Zo voorkom je bodemstructuurschade

Je perceel oogsten onder slechte omstandigheden is moeilijk. Boerderij geeft tips over hoe om te gaan met beschadigde percelen.

➤  Tijdens de oogst, om structuurschade te voorkomen  
➤  Direct na de oogst, voordat er regen valt
➤  Dit kun je leren van een natte oogst
➤  Na de oogsttijd
➤  Zo pak je het aan op zandgrond
De oogst van 2017 verliep onder moeilijke, natte omstandigheden. Met name de aardappel-, bieten- en maisoogst liet letterlijk en figuurlijk z’n sporen na. Hoe later in het seizoen, hoe verder de grens tussen wel of niet acceptabel opgerekt wordt. Structuurschade doet even minder ter zake, de focus is op het binnenkrijgen van de oogst. Maar met de juiste behandeling van de beschadigde grond is de structuurschade te beperken.Aardappeloogst onder slechte omstandigheden. - Foto: Mark Pasveer➤ Tijdens de oogst, om structuurschade te voorkomenVoorkom diepe spoorvorming door niet steeds door hetzelfde spoor te rijden. Eén diep spoor geeft meer schade dan meerdere ondiepe sporen. Ondiepe sporen zijn mechanisch nog redelijk weg te werken. Rijd niet onnodig over het perceel en laad de kippers niet te vol. Verlaag de bandenspanning zo ver mogelijk, beperk desnoods de snelheid op de weg.Lees ook: Zo spaar je de ondergrond➤ Direct na de oogst, voordat er regen valtTrek zo snel mogelijk na de oogst spuitsporen en diepere sporen los, werk zo ondiep mogelijk. Dat voorkomt dat er water in deze sporen blijft staan of via de sporen naar een ander laag deel in het perceel loopt. Gebruik hiervoor een woeler en geen cultivator. Een woelpoot maakt in tegenstelling tot een cultivator een smalle strook los, zodat de grond zijn stevigheid behoudt. Een cultivator maakt de hele grond los. Deze losse grond werkt bij regen als een spons, het neemt water op en droogt in de herfst niet meer op, zodat het perceel dan niet meer te ploegen is.Maak de sporen op lichtere zavel en kleigronden, maximaal tot op bouwvoordiepte los. Dieper losmaken heeft het nadeel dat er – zeker onder nattere omstandigheden – schade ontstaat aan de ondergrond. Werk op zwaardere grond minder diep om versmering zo veel mogelijk te beperken. Bovendien kost iets dieper werken veel meer trekkracht zodat de trekker eerder slipt, waardoor dan weer extra versmering en verdichting optreedt.  Oogst van suikerbieten in Friesland. Alleen een rooier op rups, geholpen door een trekker op rups, krijgt de bieten er nog uit. Door de lage bodemdruk kan de structuur zich snel herstellen. - Foto: Mark Pasveer➤ Dit kun je leren van een natte oogstDe natte oogstperiode laat ook zien waar en op welke percelen de zwakke plekken zitten.Slechte plekken in een perceel komen in een nat jaar weer duidelijk naar voren.Noteer deze plekken en maak een plan.Schakel een adviseur in om in volgende seizoenen problemen te voorkomen of in ieder geval te verminderen. Ga de oorzaak na. Functioneert de drainage nog wel voldoende? Is het een storende laag in de ondergrond, of is het een ingesloten laagte waar al het water van het perceel naar toe loopt?Pak het perceel in een droog jaar aan. ➤ Terug naar het beginSpeciale ploegbanden met hoge en smalle nok zorgen onder moeilijke omstandigheden voor meer grip en minder slib. - Foto: Peter Roek➤ Na de oogsttijdZorg in ieder geval dat er geen water op het land blijft staan. Als dit niet snel genoeg wegzakt, zorg dan dat het bovengronds afloopt. Een geul naar de sloot graven voorkomt veel extra structuurbederf. Is de afstand te veel voor de schop, huur dan een sleuvenfrees of minikraan om het water af te laten. Is de laagte te diep of de afstand naar de sloot te groot, dan is een put graven boven de drainagebuis een goed alternatief. Zoek eerst de ligging van een drainbuis in de buurt van de laagte op. Dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Er zijn mensen die met een soort wichelroede van twee omgebogen laselektroden een drainbuis op kunnen sporen. Het magnetische veld rondom de drainbuis