Voorkom te zwakke cultuurwielen

Niet alleen de smalle cultuurbanden, maar juist de smalle wielen hebben het zwaar te verduren onder zware trekkers en zelfrijders. Maar waar ligt de grens? Boerderij geeft inzicht.De bandentechniek is behoorlijk met de trend naar grotere trekkers en machines meegegroeid. In breedte- en hoogtematen, in draagvermogen en in soepelheid van het karkas om de bodemdruk te beperken.En dat is net zo het geval bij de smalle banden, ook wel cultuurbanden genoemd, die toegepast worden bij rijenculturen, zowel bij de inzaai als nadien bij de bemesting als de gewasbescherming. En ten dienste van de capaciteit en snelheid, is het vandaag de dag de normaalste zaak om een trekker van 200 pk of meer op cultuurbanden te zetten._{Tekst gaat door onder de foto}Tien ton aslast op culltuurbanden aan een zware trekker is geen uitzondering. De banden moeten het kunnen dragen, maar ook de wielconstructie moet er op berekend zijn! - Foto: Ruud PloegQua cultuurbanden zijn de smalle maten 270/95R48, 270/95R54 en 320/90R54 of 320/105R54 het populairst. De bandenmaat 270 (270 is de breedte in millimeters, oftewel 27 centimeter) breed is gangbaar en 320 (32 centimeter) de maximale breedte voor het typische zaai- en verzorgingswerk. Maar onder een zware trekker heeft niet alleen de band, maar ook (juist) het stalen wiel het zwaar te verduren. Menig akkerbouwer en loonwerker betaalde al het nodige leergeld in deze. Maar waar moet je nu op letten?Geen normen voor cultuurvelgenAan welke gewichten moet je denken? Twee voorbeelden: een 160 pk trekker met frontfrees en een pootmachine weegt gauw meer dan 10 tot 12 ton. Een 6 meter volveldsfrees achter een 240 pk trekker weegt totaal rond 13,5 ton. Gewichten die vaak al boven het maximale zitten van wat de fabrikant toestaat.Moeten daar cultuurbanden onder, dan zoek je in de bandentabel op welke banden dat gewicht aan kunnen. Dan blijkt voor dergelijke zware combinaties dubbellucht op rijenafstand onmisbaar._{Tekst gaat door onder de foto}Toepassing van een spoorverbreder om een trekker op 2,25 spoor te zetten. Door het wiel om te draaien komt deze trekkker dan op 1,50 meter spoorbreedte. Het wiel is volledig uit één stuk en rondom gelast. - Foto: Koos GroenewoldIn tegenstelling tot de banden, zijn er in Nederland geen normen die iets stellen rond de constructie-sterkte van een trekkerwiel. Er zijn ook geen coderingen waar je de sterkte van een wiel aan kunt aflezen. Uitgangspunt van de wielfabrikanten is een wiel te produceren dat sterk genoeg is om te dragen wat de band mag dragen.Toni Dierings van wielspecialist Gruva: “Nederland kent geen wiel-eisen, maar wanneer wij direct aan trekkerfabrikanten leveren, wordt ons vaker gevraagd een onderbouwde sterkte-berekening te leveren.” Inmiddels dient zich voor snelle trekkers ook een APK-keuring aan. Hoewel dat een veiligheidskeuring is, kijkt die in Nederland maar beperkt naar de wielen van de trekker.Cultuurwielen en de APKOf het straks voor de keuring uitmaakt welke wielen en banden er onder de trekker zitten? In principe niet. De APK-keuring let wel op de conditie van de banden, maar kijkt niet naar de load index, dus ook niet of de banden passen bij het gewicht en de trekkersnelheid.
