Zo verklein je de kans op besmettingen met wormen

De schade van wormbesmettingen bij melkvee is veel kleiner als het al eens een lichte infectie heeft doorgemaakt. Beweiden speelt daarbij een belangrijke rol.Nog een paar maanden en dan loopt het weideseizoen ten einde. Door nu een goede inschatting te maken van het aantal wormen en leverbot op het land, kun je voor volgend seizoen ellende besparen.Als het jongvee een lichte besmetting meemaakt, zijn zij daarna beter beschermd tegen wormeninfecties. “Een weideplan kan daarbij goede ondersteuning bieden”, zegt Jeroen Jacobi van Agrifirm. Dat is maatwerk, omdat niet elk bedrijf te maken heeft met dezelfde infectiedruk._{Lees verder onder de foto’s en kaders}
Als het jongvee een lichte wormenbesmetting meemaakt in de weide, zijn zij in het vervolg beter beschermt tegen wormeninfecties. - Foto's: Roel Dijkstra Fotografie/Fred LibochantWat zijn de symptomen van leverbot en wormen?De symptomen van leverbot en wormen bij koeien zijn chronische aandoeningen zoals verminderde melkproductie, slechte groei, gewichtsverlies, bloedarmoede en een dorre vacht. De meest voorkomende parasieten zijn de maagdarm- en longworm en de leverbot. Deze laatste heeft een slak nodig om te leven (zie verderop in dit artikel het kader Cyclus wormen en leverbot).Meer wormen na droogteWormen en leverbot staan er om bekend vooral voor te komen in natte gebieden. Door een goede afwatering te realiseren op de percelen, kun je de infectiedruk op de weide verminderen.Farmaceutisch bedrijf Boehringer Ingelheim liet eerder dit jaar weten dat de verschillen in besmettingsgraden in postcodegebieden nogal uiteen kunnen lopen. De ene veehouder kan veel last hebben van wormen bij het vee, terwijl zijn buurman amper last heeft. Alle bedrijven over één kam scheren heeft daarom geen zin.5 adviezen voor de aanpak van wormenAlleen longwormbesmetting geeft een goede immuniteit, blijf dus altijd alert.Weid het vee om de drie weken om en gebruik de weide dan zes weken niet. Tussendoor maaien kan helpen om de besmettingsdruk op de weide te verminderen.Jongvee kan het beste een eigen weide hebben.Beweid jongvee niet te vroeg in het seizoen, zo ontloop je de besmetting van vorig jaar.Vul op de site van GD de wormsleutel in als hulpmiddel bij de bestrijding van wormen.De eitjes drogen bij droogte op en in. Ook kunnen de wormenlarven zich dan minder goed verspreiden over het land. Daarom zijn wormbesmettingen vaak groter tijdens of na natte perioden. Toch zijn tijdens de afgelopen droge jaren in de tankmelk ook longwormbesmettingen aangetoond.Monique Driesse, rundveedierenarts bij Boehringer Ingelheim vult aan: “Na een droge zomer kan de weidebesmetting in de herfst hoger zijn. Dit komt omdat de ontwikkeling van ei tot infectieuze larve bij droogte langer duurt. Meer larven in de herfst betekent dat ook meer maagdarmwormen de winter zullen overleven. In dat geval heb je het voorjaar erop een hogere besmetting.”Roep de hulp in van een dierenarts als je wilt weten wanneer je moet ingrijpen. Ook kun je op de site van de GD de wormensleutel invullen als hulpmiddel bij de bestrijding van wormen. - Foto: Bert JansenWeerstand en infectiedrukOf een dier ziek wordt van een wormeninfectie heeft alles te maken met de weerstand en de infectiedruk. Het dier bouwt zelf een gedeeltelijke weerstand op tegen worminfecties. “Daarom wil je een ‘lichte infectie’, zodat het dier het aankan en er niet heel ziek van wordt”, zegt Driesse.Dit geldt voornamelijk voor longworm en in beperkte mate voor maagdarmwormen. Voor leverbot geldt dit niet, want die maakt veel schade. Een zware infectie uit zich in klinische symptomen. Dan is het nodig om een dier te behandelen en de koppelgenoten te onderzoeken.Beweiden is maatwerkOm het weiden- en het managen van worminfecties- te sturen, is maatwerk cruciaal. Een optie is om het vee om de drie weken om te weiden. Dit advies geldt voor maagdarmwormen. Het is het beste om een perceel zes weken niet te gebruiken. Tussendoor maaien kan ook. Voordat een koe een larve kan opnemen, moet deze op het gras zitten. Grasmaaien verlaagt de infectiedruk op het land.