Varkenssector EU leunt sterker op export

Een recordproductie vlees en een tanende consumptie maakt de EU exportafhankelijker. Nederlandse boeren voelen als eerste tegenwind als de export smoort.De 28 lidstaten van de Europese Unie (EU) produceerden afgelopen jaar een recordhoeveelheid varkensvlees: volgens voorlopige cijfers 23,23 miljoen ton. Anderzijds stabiliseert EU-wijd de consumptie en neemt die in West-Europa sterk af. Volgens cijfers van Wageningen UR daalde de Nederlandse varkensvleesconsumptie tussen 2005-2015 van 40,2 tot 36,6 kilo per hoofd van de bevolking.Zolang de vleesexport naar Azië floreert, is er niks aan de hand. Onder aanvoering van China en gestimuleerd door een relatief gunstige eurokoers, gaan gigantische hoeveelheden vlees naar Zuidoost-Azië en China. De varkensvleeshonger in dit deel van de wereld zorgt al bijna een jaar voor hoge varkensprijzen in Europa. Analisten voorzien dat deze vraag zeker dit jaar nog aanhoudt.Gestegen zelfvoorzieningsgraadHoe het daarna gaat, is koffiedik kijken. Er is weinig zo onvoorspelbaar als de varkensmarkt. Wat wel vaststaat, is dat de recordproductie in 2016 leidt tot een flink gestegen zelfvoorzieningsgraad voor varkensvlees in de EU. Inclusief varkensbijproducten komt de zelfvoorziening van de EU op 121% (zie tabel hieronder). Berekend over de eerste drie kwartalen van 2016 zit de zelfvoorziening van de EU op 125%. Econoom varkensproductie Robert Hoste van Wageningen Economic Research stelt vast dat in het laatste kwartaal van 2016 de productie zakte.Na een aantal stabiele jaren steeg de exportafhankelijkheid in 2016. Europa heeft mazzel: China koopt al het vlees.  ExportafhankelijkheidHoe dan ook zijn Europese varkenshouders voor goede opbrengstprijzen meer dan tevoren afhankelijk van vleesexport naar derde landen. Zodra de uitvoer smoort, geeft dit prijsdruk. Een klein volume vlees van 1 à 2% dat de markt langere periode voor de voeten loopt, geeft grote prijsdruk, weet Hoste. “Dat bewijst de crisis van 2015, begin 2016.”Met een gelijk aantal zeugen in de EU stijgt de varkensvleesproductie jaarlijks 432.000 ton. De reden is stijgende productie van de zeugen met 0,3 tot 0,4 big per jaar. Uitgaande van 12 miljoen zeugen in de EU zijn dat 4,8 miljoen vleesvarkens die vroeger of later aan de haak komen, met gemiddeld 90 kilo. Om de stijgende productie te compenseren, zou in de EU het aantal zeugen jaarlijks minimaal 2 tot 2,5% moeten dalen. Dit percentage komt overeen met 240.000 zeugen. Als deze 23 biggen grootbrengen, zijn dat 5,5 miljoen vleesvarkens. Dat zijn 700.000 varkens meer dan de productiestijging. Het surplus is nodig om de jaarlijkse stijging van slachtgewichten te compenseren.Boycot RuslandTot 2014 was Rusland de belangrijkste afnemer van EU-varkensvlees en bijproducten. In dat jaar voerde het land een boycot in voor Europees vlees. In 2012 had Rusland een aandeel van 25% in de Europese export. Afgelopen jaar was dat percentage nul.China, inclusief Hongkong, was afgelopen jaar de eindbestemming van 54% van de Europese export. In totaal gaat het om 940.000 ton varkensvlees en vleesproducten, en 919.000 ton slachtbijproducten. Belangrijke Aziatische exportbestemmingen voor Europees varkensvlees en vleesproducten, exclusief bijproducten dus, zijn China (met Hongkong) met 43% van de EU-export, Japan met 15% en Zuid-Korea met 9%.Varkens lossen bij Compaxo in Zevenaar. De varkensaanvoer lijkt eindeloos. Vorig jaar produceerde de EU een recordhoeveelheid vlees. - Foto: Henk RiswickVooral de Europese export van vlees en vleesproducten steeg afgelopen jaar, met 39%. De uitvoer van slachtbijproducten steeg met 18%. Het volume slachtbijproducten was al groot voordat de Chinese varkensvleeshonger zo sterk aanwakkerde in 2016. De exportgroei leidde dus vooral tot meer uitvoer van hoogwaardiger vlees dan van bijproducten.Nederland kwetsbaarMochten op termijn China en in mindere mate andere Aziatische landen in staat zijn hun varkensvleesproductie op te voeren, dan daalt de importbehoefte. Als het zover komt dat dit prijsdruk geeft in de EU, zijn Nederlandse varkenshouders ongeveer de eerste in Europa die de consequenties daarvan ondervinden, betoogt Albert Vernooij, analist dierlijke eiwitten van Rabobank.Reden is de hoge kostprijs. Volgens cijfers van InterPig (een internationale groep varkenseconomen) zit de Nederlandse kostprijs in 2015 op € 1,60 per kilo warm geslacht gewicht. Uitgangspunt is een gesloten bedrijf met 600 zeugen. In Spanje en Denemarken ligt de kostprijs 16 cent lager, op € 1,44 per kilo warm geslacht gewicht in 2015. Ook Duitsland zit met € 1,55 een stuiver lager dan Nederland.