Zoektocht naar nieuwe bewaarstrategie

Bewaarseizoen 2020-2021 wordt het eerste seizoen zonder het vertrouwde chloorprofam. Telers zijn zoekende welke nieuwe kiemremmerstrategie hen het best past in de komende kiemlustige maanden.Ondanks dat niet in alle regio’s het rooien van een leien dakje ging, liggen over het algemeen de aardappelen in de bewaring er goed bij. Dat blijkt uit een ronde langs bewaarplaatsen door Boerderij, aangevuld door een belronde langs diverse bedrijven en adviseurs. Waar de aardappelen wel enigszins vochtig zijn binnengereden, is gedroogd met kachels en flink geventileerd, om het vocht van lekkende knollen kwijt te raken. Met goed resultaat. Op een enkele cel na zijn nog nagenoeg geen cellen vervroegd leeg gereden vanwege rot. Meestal was er een andere reden een cel al vervroegd leeg te halen. Bijvoorbeeld afkopen van een aardappelcontract vanwege corona, waarna de fritesaardappelen naar een alternatieve bestemming gaan, zoals voer, biogas of zetmeel. _{Lees verder onder de foto‘s. Lees onderaan dit artikel vier verhalen van akkerbouwers.} Marten Scheepsma, buitendienstmedewerker van Aviko Potato en akkerbouwer Mariëlle Keijzer controleren de fritesaardappelen op droogheid en kiem. - Foto: Ruud PloegKiemlustigWel blijken de aardappelen kiemlustiger dan normaal. Vooral de rassen die van nature wat kiemlustiger zijn, zoals Innovator, Markies en Challenger, vertonen nu al soms wat kiem. Ook die wel met MH zijn gespoten. Duidelijk is dat niet elke MH-bespuiting voldoende effectief is geweest. Het was in augustus warm en droog. Leek het loof in de ene week nog groen en vitaal en uitstel van de MH-bespuiting gerechtvaardigd, bleek het loof een week later ineens door alternaria flink af te takelen. Ook werd soms gespoten bij minder gunstige omstandigheden. MH moet gespoten bij een lagere temperatuur dan 25 graden. Overdag was het vaak erg heet, en ’s avonds koelde het maar weinig af. Niet elke MH-bespuiting is dus even goed geslaagd. Een minder geslaagde MH-bespuiting komt nu met de nieuwe kiemremmers eerder aan de oppervlakte. Chloorprofram kon in het verleden een slecht geslaagde MH-bespuiting goed camoufleren. Zoektocht naar nieuwe bewaarstrategieAardappeltelers zijn zoekende naar een nieuwe bestendige bewaarstrategie. Wordt het 1,4Sight (1,4-dimethylnaftaleen), Biox-M (groene muntolie), Argos (sinaasappelolie), of Restrain (ethyleen), met wel of niet een MH-bespuiting aan de basis? En wordt mechanische koeling wellicht noodzaak? Allemaal vragen waar bijna elke bewaarteler mee wordt geconfronteerd. Bewaarseizoen 2020-’21 wordt namelijk het eerste bewaarseizoen zonder de betrouwbare kiemremmer chloorprofam. Een klein aantal telers was afgelopen seizoenen al overgestapt op de nieuwe kiemremmers 1,4Sight of Biox-M, maar zo’n 90% van de telers gebruikte tot aan de einddatum het vertrouwde chloorprofam. Dat middel was goedkoop en bedrijfszeker, zeker in vergelijking met de nieuwe kiemremmers. Weinig ervaring met nieuwe middelen1,4Sight, Biox-M, Argos en ethyleen hebben elk hun eigen mitsen en maren, en zijn ook veel duurder dan chloorprofam. Ook is nog niet helemaal helder wat de beste strategie is. Omdat de meesten nog onbekend zijn met de nieuwe middelen en er weinig tot geen ervaring mee hebben, winnen telers massaal advies in bij hun middelenleveranciers. Agrifirm bijvoorbeeld biedt de service Aardappel Bewaar Coach aan. Regelmatig wordt dan door Agrifirm gemonitord hoe hoog de concentratie 1,4Sight in de schil nog is, en of en met welke concentratie 1,4Sight dan gegast moet worden. Tijdens de bewaring laten Piet en Nick Israël zich adviseren door Luc Remijn van Delphy. - Foto: Peter RoekKosten bewaring duurderNu al is wel duidelijk dat bewaring uitdagender en duurder wordt dan voorheen, zegt Delphy-adviseur Luc Remijn. 