‘2018: droogte, fosfaatrecht en kringlooplandbouw’

Steeds duidelijker wordt dat de boer moet laveren tussen publieke opinie, torenhoge eisen, idealistische wensbeelden en economische wetten, stelt Jan Vullings.200 dagen regen, normale Hollandse regen, hebben we nodig om het tekort weer aan te vullen, zegt dijkgraaf Tanja Klip van Waterschap Vallei en Veluwe. “Dat is ruim 6 maanden en dat is wel heel veel. Als je eerlijk kijkt, gaan we dat niet redden voor het nieuwe groeiseizoen.”Erfenis uit 2018We gaan 2019 in met een flinke erfenis uit 2018. In 2018 is het extreem droog. Het neerslagtekort (neerslag minus potentieel gewasverdamping) bedraagt 294 mm. Herinneringen gaan uit naar 1976, het droogste jaar ooit in ons land, maar dit record is niet verbroken. Het neerslagtekort – traditioneel gemeten van 1 april tot en met 30 september – bedroeg destijds 350 mm. In 2018 volgt nog een zeer zonnige en zeer droge herfst. Het najaar eindigt met 113 mm tegen 241 mm normaal in de top 10 van droge herfsten sinds 1901.Lees ook: 2018: jaar van droogte, neonicotinoïden, I&R en fosfaatNationale ramp?De beelden van verschrompelde gewassen, gele weilanden en verschroeide aarde staan nog op het netvlies. Koeien blijven op stal en vreten van de wintervoorraad. Al in augustus rijdt de hakselaar in de mais. Daar waar het kan en mag, maken regeninstallaties overuren. De oogsten van aardappelen, uien en suikerbieten liggen op veel plaatsen tientallen procenten lager. De bewindsvrouw houdt de hand op de knipBoeren en tuinders spreken van een nationale ramp. Maar landbouwminister Carola Schouten weigert deze term in de mond te nemen. De bewindsvrouw houdt de hand op de knip, daar waar buurlanden België en Duitsland de boeren wel compenseren. Schouten wijst op de mogelijkheid om een weersverzekering af te sluiten. De enige tegemoetkoming lijkt de belasting op de polis, maar die kan er pas vanaf 2020 af.Regionale verschillen in inkomensDoor de droogte zijn de regionale verschillen in inkomens groter dan ooit, meldt Wageningen Economic Research in de jaarlijkse ramingen. Voor akkerbouwers bijvoorbeeld varieert dat tussen € 3.000 in het Zuidwesten tot € 79.000 in het Noordelijke en centraal kleigebied. Voor melkveehouders verschilt dit van € 23.000 in zandgebieden tot € 40.000 in klei- en veenweide gebieden. De ramingen pakken sowieso slecht uit: gemiddeld bijna € 30.000 lager dan in 2017. Het inkomen daalt het hardst in de zeugenhouderij: van € 200.000 in 2017 naar € 86.000 negatief, een daling van ruim 140%. Vleesvarkenshouders moeten met € 26.000 genoegen nemen. In deze slechte raming zit een lichtpuntje: het dal van de varkenscyclus lijkt bereikt.FosfaatachtbaanDe melkveehouderij zit dit jaar met de fosfaatrechten in een achtbaan. Veehouders moeten met de toegekende rechten aan de slag. Schouten waarschuwt tegen het einde van het jaar dat overtreding als economisch delict wordt gezien. Feit is echter dat in november 3.500 veehouders nog niet weten hoeveel fosfaatrechten zij precies hebben.Geen oplossingAan het adres van enkele honderden melkveehouders lijkt de waarschuwing aan dovemans oren gericht. Zij zien zichzelf als knelgeval, en hebben grote moeite om te overleven. Over de precieze aantallen boeren in de knel variëren de cijfers. Minister Schouten geeft bij herhaling aan dat zij geen ruimte heeft voor een oplossing voor deze groep. “Als er rechten over waren, had ik ze al lang weg gegeven. Echt waar. Er is niets in mij dat mij ervan weerhoudt om rechten uit te delen. Ik zeg alleen dat ik die ruimte gewoon niet heb”, benadrukte zij tijdens het Boerderij-debat met 300 boeren in Driebergen.Positie van SchoutenDe boerendochter als bewindsvrouw op landbouw heeft het moeilijk. Zij meldde bij haar aantreden in 2017 al: “Jullie zullen vast niet altijd content zijn met mij, en ik zal ook niet altijd content zijn met jullie.” Die uitspraak had profetische waarde. Schouten gaat door het stof, maar ze biedt geen excuses aanDe valse start van 2018 met blokkades van 2.100 bedrijven omwille van vermeende I&R-fraude wordt haar zwaar aangerekend. Uiteindelijk blijft een tiental bedrijven verdacht. Schouten gaat door het stof, maar ze biedt geen excuses aan.KringlooplandbouwDe sector moet er lang op wachten, maar eindelijk komt dan in september toch Schoutens toekomstvisie Waardevol en verbonden. “We moeten voorkomen dat we bodem, water en grondstoffen uitputten en de temperatuur op aarde onaanvaardbaar verhogen. Kringlooplandbouw is daar een onontkoombaar en sluitend antwoord op”, meent de bewindsvrouw. Zij ontvangt alle lof voor haar landbouwvisie. Maar echt concreet is die visie nog niet. De analyse is ook niet echt nieuw. Schoutens insteek sluit naadloos aan bij de kritische rapporten van adviescolleges als Planbureau voor de Leefomgeving en Raad voor de leefomgeving en infrastructuur.De boer en tuinder willen wel, maar uit de kringloop moet wel ergens geld gemaakt wordenKern in de visie is mineralenkringloop. De boer en tuinder willen wel, maar uit de kringloop moet wel ergens geld gemaakt worden. In de visie is ook ruimte voor een ‘eerlijke’ prijs. In de visie presenteert zij ook een meetlat voor nieuw beleid. De beleidsvoornemens, plannen en voorstellen worden getoetst aan 9 criteria. Nieuwe werkelijkheidDroogte, fosfaatrecht en kringlooplandbouw; het zijn de onbetwiste toppers in 2018. Maar er gebeurde nog zoveel meer. FrieslandCampina kondigt een plan aan om de melkaanvoer te remmen. Afrikaanse varkenspest klopt aan de poorten. De dreiging op een uitbraak in Nederland is reëel. Bruinrot wordt aangetroffen in pootgoed in Friesland, Groningen en Noord-Holland. De Europese rechter krast op het Programma Aanpak Stikstof. In de varkenshouderij klinkt bijna ouderwets gemor. Voorzitter Ingrid Jansen stapt plots én direct op.De boer moet in de toekomst zijn bestaansrecht verdienenSteeds duidelijker wordt dat de boer moet laveren tussen publieke opinie, torenhoge eisen, idealistische wensbeelden en economische wetten. Het is de nieuwe werkelijkheid die ook in 2019 opgeld doet. De boer moet in de toekomst zijn bestaansrecht verdienen.