Achterdeur dicht tegen kiemen

Het afleveren van varkens en biggen gebeurt nogal eens zonder stil te staan bij de hygiëneregels. Dit vergroot het risico op ziekte-insleep.Op het jongste vleesvarkensbedrijf van Gerard Driessen in het Groningse Finsterwolde is duidelijk nagedacht over de hygiëne tijdens het varkens laden. De afleverruimte is zo ingericht dat de kans op insleep van ziektekiemen minimaal is.Deze ochtend gaan er 400 varkens. De helft staat om 6.00 uur buiten in de afleverruimte. Bedrijfsleider Tiemo de Kleine drijft telkens het aantal varkens dat de chauffeur vraagt in een stalen hok, met voor en achter een deur. Daar neemt de vrachtwagenchauffeur de varkens over. De chauffeur geeft de dieren een slachtmerk en drijft ze met hulp van zijn collega op de auto.De varkens wachten in de afleverruimte. Bedrijfsleider De Kleine drijft de varkens in het afsluitbare hok, net voor de laadklep. Daar neemt de chauffeur het over. - Foto's: Hans BanusZodra ruimte ontstaat in de afleverruimte, drijft een medewerker van het varkensbedrijf de andere 200 varkens naar buiten. Daarna neemt De Kleine het weerDe ideale afleverplek voor varkensHet laden loopt soepel. Iedereen weet wat van hem wordt verwacht en de noodzakelijke hulpmiddelen en gereedschappen zijn bij de hand. Door de strakke organisatie en taakverdeling loopt iedereen waar dat hoort. Het gevolg is dat ziektekiemen maar weinig kans hebben in de stal te komen.Voorafgaand aan het laden staat gewassen bedrijfskleding klaar voor de chauffeurs. Deze zit in een sporttas, in de container. Voor de chauffeurs is dit bekend.De geschetste situatie nadert de ideale afleverplek voor varkens. Hier gaan arbeidsgemak en externe biosecurity hand in hand. Dit is echter geen gemeengoed op varkensbedrijven, weet hoofd varkensartsen Manon Houben van de Gezondheidsdienst voor Dieren (GD). Daarom ging zij kort geleden tijdens het symposium Hogere Varkens Gezondheid van Boerderij in Eindhoven in op het hygiënisch werken tijdens het afleveren van vleesvarkens en biggen.Verbazing over grote opkomstHouben verbaasde zich over de grote opkomst tijdens haar presentatie over biosecurity. Een paraplubegrip voor schoon werken om insleep en versleping van ziektekiemen op het bedrijf te voorkomen. Houben over haar presentatie: “Ik was vooraf bang dat boeren mij gaan zien als een soort langspeelplaat die telkens hetzelfde deuntje laat horen. Maar dat bleek onterecht. De boodschap over biosecurity wordt na tien jaar nog steeds belangrijk gevonden door veehouders.”De chauffeurs dragen knalgele bedrijfskleding. De medewerkers op het schone bedrijfsdeel dragen groene overalls. Dit schept duidelijkheid en voorkomt vermeninging van kleding in de hygiënesluis.Houben is van mening dat bij het afleveren van varkens op veel bedrijven onvoldoende aandacht is voor de diergezondheid. Door onvoldoende voorbereiding en niet planmatig te werk te gaan, zetten varkenshouders (onbewust) de deur wijd open voor ziektekiemen. Juist deze winter toont hoe belangrijk schoon werken is. Vogelgriep en diarreeziekte PED houden de veehouderij in hun greep. Twee virusziekten die geen veehouder naar binnen wil halen, maar ook twee ziekten waar een veehouder veel aan kan doen om buiten de stal te houden.Omkleedruimtes voor chauffeursVarkenshouder en eigenaar van het gelijknamige handelsbedrijf Jan Schuttert staat ook nadrukkelijk stil bij het voorkomen van ziekte-insleep tijdens het laden van dieren. Op zijn zes varkensbedrijven gaat hij in de bijgebouwen omkleedruimtes maken voor de chauffeurs. Daar kunnen zij bedrijfskleding aantrekken, hun eigen spullen achterlaten en achteraf hun handen wassen. In deze omkleedruimte komt een wasmachine, zodat de kleding niet bij de stalkleding komt. De overall en laarzen in deze ruimte hebben een andere kleur dan die van de stalmedewerkers. De chauffeur die dieren brengt krijgt ook een andere kleur kleding dan zijn collega die dieren komt laden.Na het laden ontdoen de chauffeurs zich van de bedrijfskleding en trekken ze hun schone kloffie aan. De bedrijfskleding gaat weer in de sporttas.Schuttert kiest voor een aparte omkleedruimte. De chauffeur hoeft immers niet in de hygiënesluis van de stal te komen, is zijn motivering. Nieuwe uitbraken van diarreeziekte PED in Nederland en het houden van een presentatie over hygiëne zetten hem opnieuw aan het denken over ziektepreventie. In zijn beleving begint het met bewustzijn. “Met ieder transport bestaat het risico op ziekte-insleep. Het is een kwestie van overtuigd zijn dat je al het mogelijke moet doen om ziektekiemen buiten het bedrijf te houden.”Duidelijke overdrachtsscheidingVarkenshouders onderschatten het ziekterisico bij