‘Zorglandbouw is een succesverhaal’

Zorgboerderijen hebben zich in korte tijd goed ontwikkeld, vindt onderzoeker Jan Hassink. Deze sector is een voorbeeld voor de rest van de multifunctionele landbouw.De zorglandbouwsector heeft zich vanaf de jaren negentig in de vorige eeuw succesvol ontwikkeld van een beperkt aantal pioniers tot een sector die ertoe doet. Ongeveer 1.000 zorgboerderijen met een jaarlijkse zorgomzet van € 100 miljoen bieden plek aan 15.000 tot 20.000 deelnemers. Het is een sector met een grote diversiteit aan zorgboerderijen en professionele organisaties op regionaal en landelijk niveau. Een sector die gewaardeerd wordt in de samenleving en geaccepteerd is in de landbouw en in de zorg. De zorgboerderij lijkt nu zo gewoon, maar het is verrassend dat de zorglandbouw zich zo snel kon ontwikkelen. Onderzoek binnen de multifunctionele landbouw laat namelijk zien dat het voor boeren en boerinnen vaak lastig is om een nieuwe bedrijfstak te starten, omdat veel van hen het lastig vinden om samenwerking met andere sectoren tot stand te brengen. Perfecte aansluitingDe zorglandbouw kon zich succesvol ontwikkelen doordat het perfect aansloot bij de gewenste veranderingen in de zorg – zoals de wens van vermaatschappelijking, marktwerking en keuzevrijheid – en de wens in de landbouw om alternatieven te ontwikkelen voor de schaalvergroting en intensivering. Het leidde tot veranderingen in de financiering van de zorg, zoals de introductie van het PGB en het toegankelijk maken voor nieuwe aanbieders en de groeiende aandacht voor multifunctionele landbouw.Foto: ANPTegelijk was het belangrijk dat er veel commitment en ondernemerschap was in de sector, om de kansen die zich aandienden op een slimme manier te benutten. Het leidde tot steun van de betrokken ministeries en de ontwikkeling van professionele organisaties van zorgboeren die contracten konden afsluiten met zorgverzekeraars en later met gemeenten. Steeds meer doelgroepen vonden een plek op de zorgboerderij. De kwaliteiten van zorgboerderijen zoals de persoonlijke en activerende benadering, het gebruik maken van de groene omgeving en zinvolle, diverse werkzaamheden worden nu overgenomen door andere zorgaanbieders. Niet meer weg te denkenDit alles heeft ertoe geleid dat de zorglandbouw niet meer is weg te denken en er goed voorstaat. Gemeenten die bij de transitie naar de WMO verantwoordelijk zijn geworden voor de ondersteuning van inwoners, zijn over het algemeen ook enthousiast over zorgboerderijen. Zorgboerderijen worden erkend als partners in het lokale beleid, waar inwoners op een laagdrempelige manier kunnen participeren in de samenleving en zich verder kunnen ontwikkelen. Zorgboerderijen staan open voor een diverse groep zorgvragers en kunnen vaak snel inspelen op nieuwe vragen. Mooie ontwikkelingen zijn zorgboeren die een passende plek bieden aan schooluitvallers, leerwerktrajecten creëren voor jongeren zonder startkwalificaties zodat zij zich kunnen blijven ontwikkelen, en kleinschalige woonvormen ontwikkelen voor mensen met dementie. ‘De zorglandbouw is een voorbeeld voor andere vormen van multifunctionele landbouw’Zonnige toekomstDe toekomst van de zorglandbouw ziet er zonnig uit. Zorgboeren kunnen een aanjager zijn bij het doorbreken van schotten tussen beleidsvelden, door een breed palet van diensten te bieden waarbij zorg, onderwijs, arbeid en welzijn worden gekoppeld. Op verschillende zorgboerderijen is onderwijskundige expertise en wordt uitval van leerlingen voorkomen, doordat ze les krijgen op de boerderij. Dit is een mooi voorbeeld van een verdere doorontwikkeling van de zorgboerderij. Het leidt wellicht tot een nieuwe tak van sport; de onderwijsboerderij. De zorglandbouw is hiermee ook een voorbeeld voor andere vormen van multifunctionele landbouw. RisicoHet grootste risico voor de sector is dat deze wordt ingehaald door nieuwe initiatieven en ontwikkelingen, en niet meer wordt gezien als een professioneel en innovatief. Door professionaliteit en innovatie te combineren, kan de (zorg)landbouw een spil zijn in lokale en regionale zorg-, onderwijs- en re-integratieketens. Het gaat om blijven inspelen op nieuwe vragen, kwaliteit, monitoren van de impact en optrekken met deelnemers en hun vertegenwoordigers, financiers en andere aanbieders. Om deze ambities waar te maken, is ondersteuning door beleid en onderzoek en blijvende aandacht voor de sociale betekenis van het boerenbedrijf een voorwaarde.