Watercloset is grootste lek in kringlooplandbouw

Schouten wil kringlooplandbouw stimuleren; wc blijkt groot struikelblok om kringloop te sluiten.De kringlooplandbouw die minister Carola Schouten wil realiseren, is niet zo maar van de grond getild. De allereerste vraag is: wat is kringlooplandbouw eigenlijk. De minister heeft bewust geen definitie opgesteld in haar landbouwvisie ‘Waardevol en Verbonden’,Dat zei Lieke Hendrix, directeur Dierlijke Agroketens van het ministerie van LNV, woensdag 22 mei op het netwerkevent in Werkendam (N-Br.) van Nevedi en het Comité van Graanhandelaren. “Het gaat om de invulling.”Minister Schouten presenteerde eind vorig jaar haar visie op de (kringloop-)landbouw - foto: Roel Dijkstra.Ontwikkeling KringloopToetsMaar een eenduidige invulling van het begrip kringlooplandbouw is lastig, valt te concluderen na de netwerkbijeenkomst. Wageningen UR werkt samen met andere partijen aan een KringloopToets. De toets moet een hulpmiddel worden om kringlopen beter te sluiten, zei onderzoeker Theun Vellinga van WUR op de bijeenkomst in Werkendam.“De verschillende partijen die aan de KringloopToets werken, hebben uiteenlopende belangen. We kijken bij de ontwikkeling van de toets naar de effecten op economie, milieu en eventuele andere effecten.”We rijden dierlijke mest uit, waarom dan geen menselijke mest. Als dat menselijke gat niet gedicht wordt, blijft import nodigEen aantal zaken komt duidelijk naar voren bij de ontwikkeling van de toets. Vellinga: “Hoe hoger de hectareopbrengsten, des te lager de milieufootprint van een product. Verder is het noodzakelijk dat menselijke uitwerpselen terug gaan in de kringloop om Europa zelfvoorzienend te maken.”“De uitvinding van het watercloset is het grootste struikelblok om de kringloop sluitend te maken. We verbranden immers het zuiveringsslib. Zo gaan waardevolle mineralen verloren.” “We rijden dierlijke mest uit op akkers, waarom dan geen menselijke mest? Als dat menselijke gat niet gedicht wordt, blijft import nodig. Een derde probleem is dat eiwitten uit diermeel, bloedmeel, verenmeel en swill (voedselafval) nu verloren gaan voor de kringloop.”Diermeel weer toelaten in kringloopOok Ruud Huirne, adviseur transitie bij Rabobank, stelt dat menselijke uitwerpselen hergebruikt moeten worden in de kringloop. “Maar bij alle plannen rondom kringlooplandbouw blijft de vraag of het economisch rendabel te maken is. Dat marktverhaal is lastig. Sommige mensen hebben extra geld over voor producten uit de buurt. Anderen vinden dat minder belangrijk.”Dierlijke productie is onmisbaar voor een gesloten kringloop in de voedselproductieLNV-directeur Hendrix vindt dat voedselresten alleen de productieketen in kunnen als volstrekt duidelijk is dat dat veilig kan. “Daar zou eerst heel goed onderzoek naar gedaan moeten worden. Daarnaast pleit Nederland in Brussel voor het weer toelaten van diermeel in de kringloop.”Waar alle aanwezigen op de bijeenkomst het over eens zijn, is dat dierlijke productie onmisbaar is voor een gesloten kringloop in de voedselproductie. De voedingsmiddelenindustrie produceert grote hoeveelheden reststoffen. Als deze reststoffen in veevoer worden verwerkt, dan wordt daar weer voedsel van gemaakt. Dan is dit stukje van de kringloop rond.We rijden dierlijke mest uit op akkers, waarom dan geen menselijke mest? Als dat menselijke gat niet wordt gedicht, blijft import nodig, zegt Theun Vellinga van WUR - foto: Ton Kastermans Fotografie.Definitie omvang gesloten kringloopEen andere vraag is hoe groot de cirkel moet zijn waar binnen de kringloop gesloten moet zijn. Is dat een regio, Nederland, Europa of de hele wereld?Vellinga: “Europa importeert grote hoeveelheden voergrondstoffen. Die mineralen gaan niet terug naar de akkers in Zuid- of Noord-Amerika. Daarom is Brazilië een grootverbruiker van kunstmest. De mineralenhuishouding tussen de continenten is uit balans.”