is anders dan die in de rest van het perceel. De ijzeren laselektroden reageren hierop. Een andere manier is het uitlijnen van de drain. Zoek daartoe het uiteinde van de drain in de sloot op en graaf 5 tot 10 meter van de kant de drain op. Met deze twee punten is vrij precies de loop van de drain te bepalen. Graaf vervolgens op enkele meters van de plas water van de drain op. Graaf vervolgens een geul naar de put om het water direct via de drain af te voeren. Voorkom dat de drainbuis dichtspoelt met meekomende grond door deze te beschermen met bijvoorbeeld jutezakken.Wacht met de hoofdgrondbewerking tot al het water weg is. Onderploegen of spitten van water verergert het probleem alleen maar. Na het aflaten van het water blijkt de ondergrond vrijwel altijd droog genoeg te zijn om zonder verdere schade te kunnen bewerken. Ploeg zwaardere gronden, boven de 20% afslibbaar, zo snel mogelijk. De natuur heeft dan de tijd om de bij de oogst opgelopen schade te herstellen.Delphy adviseert om voor het ploegen, zeker onder moeilijke omstandigheden, speciale ploegbanden met een hoge nok te gebruiken. Universele banden geven duidelijk meer slip dan speciale hogenokbanden. Met nieuwe banden is het verschil niet zo groot, maar wanneer ze slijten verliezen ze snel aan trekkracht. Een slippende band onderin de bouwvoor slipt wortel en wormengangen daaronder dicht, waardoor een verdichte laag ontstaat waar geen water of wortel meer doorheen wil. De hogere bodemdruk op een vrij stevige ondergrond is volgens Delphy minder schadelijk dan slip.Ploeg zo vlak mogelijk. Lukt dat vanwege de sporen niet in de lengterichting van het perceel, ploeg het perceel dan schuin of in dwarsrichting. Op smalle percelen is dat uiteraard niet altijd even praktisch. Haal onder natte omstandigheden de ondergronders van de ploeg. Gebruik deze alleen als de ondergrond droog genoeg is. Onder natte omstandigheden versmeert de sleuf waar de woeler doorheenloopt juist en doet de bewerking meer kwaad dan goed. Bovendien vraagt een ondergronder extra trekkracht waardoor slip toeneemt.Overweeg als een perceel te nat blijft om te kunnen ploegen, dit te (laten) spitten. Onder normale omstandigheden doet voor een hoofdgrondbewerking spitten niet onder voor ploegen. Houd er wel rekening mee dat een perceel dat in de herfst te nat is om te ploegen en daarom maar gespit wordt in het voorjaar, extra tijd nodig heeft om op te drogen. ➤ Terug naar het beginZetmeelaardappeloogst op een nat perceel. Voordat deze grond bewerkt kan worden moet het water er eerst af. - Foto: Koos van der Spek➤ Zo pak je het aan op zandgrondLaat lichte grond, waar aardappelen gestaan hebben, bij voorkeur liggen. De achtergebleven aardappelen krijgen dan de meeste kans te bevriezen. Bietenpercelen zijn altijd dankbaar voor een bewerking in de herfst. De zeefgrond uit de rooier in combinatie met een vastgereden ondergrond vormt anders snel een verslempte laag, waar water moeilijk doorheen kan. Daardoor droogt het perceel slecht. Een oppervlakkige bewerking met een cultivator voorkomt dichtslaan. Bijkomend voordeel is dat het bietenblad door de grond gemengd wordt, zodat dit alvast kan verteren.Het advies is om bij een najaarsbewerking met cultivator op lichte grond altijd de rol te gebruiken. Dat zorgt voor een steviger bodem die in het voorjaar beter begaanbaar is voor de hoofdgrondbewerking. Bijkomend voordeel is dat de grond tijdens vorst dan verder invriest. Een diepterol voorkomt ook dat onnodig diep gewerkt wordt. Afhankelijk van de diepte van de sporen: niet dieper dan driekwart tot maximaal bouwvoordiepte werken.Gebruik een herstelbewerking van een kapotgereden perceel niet om structurele problemen zoals een verdichte ondergrond op te lossen. Zorg dat eerst de bouwvoor op orde is en voer diepere grondbewerkingen pas uit wanneer de grond echt droog is. Een woelpoot met smalle beitel maakt wel het spoor los, maar houdt de stevigheid van de bodem intact. - Fotostudio Wick Natzijl