Waarom steeds meer boeren voor pasteuriseren kiezen

Grote bedrijven voeren steeds vaker verse melk aan kalveren. Het pasteuriseren van die melk verlaagt de bacteriedruk. Lost het problemen op?

Voor het arbeidsgemak en een tijdsbesparing bij het aanmaken van kalvermelk schaffen steeds meer melkveehouders melkkarren aan. In Duitsland en Denemarken zijn vrijwel al dit soort karren uitgevoerd met een pasteurisatiefunctie. Iets wat in Nederland in veel beperktere mate wordt gebruikt. Toch zien de leveranciers van melkkarren dat met name de bedrijven vanaf 150 koeien nu ook voor een uitvoering met pasteurisatie kiezen. In de meeste gevallen wordt deze functie niet direct gebruikt, maar wordt ervoor gekozen omdat het ooit wel eens handig kan zijn. Daarnaast maakt die extra € 1.500 voor veel kopers het verschil niet meer.➤  Pasteuriseren verlaagt de ziektedruk   
➤  Pasteuriseren verlaagt het kiemgetal
➤  Pasteuriseren verlaagt bacterieoverdracht
➤  Pas het werkproces aan
➤  Let op hygiëne
➤  Praktijkverhaal: melkveebedrijf Visser en Bakker   
➤ Pasteuriseren verlaagt de ziektedrukGrote bedrijven maken al snel de rekensom om kalvermelk te vervangen door restmelk uit de melkstal, vooral omdat er dagelijks grote aantallen kalveren te voeren zijn. Al moet daar wel de kanttekening bij geplaatst worden dat het pasteuriseren een paar kilowatt per dag kost.Belangrijkste reden om melk te pasteuriseren is het verlagen van de ziektedruk. Verse melk is nooit helemaal bacterievrij, vooral omdat de meeste veehouders restmelk voeren. Bij het voeren van restmelk bestaat het risico dat kalveren met veelal hoogcelgetalmelk verkeerde bacteriën binnenkrijgen. Met pasteuriseren wordt de ziektedruk via de melk verminderd en kan kalversterfte verlaagd worden.Uit onderzoek van de Spaanse Universiteit van Lleida uit 2016 met 587 kalveren blijkt dat het percentage ziekte en kalversterfte binnen 21 dagen na geboorte bij voeren van gepasteuriseerde biest en melk fors daalde. Zonder pasteuriseren werd 10,5% van de kalveren ziek en lag het sterftepercentage op 6,5. Met pasteuriseren daalden die percentages naar respectievelijk 5,2 en 2,8.Voeren van gepasteuriseerde koemelk verlaagt het risico op overdracht van onder andere salmonella en para-tbc. Foto's: Jan Willem van Vliet➤ Pasteuriseren verlaagt het kiemgetalDat er verbeteringen mogelijk zijn, blijkt uit een onderzoek van Vetvice en het Veterinair Centrum Someren uit 2015. Van verse biest had 24% van de monsters een te hoog kiemgetal (100.000 of meer). Bij ingevroren biest was dat zelfs 58%. Dergelijke melk is eigenlijk niet meer geschikt om aan pasgeboren kalveren te voeren. Pasteuriseren verlaagt het kiemgetal, waardoor de biest wel te voeren is.‘Pasteuriseren is geen waterdicht systeem tegen para-tbc’“Het gaat veehouders om het verminderen van het totale kiemgetal, dus alle aanwezige bacteriën, plus specifiek de overdracht van salmonella en para-tbc, al is pasteuriseren geen waterdicht systeem tegen para-tbc”, meldt Jan Hulsen van Vetvice. Universitair docent Ruurd Jorritsma van de faculteit Diergeneeskunde in Utrecht waarschuwt: “Veehouders die willen pasteuriseren om para-tbc terug te dringen, moeten zich realiseren dat de overdracht vooral via mest plaatsvindt. Daar is veel sneller en goedkoper een slag te maken.”Onder restmelk valt op veel bedrijven ook melk van koeien die met antibiotica behandeld zijn. Die melk moet volgens Hulsen helemaal niet meer gevoerd worden, vanwege het risico op resistentie en de slechte invloed van antibiotica op het zich ontwikkelende spijsverteringskanaal. Ook schakelt pasteuriseren de antibiotica in de melk niet voor 100% uit.➤ Pasteuriseren verlaagt bacterieoverdrachtBij pasteuriseren wordt de melk tot 65 à 66 graden verhit, een half uur op die temperatuur gehouden en weer teruggekoeld naar voertemperatuur. Niet alleen melk, maar ook biest kan worden gepasteuriseerd om de overdracht van ziektekiemen te minimaliseren. Alleen kan biest gedurende een uur niet warmer dan 60 graden worden verhit, omdat de kans bestaat dat deze gaat klonteren. ➤ Terug naar het begin Nadeel van biestpasteurisatie is dat er ook goede eiwitten door kapotgaan en het immunoglobulinegehalte terug kan lopen. Het pasteuriseren van biest kan onder andere met behulp van de coloQuick. Dat wordt in zowel binnen- als buitenland niet veel toegepast, weet Eile van der Gaast, productmanager bij Trouw Nutrition, distributeur van de coloQuick: “25% van de verkochte coloQuicks zijn de gewone standaardmodellen. In België wordt de pasteur wel vaker verkocht, vooral aan bedrijven die biest verkopen aan fokkers van Belgisch Witblauw.”Pasteuriseren doodt de meeste bacteriën in melk. Vereiste is wel dat het hele proces van melken tot voeren schoon gebeurt.