Weg van de stroperigheid

‘Mister Grauwe Kiekendief’ Ben Koks gaat het over de grens zoeken.Geen verzuurde natuuractivistVooropgesteld: Ben Koks (55) wil niet als een verzuurde, oudere natuuractivist overkomen, al weet hij best dat menig ambtenaar of bestuurder zal denken ‘Daar heb je hem weer’ als Koks bij een overleg aanschuift. Maar de bevlogen ornitholoog, natuurbeschermer en oprichter van de Werkgroep Grauwe Kiekendief heeft het na bijna 30 jaar knokken voor de akkervogels wel een beetje gehad met de Nederlandse overlegcultuur. ‘Initiatieven verdwijnen in de strooppot van het Nederlandse poldermodel’Hier wordt alles ‘wegvergaderd’, zegt hij. Initiatieven verdwijnen in de strooppot van het Nederlandse poldermodel. En daar kan hij niet zo goed meer tegen. Zeker omdat hij de afgelopen jaren zijn werkgebied heeft uitgebreid tot Afrika en Azië. Want de Kiekendief is op 3 continenten te vinden. En waar de Kiekendief is, daar is Koks. Kennis is de basis voor goed beleidDe basis voor zijn werk is vooral kijken hoe de akkervogels zich gedragen en dan vogels zenderen, monitoren waar ze nestelen, foerageren en overwinteren. Want kennis is de basis voor goed beleid, zegt Koks stellig. Hij bedacht maatregelen als natuurbraak, brede akkerranden en vogelakkers om de akkervogels in intensief gebruikte landbouwgebieden toch een goede plek te kunnen geven. Hij is er trots op dat je in de moderne landbouw toch ruimte kan creëren voor akkervogels, wat in diverse provincies goed is gelukt.Ben Koks, oprichter van de werkgroep Grauwe Kiekendief, gaat zich nu op het buitenland richten. - Foto: Jan Willem van VlietKoks liet zich in een uitzending van natuurprogramma Vroege Vogels op 22 juli kritisch uit over het Deltaplan Biodiversiteitsherstel van het Netherlands Ecological Research Network (NERN), een platform van Nederlandse biodiversiteitsonderzoekers. Dat platform riep natuur- en milieuorganisaties, wetenschap en agropartijen bijeen om de biodiversiteit en een ecologische en economische duurzame landbouw te bevorderen. Dat wordt weer een ‘waterig soepje’, vreest hij, dat wordt gesmoord in gepolder.Circus van netwerken en overlegstructurenHet Rijk introduceerde in 2014 het begrip natuurinclusieve landbouw, een landbouwsysteem dat hoogwaardig voedsel oplevert, de biodiversiteit vergroot en het agrarisch landschap versterkt. Het klinkt prachtig en aanvankelijk omarmde Koks het begrip ook. Maar er is volgens hem weer een heel circus van netwerken en overlegstructuren aangehangen dat feitelijk niet zoveel oplevert. Alle kennis om moderne landbouw en goede ecologie bij elkaar te brengen, is allang al aanwezig. Zet de landbouwkennis van Wageningen UR en de beste dierecologen van Nederland (Rijksuniversiteit Groningen) in een hok, en pas als er witte rook is mogen ze er uit. Dan heb je al voor 95% een blauwdruk te pakken, stelt Koks.‘Veel boeren zitten in een keurslijf, maar willen graag anders’Hoe moet het dan wel met de akkervogels, of in bredere zin met het spanningsveld tussen landbouw en natuurwaarden, met de biodiversiteit? Wat hem betreft moet het landbouwsysteem een forse omslag maken. Natuurlijk moet de landbouw de wereldbevolking voeden en moeten boeren een boterham verdienen. Maar nu zijn boeren vooral uitvoerders van BASF en John Deere, meent hij. “Veel boeren zitten in een keurslijf, maar willen graag anders. Akkerbouwers willen graag tien of twaalf gewassen telen, hun vakmanschap kunnen bedrijven. Daar moeten we ze bij helpen.”Echte betrokkenheid van boeren voorwaardeOm de akkervogels duurzaam een plek te geven in de landbouw is echte betrokkenheid van de boeren een voorwaarde, ziet Koks. De vogels moeten het motief zijn en niet de subsidie. Anders legt een boer die akkerrand aan waar het toevallig goed uitkomt, op een schaduwplek waar toch niks groeit, of pal langs de weg of bosrand. Geen vogel die daar broedt. De Agrarische Collectieven van nu hebben we dan niet meer nodig. Landbouwers zijn scherp genoeg om zonder overbodige tussenlaag meters te maken.