ZuivelNL: branche-tool en overheidshulp

Anders dan varkensclub POV is ZuivelNL beperkt in beeld. Wel pakt ze steeds meer werk op. Alles alleen op verzoek van de leden.Branche-organisatie ZuivelNL bestaat alweer vier jaar. Zonder veel publiciteit doet de organisatie haar werk, en groeit ze steeds iets verder qua activiteiten en in personeel. De begroting groeide van dik € 10 miljoen in 2015 naar ruim € 40 miljoen in 2017. Ook de bemensing groeide, tot vijftien vaste medewerkers.Toch is ZuivelNL slechts een schim van voorganger het Productschap Zuivel (PZ). Dat had in zijn gloriedagen zo’n 200 mensen in dienst en een jaarlijkse begroting van honderden miljoenen euro’s.TakenpakketHet PZ had dan ook een veel breder takenpakket, met andere verantwoordelijkheden. Zo voert ZuivelNL geen medebewindstaken meer uit namens de overheid (betalingen, restituties, superheffing), al voert de organisatie wel taken uit in opdracht van het ministerie van Economische Zaken. In 2016 overzag het de betaling van € 10 miljoen voor verduurzaming van de melkveehouderij, dit jaar overziet het een € 25 miljoen kostend programma voor het fosfaatreductieplan 2017. Hiervoor is de contributie voor boeren verhoogd van 5 cent naar 18 cent per 100 kilo melk.Mogelijk dat de begroting volgend jaar weer teruggaat naar de ‘normale’ omvang van zo’n € 15 miljoen. Er kunnen ook nieuwe taken bijkomen.Beleid in themagroepenZuivelNL is als private branche-organisatie opgericht om de taken uit te voeren die de overheid niet hoeft of wil uitvoeren, maar die het bedrijfsleven wel nodig vindt, zoals een aantal zaken op gebied van diergezondheid (bijvoorbeeld de bestrijding van IBR en BVD), innovatie, duurzaamheid en voedselveiligheid. Hiervoor wordt beleid ontwikkeld in een groot aantal themagroepen. Ook neemt het namens de melkveehouderij deel in het diergezondheidsfonds (DGF).
Folkert Beekman is directeur van ZuivelNL. Voorheen
was hij secretaris van het Productschap Zuivel.
- Foto's: Ton Kastermans FotografieMeestal zijn het zaken waarover in de sector een grote eensgezindheid bestaat, soms zijn het omstredenere zaken, zoals de opzet van een (mogelijk wettelijk erkende en verplichte) KringloopWijzer (KLW). ZuivelNL heeft al miljoenen uitgetrokken voor bouw en onderhoud van een database hiervoor. Gegevens komen deels van aangesloten partijen, deels van overheidsdienst RVO.nl.De uitvoering van het fosfaatreductieplan was overigens ook niet geheel onomstreden. DOC-voorzitter Arjan Schimmel die bestuurslid was namens de primaire sector, stapte begin dit jaar op, omdat hij er niet meer achter kon staan.ZuivelNL minder machtig dan PZBehalve anders dan het PZ, is ZuivelNL ook minder machtig. Het PZ had als publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie wetgevende bevoegdheden. ZuivelNL mist die als branche-organisatie. De huidige dragende partijen zijn Nederlandse Zuivelorganisatie, LTO Melkveehouderij en de Nederlands Melkveehouders Vakbond.‘ZuivelNL faciliterend, maar wel transparant’ZuivelNL is géén nieuw productschap, want ze is alleen een branche-organisatie, met minder taken en minder macht. Maar in sommige opzichten is de organisatie wel heel bescheiden. Zo heeft ze nauwelijks een publiek profiel en is de bekendheid niet altijd even groot. Aan voorzitter Jorrit Jorritsma de vraag waarom dat zo is.“Zuivel NL is primair een faciliterende organisatie. We richten ons, in opdracht van de leden, LTO, de NMV en de NZO, op zaken die breed gedragen worden en voor de gehele sector van belang zijn. Een groot deel van de communicatie verloopt ook via de leden. Zelf hanteren wij een vrij passieve communicatiestrategie. We zijn wel transparant. Alles wat we doen maken we openbaar; de besluiten die we nemen, de subsidies die we verstrekken en dergelijke. Men kan daar kennis van nemen via onze website en nieuwsbrieven.”ZuivelNL heeft geen openbare agenda, vergadert achter gesloten deuren en publiceert geen verslagen van vergaderingen.“Dat hoeven we ook niet. Wij zijn anders dan het Productschap Zuivel, maar wel transparant.”Is melkveehouders voldoende duidelijk wat ZuivelNL doet?“Ik verbaas me altijd hoeveel boeren, ook degenen die je nooit op een vergadering ziet en die misschien nooit vooraan ziet staan in de discussie, toch heel goed op de hoogte zijn van ons. Kennelijk via de moderne communicatiemiddelen. En, zoals gezegd, een deel van de communicatie over wat we doen verloopt via de leden. De informatievoorziening over de fosfaatreductieregeling verloopt bijvoorbeeld grotendeels via de zuivelindustrie.”Het takenpakket van ZuivelNL is in de loop der jaren nogal uitgebreid. Is dat gewenst, of kan dat variëren naar behoefte?“Wat we doen, past nog steeds binnen de oorspronkelijke doelstellingen. Wel is onze agenda breder geworden. Dat we ook uitvoerend werk voor het ministerie van Economische Zaken zouden gaan doen, zoals met de steunregeling voor de melkveehouderij en de fosfaatregeling, was niet ingecalculeerd.”