1,4Sight bijvoorbeeld is de laatste jaren flink in prijs gestegen. Het Delphy gewasbeschermingsboekje noteerde in 2019 een literprijs van € 144 per liter, nu is dat al € 180 per liter. 1.000 ton gassen kost dus per gasbeurt tussen de € 1.800 tot € 3.600, uitgaande van een dosering van 10 tot 20 milliliter per ton aardappelen. Per kilo aardappelen dus minimaal 0,18 cent. Een gasbeurt met Biox-M kost zo’n 0,22 cent per gasbeurt. “Ik ken al telers met kiemlustige aardappelen die al aan hun tweede gasbeurt toe zijn. Hun bewaarkosten liggen voor de kerst al op bijna een halve cent per kilo. Voor langbewaring kan dat uiteindelijk wel uitkomen op 1,6 cent. Een aanzienlijke kostenstijging ten opzichte van chloorprofam. Het zou me niet verwonderen dat een grote groep telers voor maart/april al afscheid gaat nemen van vrije aardappelen om de bewaarkosten niet al te veel te laten oplopen. Want het ziet er door corona niet naar uit dat de marktprijs de extra bewaarkosten gaat dekken.”Onderzoek DelphyAdviesorganisatie Delphy doet voor het tweede jaar op rij op proefboerderij Rusthoeve in Colijnsplaat (Zld.) in samenwerking met middelenleveranciers UPL, Certis en BASF onderzoek naar de verschillende mogelijkheden van aardappelbewaring. Er worden vier kleine proefcellen van 12 ton Fontane gevolgd. De aardappelen zijn in het veld behandeld met MH. Cel 1 heeft alleen een MH-bespuiting gehad, en wordt verder mechanisch gekoeld. Dit is overigens geen zogenoemde nulmeting ten opzichte van de drie andere cellen die met kiemremmers worden behandeld. Met mechanische koeling wordt de temperatuur van een partij constant op 6,5 graden gehouden, waardoor de knollen minder snel ontwaken, is de gedachte. Cel 2 wordt behandeld met Argos, cel 3 met Biox-M en cel 4 met 1,4Sight. Delphy had ook leverancier Restrain Company Limited benaderd voor de proef, voor behandeling van een cel Fontanes met ethyleen, maar leverancier Restrain wilde niet participeren in de proef, vertelt projectleider Dominique Cammaert. In samenspraak met de leveranciers van de middelen wordt een bewaarstrategie uitgevoerd. Elke maand worden de aardappelen beoordeeld op aantal en lengte van de kiemen, inwendige gebreken en bakkleur. Drie keer per seizoen wordt ook mate van indroging (gewichtsverlies) bepaald.Beginnende kiem, binnenkort tijd voor de eerste behandeling met kiemremmer 1,4Sight. - Foto: Peter RoekTotale bewaarstrategieWelke kiemremmer de beste keus is, kan Cammaert nog niet zeggen. Voor voorlopige conclusies is het nog te vroeg, omdat nog slechts een jaar onderzoek heeft plaats gevonden. Dat was overigens in Agria’s, die vorig jaar behoorlijk kiemlustig waren. Een jaar is geen jaar, is het motto bij gedegen onderzoek.Duidelijk is al wel dat het voor een goed bewaarresultaat niet puur om de kiemremmer gaat, maar om de totale bewaarstrategie, zegt Cammaert. Dus rassenkeuze, wel of geen MH, opname van MH, gesteldheid bewaarschuur et cetera. “Met dit onderzoek hopen we meer grip te krijgen wat met de nieuwe middelen nu de beste bewaarstrategie is. Dit ondersteunt ons bewaaradvies bij telers.” Naast kiemlustigheid blijken diverse rassen ook wat minder vast in de schil te zitten dan normaal. - Frank UijlenbroekOnbalans kiemremmeraanbod dreigtLos van de bewaarstrategie dreigt ook beperkter aanbod van Biox-M in Nederland door een acuut Duits verbod van 1,4Sight en Argos door het Duitse Bundesamt für Verbraucherschuts und Lebensmittelsicherheit (BVL). Beide kiemremmers zouden brandgevaarlijk zijn. Twee bewaarschuren brandden recent af, omdat de heetvernevelingsapparatuur vlam vatte. Waarschijnlijk zijn ze toegepast met swingfogs zonder terugslagklep, waarmee de telers voorheen chloorprofam gastten. 