Zo werkt een lader speciaal voor uien

Uien laden gebeurt vanouds meestal met een aangepaste aardappelrooier. De tijd stelt tegenwoordig andere eisen, waardoor fabrikanten inmiddels ook speciale uienladers bouwen. Lees hier hoe de uienladers werken.Een oude aardappelrooier voldoet met wat aanpassingen prima als uienlader. Maar de echte oudjes zijn, vooral door een te kleine elevator, niet meer op de grote kippers berekend. Ook is de techniek van de aardappelrooiers van de laatste 20 jaar zo specifiek voor aardappelen ontwikkeld, dat die machines niet meer zo geschikt zijn om uien te laden. Een steil oplopende graafmat om maximale zeefcapaciteit te halen is voor een uienlader minder geschikt. De ultieme uienlader heeft een opname die juist zo vlak mogelijk loopt. Bovendien is de zeefcapaciteit van een moderne aardappelrooier vaak ook uitgerust met axiaalrollen. Deze is voor een uienlader onnodig en zelfs ongewenst.Drie aanbieders van uienladersIn 2010 was VSS Amac de eerste die een specifiek als uienlader gebouwde machine op de markt bracht. Er bleek inderdaad vraag naar deze machines, met als gevolg dat de concurrentie daarop meteen insprong. In 2013 kwam Samon met een uienlader. Vorig jaar richtte Wouter Schoon Uiterkamp in Flevoland SU-Tech op, en draaide op verschillende percelen met het eerste exemplaar van een uienlader van eigen ontwerp. En met succes. Dit seizoen zijn de eerste exemplaren verkocht.VSS Amac, Samon en SU-Tech zijn op dit moment de drie aanbieders van uienladers. Op details verschillen ze van elkaar, maar in grote lijnen komt het concept van de machines overeen.De techniek van de aardappelrooiers van de laatste 20 jaar is zo specifiek voor aardappelen ontwikkeld, dat die machines niet meer zo geschikt zijn om ze om te bouwen voor het laden van uien. Daarom komen er gespecialiseerde uienladers op de markt. - Foto's: Martin SmitsGemeenschappelijk kenmerk is onder meer een vlak lopende opname, een elevator met grote capaciteit – tot ruim100 ton per uur – die ook op de grootste kippers goed kan lossen, en een egelband. Jaren geleden was de heersende opvatting dat een egelband minder geschikt zou zijn om uien te laden, maar dat inzicht is veranderd. Is de extra reiniging van de egelband niet nodig, dan reduceer je de werking flink; of je schakelt hem zelfs uit. Maar vooral als er onkruid in de zwad ligt, draait een egelband dat er heel mooi uit.VSS Amac-uienlader geënt op Amac-aardappelrooierVSS Amac is onderdeel van VSS Machinebouw in Oudelande, dat ook machines met de merknaam VSS Agro produceert. Het bedrijf is in 2005 als constructiebedrijf ontstaan. VSS staat voor de namen van de drie oprichters: Verpoorte, Van Sabben en Schouwenaar. In 2007 nam het de merknaam over van het toen failliet verklaarde Amac. Er kwam een vernieuwde versie van de uienrooiers in het programma. Vooral de Amac’s E2, F2 en G2 waren altijd populair als uienlader, stelt Pim van Eijzeren van VSS. “Omdat we de uientechniek van Amac oppakten, kwamen we ook in contact met telers die een andere uienlader zochten. Zo’n teler wil dan ook een stapje vooruit in zijn techniek. Toen bleek ons dat ombouwen van een bestaande aardappelrooier tot de ultieme uienlader een dure klus is. Dan komt nieuwbouw, waarbij je al je idealen kunt verwezenlijken, al gauw in zicht.”Standaard bij VSS Amac is een aftakas-aangedreven zeefmat en door trekkerhydrauliek aangedreven afvoer en egelband. De schuimrol is optie, een aangedreven flap of (wat vroeger standaard was) een hydraulisch bediende klep is ook mogelijk. - Foto: Peter RoekDe uienlader van VSS Amac heeft duidelijk zijn ‘roots’ in de vroegere eenvoudige Amac-aardappelrooiers. Het meest herkenbaar is de aandrijving van de