Jorrit Jorritsma (63) is sinds 2014 voorzitter van
ZuivelNL. Ook is hij voorzitter van de RvC’s van
Sportclub Heerenveen en van AB Vakwerk. Ook ongewenst?“Het was op verzoek van de leden en het zou zomaar weer kunnen gebeuren. Het gaat wel om niet-structurele projecten. We zijn niet van plan om, zoals bij het PZ, 30 jaar lang de superheffing te gaan uitvoeren.”Dat was ook niet zo gepland, toch?“Nee, maar het is goed dat we taken kunnen oppakken, als de sector dat wil. Ook op verzoek van de overheid. ZuivelNL kan wel nee zeggen. En we zullen zeker geen verlengstuk van de overheid worden.”Het kan zijn dat ZuivelNL alleen taken uitvoert waar de leden om vragen. Toch is er wel eens verbazing over de taken die ZuivelNL op zich neemt, zeker bij de boeren. Neem de fosfaatregeling.“Dat was ook wel een zeer wonderlijk model en hopelijk geen mal voor toekomstige taken. En wat taakafbakening betreft: dit jaar werken we mee aan het fosfaatreductieplan – als noodoplossing, gezien het grote belang van het behoud van de derogatie. Volgend jaar is de overheid weer aan zet.”Als de leden dat willen, heeft ZuivelNL toch maar te doen?“Dat is wel erg ongenuanceerd. Wat we doen, moeten we als bestuur van ZuivelNL kunnen verantwoorden binnen onze taakomschrijving en positie.”De bestuursleden brengen toch het belang van hun organisaties naar voren en kunnen flink, aandringen, lijkt me.“Ons bestuur is meer dan slechts de spreekbuis van de ledenorganisaties. Er worden zeer integere discussies gevoerd.”Is ZuivelNL tevreden over hoe de organisatie opereert en met het profiel dat de club heeft?Jorritsma, nadenkend: “Ja, maar naarmate er meer op je bordje komt te liggen, moet je daar samen wel over blijven discussiëren. Dat doen we ook. Elk jaar kijken we terug en steken we de thermometer erin; doen we de dingen nog zoals we denken dat we het moeten doen?Er bestaan meer branche-organisaties. Is er regelmatig onderling overleg?“Alleen op ad-hocbasis. Bijvoorbeeld over het Diergezondheidsfonds, of andere zaken die gemeenschappelijke elementen hebben.”ZuivelNL is een organisatie die wordt gedragen door de leden. Heeft ZuivelNL ook een bredere verantwoordelijkheid?“We hebben ook partners uit de keten, die bij ons vertegenwoordigd zijn. Bijvoorbeeld de veeverbetering en zuivelhandel. Zij hebben inbreng in themagroepen en de algemene vergadering. Ze geven soms ook adviezen waar goed naar wordt geluisterd.”Ik bedoel richting boeren, met name die niet bij de leden zijn vertegenwoordigd.“Die zijn via de NZO ook vertegenwoordigd, maar verder: ja dus. Wij zijn geen lineaire vertegenwoordiging van alleen onze leden.”Staat ZuivelNL open voor meer leden?“Ja.”Ook voor de Dutch Dairymen Board (DBB)?“Ja, als ze een lidmaatschapsverzoek zouden indienen. Maar ze hebben dat nooit gedaan.”Hoe bedoelt u? De DDB stelt steeds dat ze geen lid mochten worden.“Wij hebben geen formeel verzoek tot lidmaatschap ontvangen. Als dat zou komen, moeten de zittende leden er zich natuurlijk wel over uitspreken.”Ze zouden wel kunnen kwalificeren?“Ik denk het wel. Leden moeten algemeen belangenbehartigende organisaties zijn en voldoende representatief. Voor partners zijn de criteria veel ruimer.”