‘Kostprijspositie Nederland verslechterd’Varkenseconoom Hoste, lid van de InterPig-werkgroep, signaleert dat de kostprijspositie van Nederland geleidelijk verslechtert. Dat heeft drie oorzaken.Nederland tobt meer en meer met stijgende mestafzetkosten; Arbeidskosten zijn relatief sterker gestegen dan bij de Europese concurrenten;Ten slotte verbeteren de technische resultaten in belangrijke varkensproducerende landen sneller dan in Nederland. Daar verbetert zodoende ook de voerefficiency en dalen dus de voerkosten per kilo vlees sterker dan in Nederland. Door deze kostprijsverschillen is de financiële rek er bij de Nederlandse varkenshouders veel sneller uit dan bij hun Spaanse of Deense collega’s.Versterken marktpositieIn een reactie laat de Producentenorganisatie Varkenshouderij (POV) weten dat zij het Actieplan Vitale Varkenshouderij ziet als hét antwoord op de grillen van de varkensmarkt. Zij onderschrijven dat de varkenscyclus blijft. Periodes van hogere prijzen volgen op tijden met lage opbrengstprijzen, en andersom. Om de stootkracht van de Nederlandse varkenshouderij structureel te verbeteren, is het actieplan gemaakt. Perioden van lage opbrengstprijzen zijn dan beter te overbruggen, is de uitleg van de POV. De hoofdthema’s van het actieplan zijn kostprijsverlaging, versterken van de marktpositie en structuurversterking.Chinezen hebben niet alleen honger naar vlees, maar ook naar kennis. Hier zijn ze op bezoek bij varkenshouder Van der Vegt in Dalfsen. - Foto: Ronald HissinkKostprijsverlaging is niet overbodig, blijkt uit de recente InterPig-cijfers. Het gat met de concurrentie is enorm, € 15 per afgeleverd vleesvarken. Versterking van de marktpositie is ook van wezenlijk belang, signaleert Hoste. Hij ziet voor de Nederlandse sector vooral kansen met onderscheidende marktprogramma’s. Zeker ook voor de export. Nederlands vlees dat bekendstaat om voedselveiligheid, een goede naam heeft en ook een plus voor dierenwelzijn heeft, is volgens hem de toekomst. Dat vragen consumenten in Europa, maar ook in de grote Chinese steden. Op kostprijs redt Nederland het niet, herhaalt Hoste nog eens. Spanje werkt veel goedkoper, laat staan de Verenigde Staten.‘Presentatie vlees in schap kan beter’Een uitdaging is ook de Europese consument weer aan het varkensvlees te krijgen, zegt Vernooij. Verbetering van het imago van de varkenssector is daarbij belangrijk. Maar net zo belangrijk is de presentatie van het varkensvlees in het schap. Dat kan veel beter.China: gedwongen consolidatieDoor milieuregels is de Chinese varkensstapel momenteel kleiner dan ooit, in de afgelopen jaren. Volgens cijfers van Rabobank daalde de Chinese productie in 2016 met 5%. Het land importeerde een recordhoeveelheid vlees en bijproducten: 1,5 miljoen ton varkensvlees in elf maanden en 1,4 miljoen ton bijproducten in die periode. De zeugenstapel zit rond 38 miljoen dieren.Een kentering is aanstaande. Een aantal investeerders wil in de periode 2015 tot 2019 de Chinese varkensstapel met 25 miljoen dieren uitbreiden. Dit is tweemaal de omvang van de Nederlandse varkensstapel. Met de plannen is een bedrag gemoeid van € 9,5 miljard. Dit meldt nieuwssite Global Meat, gebaseerd op documenten van het Chinese ministerie van financiën.Grootste investering van Agro Pastoral Group
Van dit soort gigantische investeringen in de Chinese varkenssector wordt vaker melding gemaakt. De verplichte verhuizing van bedrijven naar dunbevolkte gebieden gaat gepaard met nieuwbouw van grote projecten, veelal in graanrijke gebieden.De grootste investering is van het beursgenoteerde Agro Pastoral Group. Dit bedrijf steekt ruim € 0,5 miljard in zijn varkenstak. Agro Pastoral fokt varkens, produceert slachtvarkens en houdt pluimvee. De projecten van Wen’s Foodstuffs staan respectievelijk nummer 2 en nummer 4 op de ranglijst met investeringsplannen; in de provincie Hunan wil het bedrijf met 5 miljoen varkens uitbreiden en in buurprovincie Guizhou met 4 miljoen.