Wielen moeten deugdelijk bevestigd zijn: er mogen geen scheuren zichtbaar zijn, en er is een grens aan de mate waarin roest mag voorkomen. Doorgeroest is afkeur, oppervlakkige roest is niet per se een probleem, maar daar is een objectieve norm voor. Spoorbreedte is vrij, maar de buitenwerkse maat moet wel binnen de wettelijke grenzen blijven._{Tekst gaat door onder de foto}Over de vraag hoe sterk een trekkerwiel moet zijn, doet de Nederlandse wet geen uitspraken. Voor de APK-keuring worden wielen wel gecontroleerd op scheuren of breuken. Roest mag, maar alleen oppervlakkig. - Foto: Koos Groenewold
Het profiel van de banden moet minimaal 1,6 millimeter diep zijn. Dat lijkt voor een trekkerband een nogal theoretisch probleem, maar de keurmeesters zijn er nog niet over uit hoe je dat voor een trekkerprofiel objectief kunt meten. Voor wat de discussie betreft over de zin of logica van de APK3-eisen is Houweling duidelijk: kijk niet naar onze buurlanden, ieder land heeft zijn eigen eisen. APK3 zoals die in Nederland geldt voor trekkers is een relatief milde norm.Hoge krachten bij dubbellucht“Vergis je niet in de krachten op dubbelluchtwielen op rijenafstand”, zo stelt specialist John van Dijk van de firma Forrez. Het is met name de frictie tussen twee dubbellucht-cultuurwielen en dus de enorme krachten tussen beide wielen die optreden bij het scherp draaien op de weg of op de akker. Niettemin gelden ook voor dubbellucht-constructies geen objectieve normen. Het is dus vooral een zaak van overleg met de leverancier en uiteindelijk de fabrikant van de wielen. Die kan deels op basis van berekening, maar ook op basis van ervaring adviseren wat een veilige keuze is. Onder meer de firma’s Gruva, Molcon, Forrez en ook kleinere specialisten zoals Bevri in Zeewolde produceren wielen op maat en kunnen daarbij adviseren.Schroeven of lassenDe diktes van geperste wielplaten variëren van 8 tot 25 millimeter. Die dikte heeft al een belangrijke invloed op de stabiliteit en stevigheid van een cultuurwiel. De algemene stelregel is dat een gelaste constructie sterker is dan een geschroefde constructie. Toch worden er veel (verstel)wielen geleverd met een geschroefde constructie. Dat geeft mogelijkheden om hartplaten of complete wielschijven te verwisselen waardoor wielen zijn aan te passen voor spoorbreedte of zijn uit te wisselen tussen trekkers._{Tekst gaat door onder de foto}Gruva’s Vari—Quick: Zonder de buitenste wielen heb je een spoorbreedte van 1,5 meter. Zonder de binnenste wielen, is deze 2,25 meter. Verwisselen van de buitenste (links en rechts, zie foto) wielen verwisselt de wielafstand tussen 50 of 75 cm. - Foto: Martin SmitsOm de constructie zo sterk mogelijk te maken is er de laatste jaren een trend naar volledig gelaste wielen met een geperste bolling die precies past bij twee spoorbreedten, bijvoorbeeld 1,50 en 2,25 meter. Afhankelijk van de trekker kan daar een spoorverbreder bij nodig zijn.Sterkte is trouwens niet het enige dat bepaalt of de boel heel blijft: wielen zijn rond, maar niet altijd zo rond als dat het lijkt. Velgenfabrikanten houden als norm een maximale hoogteslag van 5 millimeter aan, maar wielen op maat produceren betekent ook nauwkeurig lassen, centreren en eventueel nabewerken. Net als met de sterkte van het wiel hanteert een fabrikant ook voor hoogteslag zijn eigen norm, maar door afwezigheid van objectieve normen of voorschriften is alleen de praktijk het bewijs.Dubbellucht stuurt zwaarCultuurbanden op rijenafstand sturen erg zwaar. Soms zelfs zo zwaar dat de stuurpomp van de trekker (orbitrol) door de overdruk gaat. Immers: bij scherp draaien legt het buitenste wiel, een grotere of juist een veel kleinere weg af. En dat wringt behoorlijk.Je lost het op door het buitenste wiel vrij draaiend op een lager te monteren. Nadeel is dat het buitenste wiel dan geen trekkracht meer levert. Bevri in Zeewolde levert daartoe zo’n vrij roterende dubbellucht montage en noemt dat Duo Swing. Dat is op maat te leveren en is voor zowel brede banden als cultuurwielen op rijenafstand leverbaar._{Tekst gaat door onder de foto}Bevri in Zeewolde levert de Duo Swing. Door het buitenste wiel aan een wielnaaf te monteren kan dat vrij roteren. Komt op €2.500 per set. - Foto: Koos GroenewoldLoonwerker Jan Berkers in Deurne ontwierp vijf jaar geleden een vrijlopend wiel dat door een luchtbediende remtrommel weer star wordt. De rem koppelt de wielen waardoor die volledig trekken. Bij het manoeuvreren gaat de rem los en kan het buitenste wiel vrij roteren. Berkers: “Ik stapte over van een Fendt 415 naar een 820. Voor deze zwaardere trekker moest ik naar dubbellucht. Met een remtrommel kan ik nu de wielen koppelen en hoe onmisbaar dat is, wordt meteen duidelijk als je de rem los zet. Technisch werkt het systeem prima en ik zou het echt niet meer willen missen.”Hoewel hij wel kansen zag om de constructie te vermarkten, is dat er toch nog niet van gekomen.Jan Berkers bij zijn dubbelluchtconstructie: buitenom de luchtleiding die de remtrommel bedient. Staat de rem los dan kan het wiel vrij roteren en neem je moeiteloos de bocht. - Foto: Bob Karsten