➤ Pas het werkproces aanPasteuriseren van melk verlaagt dus de overdracht van bacteriën. Het vervolgens voeren van die gepasteuriseerde melk is wel een aandachtspunt, stelt Van der Gaast: ” Het proces doodt nooit alle bacteriën, terwijl je wel te maken hebt met een verdubbelingstijd van 20 minuten. Dan kan die melk wel gepasteuriseerd zijn, maar omdat het op de voertemperatuur wordt gehouden creëer je door te wachten juist een ideaal klimaat voor de bacteriën die je wilt bestrijden.” Pasteuriseren en voeren moet dus goed in het bedrijfsproces gepland worden. Terwijl de huidige standaard op bedrijven is: melken en daarna kalveren voeren. ➤ Terug naar het begin Veehouders die gezondheidsproblemen bij de kalveren met gepasteuriseerde melk te lijf willen gaan, moeten volgens Jorritsma eerst naar hun bedrijfsproces kijken: “Als het alleen gaat om het bacteriologisch verbeteren tussen het moment van melken en voeren kan pasteurisatie misschien wat toevoegen, maar ik zou eerder adviseren het hele proces rond melken en voeren aan te passen. Dan kun je het probleem bij de bron aanpakken en gaan er geen waardevolle stoffen in de melk verloren.”➤ Let op hygiëneMet pasteuriseren zijn dus geen hygiënerisico’s af te dekken. De melk die erin gaat moet schoon zijn en zoals eerder aangegeven niet te lang blijven staan na het pasteurisatieproces. Het kiemgetal in de melk wordt beïnvloed door het melkproces, de opslag en het voeren. “Opvallend is dat over het algemeen melk wel schoon wordt gewonnen, maar bij de eerste biest is dat helaas niet altijd het geval”, waarschuwt Van der Gaast. De eerste biest moet in het strohok eigenlijk net zo worden gewonnen als er in een melkstal gemolken wordt. Vooral de minimelker is daarbij een aandachtspunt. Die moet na elke melkbeurt goed gereinigd op een schone plek worden weggezet.Na het melken geldt voor zowel biest als melk dat deze afgedekt en koel opgeslagen moet worden. Tweede belangrijke aandachtsgebieden vormen de drinkemmers en bijbehorende spenen. Die moeten gewoon schoon en vrij van beschadigingen zijn. Wanneer dat hele proces goed op orde is, kan een pasteur de laatste puntjes op de i zetten. Hulsen is van mening dat bij de aanschaf van een invries-/ontdooisysteem de optie pasteurisatie serieus overwogen moet worden.➤ Praktijkverhaal: melkveebedrijf Visser en BakkerNa een standaard biestperiode van drie dagen krijgen alle kalveren op het bedrijf van Dieuwke Bakker en Rintsje en Simon Visser koemelk.Ruim een jaar geleden stapten de veehouders over van kalvermelkpoeder op verse melk. “Niet dat we ontevreden waren over de melkpoeder, dat liep gewoon goed. Maar met de lage melkprijzen hebben we gekeken waar we nog konden besparen. We hadden al een melktaxi voor het voeren van de kalveren, met een pasteurisatiefunctie. Gekocht met het idee van ‘je weet het maar nooit’. Toen was de keus snel gemaakt”, vertelt Dieuwke. Over de discussie of kalvermelk of koemelk nu beter is, is de veehoudster kort: “Er wordt gezegd dat koemelk te weinig mineralen bevat, maar melk is in eerste instantie voor het kalf bedoeld. Aangevuld met een goede opstartbrok worden die mineralen ruimschoots aangevuld.”Met de omvang van het bedrijf gaat er per voerbeurt 160 tot 180 liter melk naar de kalveren. Dat is melk die tijdelijk niet in de tank kan, de eerste melkbeurten na de biest en celgetalkoeien. “Geen penicillinemelk omdat penicilline niet wordt afgebroken bij het pasteuriseren.”Dieuwke Bakker (49). Woonplaats: Menaldum (Fr.). Bedrijf: samen met haar man Rintsje Visser 550 melkkoeien, gemiddelde productie 8.200 kg, 4,60% vet en 3,60% eiwit.De veehoudster is goed te spreken over het pasteuriseren. De kalveren groeien net zo goed als voorheen en er zijn weinig problemen met diarree. Pasteuriseren kost wel tijd, al hoeft ze er zelf niet bij te zijn. Voor opwarmen, pasteuriseren en weer terugkoelen van de 160 liter heeft het apparaat zeker vijf uur nodig. Dus de melk van de ochtendmelking wordt eind van de middag gevoerd.Het pasteuriseren kan volgens Dieuwke alleen goed werken als alles in de melkstal en bij de kalveren klopt: “Wij en onze medewerkers melken zo hygiënisch mogelijk volgens protocol. We houden de ligboxen goed schoon. De kalveren komen in schone iglo’s in een dikke laag schoon stro en na het voeren reinig ik de emmers. Pasteuriseren zie ik echt als de laatste puntjes op de i zetten. Reinig je de melktaxi of de emmers niet goed, dan heeft het hele pasteuriseren geen enkel nut.”