1,4Sight en Argos hadden geen expliciete waarschuwing op hun etiket staan dat bepaalde heetvernevelingsapparatuur minder geschikt is, Biox-M wel. Daarom blijft Biox-M in Duitsland wel toegestaan. Pas als de toelatingshouders van Argos en 1,4Sight hebben aangetoond dat bepaalde vernevelingsapparatuur wel veilig te gebruiken is in combinatie met hun product en het etiket hebben aangepast, wordt het verbod opgegeven. Gevolg daarvan is dus de komende tijd een enorme vraag naar Biox-M in Duitsland, omdat dit nu de enige kiemremmer is om alle Duitse fritesaardappelen kiemvrij te houden. Dat kan ook tot Biox-M-schaarste leiden in omringende landen waaronder Nederland.Veel blazen om laatste aardappelen droog te krijgenAkkerbouwbedrijf De Noordheen vof heeft de laatst gerooide Fontane-fritesaardappelen eind november nog niet helemaal droog.In de bovenlaag zijn nog knollen te vinden die nog vocht loslaten. Niels Otte schat in dat het nog wel een week duurt voordat deze cel droog is. Deze aardappelen zijn half oktober onder vrij natte omstandigheden gerooid. Om ze droog te krijgen heeft Otte veel moeten blazen. Aan een aardappel die hij tussen de keerwand uithaalt, laat hij zien wat het effect is van het vele ventileren. De aardappel wordt al wat zachter. De eerste percelen rooide Otte al eind september, voordat het ging regenen. Deze aardappelen zijn droog en al bijna op bewaartemperatuur.Niels Otte (33), heeft samen met broer en ouders een akkerbouwbedrijf van 200 hectare op kleigrond in De Heen (N.-Br.).Vrije aardappelenOtte teelt zo’n 85 hectare aardappelen. Zo’n 50 hectare Fontane voor frites en 35 hectare Solist, geschikt voor tafel en frites. De vroege Solist is na droogblazen direct afgeleverd, de Fontane is bestemd voor late levering. De ondernemer teelt de aardappelen vrij, de Fontanes moeten nog verkocht worden. De opbrengst schat Otte op zo’n 60 ton bruto per hectare waarvan bij afleveren 53 ton netto overblijft. Dat is ondanks de moeizame start in het voorjaar een gemiddelde opbrengst. De kwaliteit schat Otte als goed in, met meer dan 80% grof en een onderwatergewicht van rond de 400.Gro-stop-behandeling bij het inschurenEen nieuwe uitdaging dit jaar is de kiemremming. Tot dit jaar hield Otte de aardappelen kiemvrij met een MH-behandeling in het veld en een Gro-stop-behandeling bij het inschuren, eventueel aangevuld met een keer gassen met chloorprofam. Als alternatief voor het nu verboden chloorprofam koos de ondernemer voor het systeem van Restrain waarbij de aardappelen met ethyleen kiemvrij gehouden worden. Dit is volgens Otte het goedkoopste alternatief, vraagt geen aanpassing van de bewaarschuur en is relatief eenvoudig toe te passen. Een aandachtspunt is dat de CO2-concentratie in de bewaring niet te hoog mag oplopen om zo achteruitgang van bakkwaliteit te voorkomen.Vlokkenaardappelen koest houden tot mei met alleen MHHenk Schelhaas (57) heeft een akkerbouwbedrijf van 70 hectare in Geesbrug (Dr.), met 33 hectare aardappelen (inclusief TBM- en ATR-pootgoed), en verder zaaiuien, graszaad, suikerbieten en Japanse Haver-zaaizaad.Daarnaast houdt Schelhaas nog 125 biologische vleesvarkens en doet hij wat loonwerk voor derden. Zoon Gijs (23) zit op de has in Dronten (Fl.), en is verantwoordelijk voor het bewaarproces. Henk Schelhaas heeft twee jaar terug een bewaarplaats voor 1.100 ton aardappelen laten bouwen. Daarvoor bewaarde hij de zetmeel- en vlokkenaardappelen in een sleufsilo, maar hij wilde het bewaarproces beter kunnen sturen. “Met een sleufsilo is het bij afleveren altijd een verrassing hoe de aardappelen er onder tevoorschijn komen. En als het echt flink gaat vriezen, ben je het stuur over het bewaarproces kwijt.” De schuur heeft 10 centimeter isolatie in de wanden en 13 centimeter onder de dakplaten. Dat extra dikke isolatiepakket houdt de voorjaarswarmte goed buiten, waardoor de partij nagenoeg