelijk worden beperkt door op het juiste moment de juiste actie te ondernemen. Schade was er vooral in het Zuidwesten van het land, zegt Buijze. “Daarom gaan dit jaar ook medewerkers van adviesbureau Delphy luizen tellen in het Zuidwesten, die ook in de kaart worden getoond. De buitendienst van Suiker Unie blijft luizen tellen op 75 percelen. Daarnaast gaan we in samenwerking met de NAK het aantal vangbakken uitbreiden van 5 naar 12.”In 2019 werden alleen de groene perzikluis en de sjalotteluis geteld. Dit jaar worden in de tellingen ook andere plaaginsecten zoals zwarte bonenluis, bietenkever, bietenvlieg en de belangrijkste natuurlijke vijanden van deze plaaginsecten geteld. Buijze: “Dat wordt allemaal vastgelegd, zodat we dit later in gegevensanalyses kunnen gebruiken. In het waarschuwingssysteem van 2020 zullen deze gegevens niet te zien zijn. Er wordt gefocust op de groene luis.”VerbeteringenDit jaar worden een paar verbeteringen doorgevoerd. Het waarschuwingssysteem start dit jaar vanaf 15 april. Het is een zachte winter en de kans is groot dat er al vroeg in het voorjaar luizen opduiken. Verder komt er een applicatie voor de smartphone, zegt Buijze. “Dan kan de bietenteler het waarschuwingssysteem goed raadplegen op zijn smartphone. Ook gaan we vanaf dit jaar regionale waarschuwingen verzenden naar de bietentelers via een sms als in hun IRS-regio de schadedrempel meerdere keren wordt overschreden. Het waarschuwingssysteem had deze functionaliteit nog niet in 2019.”In de kaart van het waarschuwingssysteem werd vorig jaar alleen met een rood of een groen icoontje aangegeven of de schadedrempel was overschreden voor de groene perzikluis in een telling. In 2020 wordt daar oranje aan toegevoegd, zeg Buijze. “Een groen icoontje geeft aan dat daar geen luizen zijn gezien. Een oranje icoontje geeft aan dat daar luizen zijn geteld, maar dat het aantal onder de schadedrempel blijft. Het rode icoontje geeft aan dat de schadedrempel is overschreden. Detailinformatie over de telling is te zien door op een icoon te klikken.” _{Lees verder onder de foto.} Een sensor meet temperatuur en luchtvochtigheid tussen de bieten. Die bepalen of de omstandigheden gunstig zijn voor uitbreiding van bladschimmels. - Foto: IRSWorkshops insecten herkennenAls telers een waarschuwing krijgen via een sms, dan is het raadzaam het bietenperceel te controleren op bladluizen. Buijze: “De verschillen tussen percelen binnen een IRS-regio kunnen groot zijn. De teler moet zelf beoordelen of een bespuiting noodzakelijk is. Om adviseurs te helpen insecten te herkennen geeft het IRS workshops hierover. De teler moet ook letten op de weersomstandigheden. Bij warm weer vermeerderen de luizen zich sneller. Dan kun je eerder voor een bespuiting kiezen dan wanneer het koud weer is. Via een link in de waarschuwings-sms kan de teler de website van het IRS raadplegen voor de spuitadviezen.”Het monitoren van de insecten is volgens Buijze nog niet te automatiseren. “Camera’s kunnen nog niet de verschillende soorten kleine insecten zoals luizen onderscheiden. Daarnaast maakt een camera beelden op een plaats in een perceel, een telling is op meerdere plekken in het perceel. Er zijn wel ontwikkelingen op dat gebied, diverse partijen werken aan geautomatiseerde detectiesystemen.” _{Lees verder onder de foto.