Zo gaat Duitse overheid varkenspest te lijf

De bestrijding van Afrikaanse varkenspest (AVP) in Duitsland is vooral een lokale aangelegenheid. Het deelstaatsbestuur kijkt mee en adviseert. Boeren en jagers zijn echter niet overtuigd van de aanpak.Volgens het verantwoordelijk ministerie van de Duitse deelstaat Brandenburg draait het overuren om het Afrikaanse-varkenspestvirus te bestrijden. Dat betekent in eerste instantie zorgen dat het virus zo weinig mogelijk terrein wint en in ieder geval binnen het bestaande restrictiegebied blijft. Dat bestaat uit een bufferzone van 2.300 vierkante kilometer rond twee kerngebieden aan de Poolse grens. Controle dus. Daarna is de uitroeiing van het virus aan de orde. Deelstaten verantwoordelijkBestuurlijk is het in Duitsland zo geregeld dat de deelstaten verantwoordelijk zijn voor de coördinatie van de bestrijding van dierziekten. De uitvoering van de plannen ligt bij de districten, Landkreise genaamd, de bestuurslaag onder de deelstaten. Deze aanpak is logisch, laat het betreffende ministerie van Sociale zaken, Volksgezondheid, Integratie en Consumentenbescherming (MSGIV) van Brandenburg weten. De districten zijn immers bekend met de omstandigheden ter plaatse. Zij voeren daarom het dierziektealarmerings- en bestrijdingsplan van de deelstaat Brandenburg uit. Bij de bestrijding van vogelgriep werkte dat goed, is het commentaar. De dierziektebestrijdingsdienst van de deelstaat ondersteunt tevens de districten bij hun uitvoering.Bestrijdingsplan varkenspestHet bestrijdingsplan is vooral een opsomming van voorschriften. Een duidelijk, stapsgewijs strijdplan om met AVP af te rekenen is daar in ieder geval niet expliciet uit af te leiden. Het verantwoordelijk ministerie in Brandenburg, het MSGIV, laat desgevraagd weten hoe het AVP gaat bestrijden. Dat begint met zonering, met voor elke gebied specifieke maatregelen. Een overzicht van de belangrijkste voorschriften per zone:Kernzone (circa 150 vierkante kilometer)Een toegangsverbod, uitgezonderd bevoegde personen en jagersAfrasteringen om te voorkomen dat wilde zwijnen het kerngebied verlatenSystematisch zoeken naar kadavers van wilde zwijnen en deze veilig afvoerenHet risicogebied (circa 25 kilometer rondom de twee kernzones)Ophokplicht voor varkensOogstverbod om wilde zwijnen niet te verjagenTijdelijk jachtverbodMeldsysteem voor vinden van dode zwijnenKadavers van zwijnen veilig afvoeren en onderzoeken op AVPMaatregelen in de bufferzone, 2.300 vierkante kilometer, buitenste schilIntensivering van jacht op wilde zwijnenOnderzoeken van alle geschoten en dood gevonden wilde zwijnenIntensivering wildmonitoring _{Lees verder onder de foto‘s.} Het zoeken naar kadavers van wilde zwijnen heeft prioriteit in strijd tegen het virus Afrikaanse varkenspest in de deelstaat Brandenburg, Duitsland. - Foto: ANP/Fabian SommerJacht verbodenAlle jacht in het risico- en kerngebied is voorlopig verboden, laat het MSGIV weten. Daarmee wil men voorkomen dat wilde zwijnen zich verspreiden buiten het beperkingsgebied. Jagen in het risicogebied is pas toegestaan zodra er een afrastering omheen staat en experts ter plekke een beeld hebben van de ontwikkeling van het virus.Buiten het beperkingsgebied voert het MSGIV in Brandenburg sinds 5 oktober de strijd tegen het AVP-virus op. Er wordt intensiever gejaagd op wilde zwijnen en nadrukkelijker gezocht naar kadavers van wilde zwijnen, luidt de boodschap. De kadavers van de zwijnen worden onderzocht op AVP. Het ministerie wil zo het verspreidingsrisico van AVP verkleinen en er snel bij zijn, mocht het virus buiten de bestaande beperkingsgebieden opduiken. Twijfel bij varkenshoudersOndanks alle voorschriften zijn Duitse varkenshouders er niet van overtuigd dat het virus adequaat wordt aangepakt. De Duitse belangenbehartiger voor de varkenshouderij, ISN, heeft veel foto’s en video’s ontvangen van boeren over de AVP-aanpak. De boeren hebben bijvoorbeeld zorgen over de afrastering om zwijnen te keren. Deze is misschien geschikt om schapen achter te houden, maar een wild zwijn is van een andere orde. Uit de zorgen van boeren over de bestrijding, blijkt volgens de ISN tevens dat de leden de bioveiligheid rond hun bedrijven voor elkaar hebben. Invoering maatregelen niet vlekkeloosDe ISN noemt ook verzachtende omstandigheden. Direct na de vondst van AVP in Duitsland liep de invoering van allerlei maatregelen niet vlekkeloos. De bond begrijpt daarentegen dat de autoriteiten tijd nodig hebben om de samenwerking met elkaar af te stemmen. Ook stelt de ISN vast dat het bij het nationale landbouwministerie onder leiding van minister Julia Klöckner goed zit met de intentie en verantwoordelijkheid om AVP aan te pakken. Waar nodig treedt het landbouwministerie coördinerend