zeefmat. Net als bij de aardappelrooiers van toen is die aftakas-aangedreven. V-snaren brengen de aandrijving vanuit het midden naar opzij, en dan gaat een as langs de zijkant van de machine naar achteren. De mat begint voorin zo vlak mogelijk, en loopt dan geleidelijk op. Voorin is de diameter van de keerrol 65 millimeter om de uien zo geleidelijk mogelijk op te rapen. Naar keuze is een schuimrol gemonteerd, een aangedreven flap of (net zoals dat jarenlang bij de Amac-uienladers standaard was) een klep die hydraulisch wordt dicht getrokken om op het eind van het zwad de laatste uien goed naar binnen te werken.Basis VSS Amac: trekkerhydrauliekDe elevator en de egelband zijn hydraulisch aangedreven. VSS Amac maakt bij de standaard machine geen gebruik van een eigen hydraulisch systeem op de lader, maar gebruikt de hydrauliek van de trekker. Wel is aftakas-aangedreven hydrauliek op de lader als optie leverbaar. Het toerental van de zeefmat regel je dus met het toerental van de aftakas. Ook het toerental van egelband en elevator en de stand van de egelband zijn vanuit de trekker regelbaar. Hoewel het niet per se noodzakelijk is, werkt dat het mooiste met een loadsensingsysteem op de trekker. Dan is het energieverlies het kleinst en kun je de snelheden mooi traploos regelen, onafhankelijk van het motortoeren van de trekker.Kies je bij VSS Amac voor de 125 centimeter brede elevator, dan komt er een schuin geplaatste aangedreven mat boven de afvoer om hem goed in de breedte te vullen. - Foto: VSS AmacUien laden vraagt geen trekker met veel pk’s. Maar wie de hectares heeft om een nieuwe lader aan te schaffen, zet er doorgaans een trekker voor die meer dan genoeg hydraulische capaciteit heeft. Die is dan mans genoeg om met gereduceerd toerental (en wat variatie daarin) de lader aan te kunnen.Standaard is een mat uit één stuk, 148 cm breed. Optie is een 110 centimeter brede opname gevolgd door een 148 centimeter brede zeefmat, hoewel ook één mat van 110 centimeter breed mogelijk is. In 2015 wijzigde de fabrikant de constructie. Deels om het uiterlijk te verfraaien, maar ook om in de productie makkelijker met standaard componenten de verschillende uitvoeringen te produceren. De elevator heeft effectief een breedte van 95 centimeter. Effectief 125 centimeter breed is ook leverbaar; om de elevator goed in de breedte te vullen monteert VSS Amac dan een schuin geplaatste, aangedreven mat.Afwijkend van het gangbare concept, bouwde Holaras in 2012 een uienlader met opvallend vlakke opname en steile opvoer. Mede door de prijs belandde het concept in de ijskast. - Foto: Peter RoekSamon levert 3 typen uienladersSamon heeft drie typen uienladers in zijn programma. Het verschil zit onder andere in 1 of 2 zeefmatten, en in de breedte en maximale hoogte van de elevator. De grootste van de 3, de SU2LS, is het meest op de actuele Nederlandse wensen gericht. Hij is sinds 2013 op de markt en werkt met een aparte mat voor de opname, gevolgd door een zeefmat. Aan de opname herken je dat constructeurs van uienrooiers aan het werk waren. De uienlader heeft wel wat van een versmalde uienrooier die wordt gevolgd door een bredere zeefmat met egelband en brede elevator.Samon hangt de dissel in de ondertrekhaak. Met een dik draadeind kun je hem in hoogte aanpassen. - Foto's: Martin SmitsDe aandrijving gaat volledig hydraulisch met 2 aftakas-aangedreven pompen. Op de machine staan twee hydrauliektanks, wat suggereert dat elke pomp zijn eigen circuit heeft. Maar voor de tweedeling is gekozen om de chauffeur beter zicht te geven op de machine. Eén pomp voedt de motoren van de zeefmatten en de egelband, de andere pomp drijft de elevator aan. Het toerental van de zeefmatten is evenredig