niet opwarmt in april. Ook voorkomt het grote temperatuurschommelingen, waardoor de aardappelen langer in rust blijven.Gijs Schelhaas (23) zit op de HAS in Dronten en is verantwoordelijk voor het bewaarproces op het ouderlijk akkerbouwbedrijf. - Frank UijlenbroekControle via appDe schuur is voorzien van een Tolsma Vision Control-bewaarcomputer, die met een app op afstand is aan te sturen. Wanneer Gijs op kamers is, controleert hij daags alle parameters op de app, en stelt dan de bewaarcomputer bij. Vader Henk is de zintuiglijke ogen en neus in de schuur, en waarschuwt Gijs als hij wat vreemds ruikt of ziet. De aardappelen kwamen met 12 graden binnen. Daarna warmde Gijs ze op tot 15 graden met buitenlucht, voor de wondheling. Kachels waren niet nodig. Vervolgens koelde hij ze met 0,3 graad per dag in tot zo’n 6 graden Celsius.Misschien behandeling met ethyleenSchelhaas heeft 400 ton Novano-vlokkenaardappelen op contract bij Aviko Potato. Deze liggen voorin de cel. Achterin liggen 700 ton Avarna’s voor Avebe. De Novano’s worden eind april, begin mei afgeleverd, direct daarna, in de laatste campagneweek van Avebe, de Avarna’s. Schelhaas houdt de aardappelen koest tot begin mei met uitsluitend een MH-bespuiting. Vorig jaar bleek dat mogelijk, omdat beide rassen als raseigenschap hebben dat ze niet kiemlustig zijn. Beide rassen hebben in het voorjaar een flinke warmtestoot nodig om te kiemen in de grond. Mochten de aardappelen toch voortijdig ontwaken, dan overweegt Schelhaas een behandeling met ethyleen.Schelhaas heeft de aardappelen beregend. Dat resulteerde in een goede opbrengst van circa 50 ton per hectare, het onderwatergewicht valt echter met zo’n 450 gram wat tegen. Schelhaas wijt dat aan vorstschade in mei. Dat zette de aardappelen op achterstand.‘Mechanische koeling is bij langbewaring gewoon een must geworden’Piet en Nick Israël uit Kortgene (Zld.) zitten midden in een verbouwing van de bewaarschuur.De aardappelen kunnen tijdelijk even niet worden geventileerd, omdat de ventilatoren worden vervangen. Dat is geen probleem, want beide partijen zijn mooi droog. Van de zomer is het dak van de bewaarloods helemaal vol gelegd met zonnepanelen met SDE-subsidie. Mechanische koeling is een mooie aanvulling daarop, omdat de koeling veel gebruikt zal worden tijdens de maanden dat er zelf veel stroom wordt opgewekt. Recent zijn de verdampers van de mechanische koeling opgehangen in de cellen. Deze worden nu door Tolsma aangesloten op de condensator-unit die buiten staat. Ook worden de oude ventilatoren vervangen door zuinige EC-ventilatoren. Piet (65), Clara (58) en Nick Israël (28) hebben een akkerbouwbedrijf in Kortgene. Neventakken zijn een kapsalon van Clara en een boerensuite. Nick werkt ook parttime als online-marketeer. - Foto: Peter Roek‘Mechanische koeling is gewoon een must’Vader en zoon Israël mikken op langbewaring tot juli/augustus met 1,4Sight en mechanische koeling. Dat is een goede combi. Met mechanische koeling is koelen met buitenlucht niet nodig, en is 1,4Sight meer effectief, omdat het gas dan minder snel vervliegt. “Mechanische koeling is gewoon een must geworden. Als je de producttemperatuur niet geheel constant kan houden, redden we het met de nieuwe generatie kiemremmers niet tot augustus”, zegt Israël stellig. “Langbewaring met bijpassende bewaarvergoeding past ons het best. Met af land kunnen we hier de concurrentie niet aan met het zand, voor bewaring tot april vinden we de contractprijs met bewaarvergoeding te laag in verhouding tot de kosten.” Chloorprofam was bedrijfszeker, met de nieuwe kiemremmers is dat nog maar afwachten. Om de aardappelen zo lang koest te kunnen houden, heeft de vof besloten te investeren in mechanische koeling. Een investering van globaal € 90.000. We denken hiermee onderscheidend te