“Kalveren kunnen het beste wat later in het seizoen naar buiten op een schone weide. Of een stuk grasland waar dit seizoen nog geen jongvee of koeien hebben gelopen of al is gemaaid”, adviseert Driesse.Wormbesmettingen zijn vaak groter tijdens natte perioden. Toch zijn in de tankmelk ook longwormbesmettingen aangetoond tijdens de droogte van vorig jaar.Gericht behandelen om resistentie te voorkomenNiet elke veehouder heeft hiervoor de benodigde hoeveelheid land. In dat geval kiezen veehouders vaak voor standweiden. “Waarschijnlijk ontworm je de dieren een tot twee keer per seizoen”, zegt Jacobi. “Het zou het beste zijn om dit te doen op basis van diagnostiek; tankmelkonderzoek, mestonderzoek of bloedonderzoek. Zo behandel je gericht en voorkom je dat wormen resistent worden voor ontwormingsmiddelen.”Hij adviseert ook om niet te vroeg in het seizoen al te weiden. “Dan kom je de besmettingen van vorig jaar nog tegen.” Monitoring en een weideplan zijn noodzakelijk. Het jongvee kun je achter de melkkoeien aan weiden, als de tussenpoos minimaal drie weken is.Deze boer behandelt standaard tegen leverbot in droogstandGerrit van Wijngaarden melkt 95 koeien in Bergambacht (Zuid-Holland). Het bedrijf ligt in het veenweidegebied. Sommige percelen liggen niet hoger dan 30 centimeter boven het oppervlaktewater “Daarom blijven de greppels nat. Leverbot is hier een terugkomend fenomeen”, vertelt Van Wijngaarden.Twee keer per jaar laat hij de tankmelk onderzoeken op worminfecties en leverbot. “Een daling van het lactosegehalte is een waarschuwingssignaal dat er maagdarmwormen of leverbot aanwezig is.”Gerrit van Wijngaarden melkt 95 koeien in het Zuid-HollandseBergambacht. - Foto: Roel Dijkstra Fotografie/Fred LibochantVan Wijngaarden behandelt alle koeien tegen leverbot. Dit doet hij in de droogstand. “Op het medicijn zit wachttijd voor de melk. We hebben het wel eens geprobeerd om leverbot tijdens de lactatie te bestrijden, maar dat hielp minder goed. Dat is niet handig, want zonder behandeling sterven de koeien. Dat is wel eens gebeurd.”De veehouder heeft wel eens geprobeerd om percelen te maaien voor het weiden. “Het hielp niet. Het enige wat zou helpen is het opstallen van de koeien. Maar dat willen we niet.”Tankmelk en mest onderzoekenOnderzoek melkvee op wormen met een tankmelkonderzoek. Als er antistoffen zijn, kijk dan welke dieren niet voldoen aan de verwachting. Op basis van MPR (melkproductieregistratie) kun je zien of de vaarzen of verse koeien de specifieke groep zijn die tegenvallen of niet. Dat helpt in de beslissing of behandeling mogelijk zinvol zou zijn. Onderzoek het jongvee meerdere keren per seizoen op maagdarmwormen in de mest.In het hele seizoen kun je de tankmelk op longworm onderzoeken. Onderzoek de mest tijdens de eerste tien weken van de weidegang op maagdarmwormen. Dit geldt voor dieren die voor het eerst de wei in gaan. Bij een lage besmetting van maagdarm- en longworm hoef je niets te doen.Weerstand opbouwen“Dit is wat je wilt om weerstand op te bouwen. Bij een lage besmetting lopen de dieren geen fysieke schade op. Alleen na de weerstandsopbouw kunnen dieren een grote infectiedruk aan”, zegt Debora Smits, rundveedierenarts bij GD.Voor leverbot ontstaat geen beschermde immuniteit. Blijf daar dus altijd alert op. In augustus voert GD tankmelkonderzoek op longworm uit. In oktober is tankmelkonderzoeken op alle drie de parasieten aan de beurt.Roep hulp dierenarts inDoor te evalueren wat er bij de koeien gebeurt, heb je een indicatie van wat de weerstand zal zijn bij het jongvee. “Roep de hulp van een dierenarts in als je wilt weten wanneer je in moet grijpen.” Dit geldt ook voor bedrijven die net begonnen zijn met het weiden van koeien. “Die koeien hebben ongeveer dezelfde weerstand als kalveren.”Cyclus leverbot en wormenDe cyclus van de leverbot start in leverbotslakken. Daarin vermeerderen trilhaarlarven zich en er ontstaan staartlarven die de slak uitscheidt. Bij vochtig weer gaan de staartlarven op zoek naar grassprieten waaraan zij zich ontplooien tot cysten. De koeien vreten dat besmette gras op. De cysten komen uit in de koe, de leverbotjes komen in een dag of zes via de bloedbaan in de lever. Dan vreten ze zich in ongeveer acht weken door de lever naar de galgangen.Daar legt de leverbot eieren, die via de mest op het land komen en uitgroeien tot trilhaarlarven. Die moet binnen 24 uur een leverbotslak vinden om te overleven. In de geïnfecteerde slak begint de cyclus opnieuw.Leverboteieren die voor mei op het weiland terechtkomen, zijn vanaf augustus ontwikkeld tot besmettelijke cysten. Hiervoor hebben zij dus wel de leverbotslak nodig.Drie weken tussen opname en uitscheidingDe cyclus van zowel de long- en maagdarmworm is ongeveer gelijk. Wel komt de larve van de longworm uit in het dier en gaat de ontwikkeling sneller ten opzichte van de maagdarmworm. Deze begint nadat de worm uit het ei is gekomen.De laatste fase is het eieren leggen. De maagdarmworm doet dit in de lebmaag. De longworm leeft in de longen, waar de eitjes doorgeslikt worden en zich via de mest verspreiden.Tussen opname en uitscheiding zit ongeveer drie weken. De worm leeft tijdens deze fases in zijn gastheer of op het land. Op het land hechten de larven zich aan de grasbladeren.Maagdarmworm kan beter overwinteren op landDe maagdarmworm kan beter overwinteren op het land. Dus die worm zal je waarschijnlijk als eerste tegenkomen tijdens het weideseizoen. De longworm overwintert niet, dus die is pas in juni/juli aanwezig.