“Ook worden ecosystemen in Zuid-Amerika (soja) en Zuidoost-Azië (palmolie) aangetast vanwege onze import. En de afhankelijkheid van import maakt ons kwetsbaar voor politieke onrust en valutaschommelingen. Dichtbij produceren voelt beter dan verduurzamen op afstand.”We moeten ook waken voor een verschuiving van grondstofstromenDe wereld is te groot voor kringlooplandbouw, maar alleen Nederland is wel erg klein. Vellinga: “Als Nederland alle voergrondstoffen in Europa inkoopt, is het mogelijk dat die landen het weer importeren van buiten Europa. Dat is alleen maar een verschuiving van grondstofstromen.”Ook Rabo-adviseur Huirne stipt dat aan. “Het maakt nogal wat uit of je een kringloop wilt in de regio rond Wageningen of dat de kringloop Europees of zelfs globaal kan zijn.”Afhankelijkheid import is juist kleinIn de discussie over kringlooplandbouw komt vaak naar voren dat Europa erg afhankelijk is van de import van plantaardig eiwit, vooral in de vorm van sojabonen en sojameel. Die afhankelijkheid is juist klein, zei Karel van Bommel, medewerker bij DG Agri en Plattelandsontwikkeling in Brussel.In de discussie over de Europese eiwitbehoefte wordt vaak uitgegaan van een veel lagere zelfvoorzieningsgraadDe Europese Unie produceert 79% van de plantaardige eiwitten die nodig zijn voor veevoer. Dat is veel meer dan tot nu toe wordt aangenomen. Dat blijkt volgens Van Bommel uit de eiwitbalans die de Europese Commissie deze week heeft gepubliceerd voor 2017/2018. In de berekening van de zelfvoorzieningsgraad is wel de eiwitproductie uit ruwvoer meegenomen.Van Bommel: “Dat betreft gras, snijmais en luzerne. In de discussie over de Europese eiwitbehoefte wordt vaak uitgegaan van een veel lagere zelfvoorzieningsgraad. De rest moet worden aangevuld met import. Maar als je ook ruwvoer in de eiwitbalans meeneemt, dan is die zelfvoorzieningsgraad 79%.”In de discussie over kringlooplandbouw komt vaak naar voren dat Europa erg afhankelijk is van de import van plantaardig eiwit, vooral in de vorm van sojabonen en -meel - foto: Twan Wiermans.85 miljoen ton ruw eiwit voor veevoerDe afhankelijkheid van import is in de loop der jaren niet veranderd. Vanaf seizoen 2011/2012 schommelt de zelfvoorziening voor ruw eiwit in veevoer jaarlijks tussen 78% en 82%.De EU gebruikte in 2017/2018 in totaal 85 miljoen ton ruw eiwit voor veevoer. Daarvan is bijna 38 miljoen ton afkomstig uit ruwvoer, zegt Van Bommel. “Dat is 100% eigen productie. Ongeveer 18,5 miljoen ton is afkomstig uit gewassen, zoals granen, oliezaden en peulvruchten.”“Dat deel heeft een zelfvoorzieningsgraad van 90%. Bij soja zie je wel een grotere importbehoefte. De zelfvoorziening voor sojameel is slechts 2%. Voor alle meel van oliezaden is dat 26%.”Wees voorzichtiger met het schrappen van gewasbeschermingsmiddelenDirecteur Marc Jansen van Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL) – de brancheorganisatie van supermarkten – vindt dat de overheid ook stappen kan zetten om kringlooplandbouw mogelijk te maken.“Pak belemmerende wetgeving aan. Schrap bijvoorbeeld het verbod op diermeel in veevoer. Het is een schande dat we nog steeds de waardevolle eiwitten in diermeel verbranden. Sta toe dat nieuwe veredelingstechnieken gebruikt kunnen worden.”Dat is niet het enige, aldus Jansen. “Wees ook voorzichtiger met het schrappen van gewasbeschermingsmiddelen. En pas de regelgeving aan voor kartelvorming. Kringlooplandbouw is alleen goed mogelijk als je kunt samenwerken in de keten.”