zijn, en interessanter voor afnemers om zaken mee te doen. Israël heeft Markies-aardappelen op meerjarig contract voor McCain en Agria’s voor Farm Frites. Brede weersverzekeringDe aardappelen ogen mooi, maar hoe anders leek dat in oktober. In september regende het in korte tijd 70 millimeter, gevolgd door nog eens 130 millimeter in de weken erna. De aardappelen verzopen deels. Gelukkig had hij de aardappelen wel verzekerd bij Vereinigte Hagel. Dat is correct afgehandeld. Israël sluit al 20 jaar een brede weersverzekering af, omdat hij op moeilijke grond boert. Eeuwen geleden was het een kreek, dat het eiland Noord-Beveland scheidde in een oostelijk en westelijk deel. Waar water stond in de spuitsporen onderzocht Piet of de aardappelen rot waren, en markeerde dat met vlaggetjes. Hij liet de aardappelen in het perceel eerst zo goed als mogelijk uitrotten, en rooide pas in november al stekend de nog goede aardappelen tot aan de piketpaaltjes. Uiteindelijk liet hij vier hectare zitten. “We hebben enkele jaren terug de percelen laten kilveren, maar toch zaten er nog enkele zonken. Het nog goede deel leverde een opbrengst van 71 ton per hectare. De aardappelen die Israël iets minder vertrouwt, heeft hij opgeslagen in een aparte kleinere cellen op een andere locatie en worden wellicht eerder afgeleverd.Exact naar behoefte 1,4Sight gassen met Agrifirm BewaarcoachMariëlle Keijzer (41) heeft een pachtbedrijf van 45 hectare in Lelystad met een 1 op 4-bouwplan met fritesaardappelen, suikerbieten, uien, tarwe en wat akkerranden. Keijzer teelt 11,2 hectare Agria voor de lange bewaring voor Aviko Potato. Ze heeft 40 ton per hectare vastgelegd met een vasteprijscontract, de overtonnen gaan in de pool. Lang bewaren op contract levert een mooi saldo op. Ze is in 2019 uit voorzorg al overgestapt van chloorprofam op 1,4-Sight. Bekend is dat 1,4-Sight vastgehechte chloorprofamkristallen kan oplossen. Keijzer heeft in de zomer van 2019 en 2020 de schuur, de kanalen grondig droog gereinigd en de ventilatoren gepoetst. Ook is er veel gelucht. Mariëlle Keijzer (41) heeft een akkerbouwbedrijf van 45 hectare in Lelystad. - Foto: Ruud PloegBewaarschuur met houten wanden en spantenAfgelopen seizoen heeft Keijzer de partij aardappelen driemaal op chloorprofam-residuen laten testen. De eerste maal werd niks gevonden, de tweede maal 0,024 ppm en de derde maal weer niks. De 0,024 ppm ligt ruim onder de nieuwe tijdelijke MRL van 0,4 ppm. De lage MRL-waarde stelt Keijzer gerust dat de schoonmaak grondig is geweest, maar het verbaast haar wel een beetje. De luchtgekoelde bewaarschuur is niet meer een van de nieuwste, de wanden en de spanten zijn van hout. Tot 2018 is er jaren met chloorprofam gegast. Dus als er een schuur is waar problemen met chloorprofamresiduen in hout was te verwachten, dan was het wel deze schuur.Keijzer heeft de aardappelen met MH gespoten. Na inschuren tijdens het droogproces houdt ze de temperatuur op 14,5 graden met gaskachels. Pas half december gaat ze inkoelen naar 7,5 graden. Keijzer maakt gebruik van de bewaarcoach van Agrifirm. Agrifirm meet het residu 1,4-Sight in de schil en geeft dan een doseringsadvies. Dat pakte vorig jaar goed uit. Ze hoefde slechts driemaal te gassen om ze kiemvrij te houden, lager dan de adviesdosering. Vorig jaar startte ze in december met 15 cc en heeft half februari en eind maart gegast met 7,5 cc. Ondanks de lage doseringen viel de kiemremming wel veel duurder uit dan met chlooprofam.Ze heeft plannen om na dit bewaarseizoen elektrische kachels boven elke ventilator te installeren ter vervanging van de gaskachel. “We hebben zonnepanelen op de bewaarschuur laten leggen. De gaskachel verbruikt jaarlijks 3.000 liter propaan, terwijl de elektriciteit nu wordt opgewekt door zonnepanelen.” Medeauteur: Luuk Meijering