met het aftakastoerental. Op de machine kun je apart het toerental van de egelband instellen. Daarvoor tak je dan een deel van de opbrengst van de pomp af naar de retour. Dankzij een stroomregelklep blijft de egelband ook constant lopen als de opbrengst van de pomp varieert door het wisselen van toeren van de trekker (tenzij dat toerental zover zakt dat de pomp de daarvoor benodigde liters niet meer kan leveren).Zowel Samon als VSS Amac monteren een in breedte verstelbare, gestuurde achteras. Beide hebben hydraulische vlakstelling van de rooier.De elevator heeft zoals gezegd een eigen hydraulische pomp. Ook die snelheid is te regelen door een deel van de pompopbrengst via een stroomregelklep retour te voeren. Disselbesturing is standaard. Samon monteert een in hoogte te verstellen dissel die in de ondertrekhaak van de trekker hangt.Opvallend zijn de gedeelde hydrauliektank waar je vanaf de trekker tussendoor kunt kijken en de hydraulische steunpoot.Nieuw ontworpen, zelfgebouwde SU-Tech-uienladerSU-Tech is een kersvers opgericht bedrijf. Met een volledig nieuw ontworpen, zelfgebouwde machine laadde het vorig jaar voor het eerst uien op meerdere percelen in Flevoland. Het concept van de lader heeft veel overeenkomst met de lader van Samon. Opvallende verschillen zijn er eveneens: het frame loopt rechtdoor. Dat wil zeggen dat ook de dissel vlak loopt, en dus in de boventrekhaak van de trekker aankoppelt. Een ander opvallend iets is de vaste spoorbreedte en twee gelijke achterbanden. Bij de concurrenten is de spoorbreedte verstelbaar, en is het wiel aan de kant van de elevator groter dan het wiel aan de andere kant. SU-Tech koos de spoorbreedte zó dat het wiel aan de elevatorkant altijd op het bed loopt, en nooit in een spoor.De egelband is bij SU-Tech standaard vanuit de trekker regelbaar. Om de uien in de breedte op de elevator te verdelen is een berubberde plaat gemonteerd (links onderin).Anders dan de concurrenten heeft de lader van SU-Tech geen hydraulische vlakstelling. Door de twee gelijke wielen zou dat niet nodig zijn. Dankzij de combinatie van gestuurde wielen en een gestuurde dissel kan de lader, zowel op bedden van 1,50 als op 2,25 meter, in hondengang een doorsteek maken zónder dat een wiel door een nog te rapen uienzwad loopt. De aandrijving is volledig hydraulisch. De mat is in 2 delen; dat wil zeggen, een vlak lopende mat voor de opname, gevolgd door een zeefmat. Eén aftakas-aangedreven pomp voedt de aandrijving van de matten én de egelband. Feitelijk regelt het toerental van de aftakas dan het toerental van de matten. De aandrijving van de egelband is traploos vanuit de trekkercabine verstelbaar. Ook hier maakt een stroomregelkep het toerental van de egelband onafhankelijk van de aftakas.Een aparte mat voor de opname is standaard bij SU-Tech, gevolgd door een zeefmat met daarin verzette spijlen. Die voorkomen terugrollen van uien (wanneer de mat niet al te vol ligt).De tweede aftakas-aangedreven pomp drijft de elevator aan, traploos vanuit de cabine instelbaar via een stroomregelklep. Net als bij de concurrenten verzorgt de trekkerhydrauliek de cilinders op de machine. Denk aan heffen en zakken en bedienen van de elevator, maar ook de stand van de egelband.Soepele knik in transportbandBij de elevator besteedde de fabrikant, behalve aan capaciteit, extra aandacht aan het zo rond en egaal mogelijk laten verlopen van de knik. Een punt waarop de elevators van moderne uienladers zich onderscheiden van die op de oudere aardappelrooiers. Die hadden, vooral bij een steile stand van de elevator, vaak een vrij scherpe knik in de transportband. Dat beperkte door het opwippen van het product op de knik nog wel eens de toelaatbare snelheid.