} De groene perzikluis is moeilijk te zien op een groene stengel of blad. Telers moeten zelf bladluizen tellen om te bepalen of een bespuiting nodig is. - Foto: IRSSchadedrempelsDe schadedrempels van groene luizen blijven onveranderd in 2020. Die ligt van 1 mei tot half juni op 2 groene luizen per 10 planten. Van half juni tot 1 juli gaat dat omhoog naar 5 luizen per 10 planten. Van 1 juli tot 15 juli springt de schadedrempel naar 50 luizen per plant, vanwege de grote populaties van natuurlijke vijanden en vanwege de ouderdomsresistentie die de bieten inmiddels hebben opgebouwd. Jonge planten zijn erg gevoelig voor vergelingsziekte. Dan is bij een paar bladluizen per plant de schadedrempel al overschreden.Teeltregistratiesysteem UnitipDe Agrarische Dienst van Suiker Unie heeft ook een uitgebreide inventarisatie van vergelingsziekte uitgevoerd, en de mate van aantasting op een groot aantal percelen vastgelegd. Door deze aantasting te koppelen aan bijvoorbeeld tellingen en gegevens vanuit het teeltregistratiesysteem Unitip kan worden onderzocht welke handelingen tot welk resultaat hebben geleid.Het IRS analyseert alle informatie die in 2019 is verzameld, zegt Buijze. “Hoeveel luizen zijn er wanneer geteld? Welke middelen zijn er gespoten en wanneer is dat gebeurd? Ook wordt gekeken naar bijvoorbeeld de invloed van het zaaitijdstip van de bieten. De analyse zal rond eind april klaar zijn. Deze kennis kan weer worden gebruikt voor de ontwikkeling van een meer perceelspecifiek advies.” _{Lees verder onder de foto.} Zwarte bonenluizen op jong bietenblad. Dit hebben bietentelers jarenlang niet gezien dankzij de neonicotinoïden. Die zijn vanaf eind 2018 verboden. - Foto: Jan Willem SchoutenSuiker Unie maakt advies over bladschimmels specifiekerSuiker Unie wil het adviessysteem voor de bestrijding van bladschimmels in bieten dit jaar uitbreiden met gegevens van sensoren die temperatuur en luchtvochtigheid in het gewas meten.
Er is samen met het IRS 2 jaar getest met sensoren tussen de bieten. Suiker Unie testte 150 sensoren verspreid over Nederland, zegt Arjen Buijze, innovatiemanager Agronomie. “De gegevens van de sensoren zijn omgerekend naar een infectiewaarde per perceel en per type bladschimmel. Die waarde bepaalt of de omstandigheden gunstig zijn voor uitbreiding van de schimmels. De ontwikkeling van bladschimmels op de percelen is intensief gemonitord.
Infectiewaarden
De ervaring na 2 jaar is dat de infectiewaarden voor cercospora voldoende voorspellende waarde hebben voor een werkelijke uitbraak in een perceel. Of er daadwerkelijk infectie optreedt, hangt af van de aanwezige sporen in een perceel dat beïnvloed wordt door de perceelhistorie. Door informatie over het bietenperceel te gebruiken kunnen we dit inzichtelijk maken. Dat betreft perceelinformatie over bijvoorbeeld vruchtwisseling, of biet-naast-biet wordt geteeld of dat in het verleden een bietenhoop op een perceel heeft gelegen.”
Bieten Advies Systeem
Door de combinatie van perceelrisico en microklimaat is een perceelspecifieke infectiewaarde voor een bladschimmel te berekenen. Buijze: “Door dit te koppelen aan de applicatie van het Bieten Advies Systeem kunnen gericht notificaties aan telers worden verzonden. Dit kan helpen gericht te waarschuwen wanneer (uitbreiding van) bladschimmels wordt verwacht. Visuele beoordeling in het perceel blijft de keuze bepalen of een bespuiting moet worden uitgevoerd.”
Naar verwachting gaat Suiker Unie deze sensoren aan bietentelers aanbieden, zegt Buijze. “De exacte prijs is nog niet bekend.”