het afleveren van biggen of vleesvarkens nogal eens, is de ervaring van GD-varkensarts Houben. Varkenshouders vragen haar regelmatig mee te denken over bedrijfshygiëne. Houben: “Zij vertellen dan dat ze goed bezig zijn, omdat de chauffeur nóóit in de stal komt bij hen. Maar vervolgens blijkt dat de varkenshouder gewoon loopt op de plekken waar de chauffeur loopt. Dat is even risicovol als de chauffeur binnenlaten.”De auto's staan klaar voor het vervoer van de varkens naar de slachterij. Het laden is binnen een uur gepiept.Een goed aangelegde afleverplaats heeft een duidelijke scheiding waar de varkenshouder de dieren overdraagt aan de transporteur. Bij Driessen in Groningen is dat het geval. Daar drijft bedrijfsleider De Kleine de varkens in een afleverhok, net voor de laadklep van de vrachtwagen. Daar neemt de chauffeur de dieren over. De Kleine is zich ervan bewust dat hij soms ook in het afleverhok komt waar de chauffeur loopt. “Dat is het enige minpunt in onze werkwijze. De chauffeur draagt wel schone bedrijfslaarzen.”GD-varkensarts Houben pleit voor een fysieke scheiding tussen het gedeelte van de afleverruimte waar de boer loopt en waar de chauffeur zich begeeft. Een balk op een meter hoogte voorkomt dat varkenshouder en chauffeur onbewust op hetzelfde deel van het erf lopen en zo ziektekiemen overdragen en naar binnen halen. Het mooiste vindt Houben klapdeurtjes die in één richting opengaan. Dan kunnen de varkens ook niet meer terug naar het schone bedrijfsdeel.Verantwoordelijkheden chauffeur en varkenshouderDoor over bedrijfshygiëne na te denken en een plan te maken, is al veel gewonnen, vindt De Kleine. In de kantine van het Groningse bedrijf ligt een protocol voor het grijpen waarop staat hoe het afleveren van varkens gebeurt.Eenmaal in hun schone kleding drinken de chauffeurs een bak koffie en vullen ze de papieren in. Ze blijven in het 'vuile' deel van de kantine.Ook Schuttert is groot voorstander van een afleverprotocol. Het is niet telkens dezelfde chauffeur die varkens komt laden. Door nieuwelingen voor het laden bekend te maken met de werkwijze op het bedrijf, weet de chauffeur wat van hem wordt verlangd, betoogt hij.Het vertrekpunt is dat de chauffeur verantwoordelijk is voor het reinigen en ontsmetten van de veeauto. De taak van de varkenshouder is op zijn eigen bedrijf te zorgen voor de meest ideale afleverstrategie, om snel en met het minimale risico op ziekte-insleep varkens te leveren. Houben: “Besef als varkenshouder dat de kans groot is dat jij de oorzaak bent van een infectie bij de dieren.”Veilige afleverstrategieErop vertrouwen dat de vrachtwagen kiemvrij het erf op komt is irreëel. Vooral bij lage buitentemperaturen, als virussen zich op hun best voelen, werkt desinfectiemiddel minder goed. Ook droogt de vrachtwagen in de winter amper of niet, zodat ziektekiemen makkelijk overleven op een veewagen. Een ‘veilige’ afleverstrategie voor varkens is zodoende niet overbodig.De sporttas met vuile bedrijfskleding van de chauffeurs staat voor de deur. Bedrijfsleider De Kleine pakt de tas vanuit de stal en stopt het spul direct in de wasmachine.Schuttert weet uit ervaring dat de ideale afleverplek maar op een beperkt deel van de varkensbedrijven aanwezig is. Soms is het nodig de vrachtwagen te verzetten tijdens het laden. Een chauffeur wil niet met vuile kleding en handen de cabine in. Op veel bedrijven ontbreekt simpelweg een schone en vuile weg. Daar rijden veewagens over hetzelfde deel van het erf als waar de boer ook loopt of zijn varkens zich verplaatsen. Belangrijk is na de werkzaamheden het reinigen en ontsmetten van de laadplek, met een slang van buiten de stal. Dat geldt ook voor de overall en laarzen die de chauffeur draagt. Schuttert: “Een dag later loopt de voeradviseur of dierenarts met hetzelfde schoeisel door de stal.”'Hufter- en idiootwerend protocol'Een goed hygiëneprotocol zit zo in elkaar dat overtredingen door onwetendheid nauwelijks mogelijk zijn en het is hufterbestendig, betoogt hoofd varkensartsen van de GD, Manon Houben. Zij wil daarmee zeggen dat bezoekers zonder enige kennis van de varkenshouderij, of mensen die willens en wetens het protocol aan hun laars lappen, geen kans krijgen de diergezondheid op het bedrijf in gevaar te brengen.Het begint met het kort en bondig op papier zetten van het protocol en dat zelf naleven. Het protocol moet logisch zijn, betoogt Houben. Houben: “Tijdens het afleveren heeft het varkensladen de aandacht. Als je dan na moet denken over de werkwijze, ga je fouten maken”. Om te voorkomen dat een ‘hufter’ op het schone deel van het bedrijf komt, is een toegangspoort nodig met daarop het telefoonnummer van de bedrijfsleider.