op en ondersteunt de mensen ter plekke, betoogt ISN-directeur Torsten Staack.Het Duitse Bauernverband heeft samen met de jagersvereniging in een eerder stadium reeds gepleit voor een meer gecoördineerde aanpak van AVP. Ook wordt opgeroepen tot de bouw van een degelijk, vast grenshek om wilde zwijnen uit Polen te keren. Zonder hekwerk is het dweilen met de kraan open. Op punten moet de AVP-bestrijding in Duitsland dus beter, vinden de belangenbehartigers.De bouw van een afrastering om wilde zwijnen binnen de kernzone te houden. Er is veel twijfel over de effectiviteit van dit type afrastering. - ANP/Patrick PleulZwijnenproof hekwerkEen belangrijk element in de bestrijding en preventie van AVP in Duitsland is de bouw van een degelijk hekwerk langs de Poolse grens, waar geen wild zwijn doorkomt. De ‘achterdeur’ moet op slot om de kans op insleep van het virus aanzienlijk te verkleinen. De deelstaat Mecklenburg-Voor-Pommeren is sinds eind juli gestart met de bouw van zo’n hek. Brandenburg is ook begonnen met de bouw. De meer zuidelijke deelstaat Saksen is nog niet zover. In het Saksische district Görlitz wordt momenteel gekeken of en hoe de bestaande afrastering versterkt kan worden. Of daadwerkelijk iets gebeurt in Saksen, staat dus nog niet vast. Financiering hekwerkHet Duitse federale ministerie van Landbouw in Berlijn laat weten dat het de bouw van vaste hekwerken langs de Poolse grens aanmoedigt. De Duitse Bondsraad heeft toegestemd met de bouw van vaste hekwerken. ‘Het is goed dat deelstaten gebruikmaken van de extra ruimte’, laat het ministerie in Berlijn desgevraagd weten. Ook heeft het landbouwministerie akkoord gekregen van Brussel dat andere deelstaten meebetalen aan een hekwerk langs de Poolse grens. Cofinanciering is belangrijk, omdat de aanpak van AVP alleen slaagt als deze landelijk wordt gesteund, zei landbouwminister Klöckner onlangs op de nationale landbouwconferentie in Saarland. 8 oktober: 50 besmette zwijnenIn de Duitse deelstaat Mecklenburg-Voor-Pommeren is men er echter nog niet gerust op dat snel met AVP wordt afgerekend. Landbouwminister Till Backhaus van deze deelstaat heeft alle districtsbestuurders en betrokken specialisten opgetrommeld om dinsdag 13 oktober op zijn ministerie te praten over de toenemende AVP-dreiging en wat te doen als deze werkelijkheid wordt. Op 8 oktober staat de teller van besmette zwijnen in Duitsland op 50. Dat aantal loopt vermoedelijk nog op. In de deelstaat Brandenburg zijn 2.300 bedrijven met varkens. De boerderijen zijn nog vrij van AVP.Martijn Vestjens (39) houdt in de deelstaat Brandenburg 4.000 zeugen, verdeeld over twee bedrijven. Een bedrijf is gevestigd Nuthe-Urstromtal, het andere in Kemnitz. - Foto: Vestjens‘We worden als varkenshouders drie keer geknepen dit jaar’Varkenshouder Martijn Vestjens boert in de door AVP getroffen Duitse deelstaat Brandenburg.
Geografisch zit het virus nog op een flinke afstand van zijn bedrijven, zo’n 150 kilometer. Maar de gevolgen van de Afrikaanse varkenspest (AVP) ervaart hij aan den lijve. Het is bijvoorbeeld heel lastig om de biggen en vleesvarkens verkocht te krijgen.
Vestjens: “Het is een heel lastige en onzekere tijd. De slachterijen zijn huiverig om varkens uit Brandenburg te slachten. Die laten je er eigenlijk mee zitten. Ik heb vorige week veel druk moeten zetten om een combinatie varkens kwijt te raken. We worden als varkenshouders drie keer geknepen dit jaar. Het begon met corona. Covid-19 laait nu weer op. En daar is de Afrikaanse varkenspest nu nog bij gekomen. Ondertussen blijven we met de varkens zitten, zonder dat slachterijen of de politiek iets doen.”

Afwachtende houding biggen opleggen
Het gros van de biggen verkoopt het bedrijf. Dat gaat via de handel, maar deels ook direct. De vleesvarkenshouders in Duitsland zijn afwachtend om biggen op te leggen of laten hun stallen leeg. Sommigen hebben geen dierziekteverzekering en durven het risico überhaupt niet aan om biggen op te leggen, ervaart de varkenshouder.
De bedrijven van Vestjens stammen uit de DDR-tijd. Deze waren altijd al voorzien van een omheining. Ongemerkt naar binnen lopen zonder te douchen, lukt dus niet. Ook wordt er gewerkt met desinfectiematten en een desinfectieboog voor het vrachtverkeer dat op het bedrijf moet zijn. De overheden in Brandenburg controleren tevens de externe bioveiligheid op de varkensbedrijven. Bij Vestjens zat dat altijd al goed.
De varkenshouder is niet overtuigd van de wijze waarop de deelstaat Brandenburg AVP bestrijdt. Ook had de regering al veel eerder een hekwerk langs de Poolse grens moeten zetten om wilde zwijnen tegen te houden. Een verplaatsbare afrastering van een schapenweide houdt echt geen wilde zwijnen tegen, is de overtuiging van Vestjens.